AI không 'cướp' mất công việc nhưng... người biết dùng AI thì có

Những "vũ khí" không thể thay thế: Kỹ năng mềm và tư duy quản trị

Thế giới đang chứng kiến một nghịch lý: Tỉ lệ thất nghiệp ở một số ngành truyền thống tăng cao, nhưng các doanh nghiệp vẫn đỏ mắt tìm kiếm nhân tài. Đây không phải là sự thiếu hụt lao động đơn thuần, mà là sự thiếu hụt những cá nhân có khả năng thích nghi với kỷ nguyên tinh giản.

"Chúng tôi không cắt giảm để tồn tại, chúng tôi tinh giản để tối ưu. Những vị trí thuần túy thực thi, thiếu tính sáng tạo đang dần biến mất. Trong làn sóng cắt giảm nhân sự càn quét khắp các tập đoàn đa quốc gia đến doanh nghiệp nội địa, khái niệm "ổn định" đã bị định nghĩa lại. Giờ đây, cuộc đua không còn là giữa người với người, mà là cuộc tiến hóa giữa những người lao động biết cộng hưởng cùng công nghệ", ông Nguyễn Hoàng Nam - Giám đốc nhân sự một tập đoàn Fintech tại Hà Nội - chia sẻ.

Đã qua rồi thời kỳ lo sợ AI (trí tuệ nhân tạo) sẽ "cướp" mất công việc. Thực tế chứng minh: AI không thay thế con người, nhưng người biết dùng AI sẽ thay thế những người không biết.

Hiện nay, tỉ lệ thất nghiệp ở một số ngành truyền thống tăng cao, nhưng các doanh nghiệp vẫn đỏ mắt tìm kiếm nhân tài.

Chị Minh Anh (32 tuổi, Content Manager) bày tỏ: "Trước đây tôi mất 2 ngày để lên kế hoạch truyền thông. Giờ đây, với sự hỗ trợ của AI, tôi chỉ mất 2 tiếng để lên khung và dành 14 tiếng còn lại để nghiên cứu tâm lý khách hàng và tối ưu chiến lược. Tôi không còn sợ bị sa thải vì tôi mang lại kết quả gấp 5 lần trước đây".

Theo chị Minh Anh, dù AI có thể viết code, thiết kế hay phân tích dữ liệu, nhưng có những giá trị thuộc về "nhân tính" mà máy móc chưa thể chạm tới - quản trị mục tiêu, quản trị thời gian và quản trị chính công cụ AI mà bạn đang dùng. Một nhân sự giỏi là người biết điều phối các nguồn lực (bao gồm cả máy móc) để đạt mục tiêu cuối cùng. AI không đuổi việc bạn, nhưng đồng nghiệp biết dùng AI thì có.

Bà Linda Trương - CEO một công ty tư vấn nhân sự quốc tế - thể hiện quan điểm: "Chúng tôi đang tìm kiếm những 'Hybrid Talent' (nhân tài lai, nhân tài đa năng). Đó là những người vừa có tư duy phản biện của một triết gia, vừa có tốc độ thực thi của một cỗ máy. Doanh nghiệp sẵn sàng trả lương gấp đôi cho một người biết dùng AI để thay thế quy trình của một nhóm 5 người".

Kỷ nguyên tinh giản không phải là dấu chấm hết cho người lao động, mà là sự bắt đầu của một thế hệ nhân sự tinh anh hơn. Để không bị thay thế, đừng cố gắng trở thành một chiếc bánh răng chăm chỉ nhất trong bộ máy. Hãy trở thành người thiết kế, vận hành và nâng cấp bộ máy đó.

Trong cuộc thanh lọc nhân sự lớn, ranh giới giữa người ở lại và người ra đi không còn nằm ở thâm niên. Nó nằm ở việc cầm công cụ AI như một món đồ chơi, hay như một đòn bẩy để thay đổi hoàn toàn năng suất lao động.

Để tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên AI

Nhìn nhận về kỹ năng AI cần phát triển trong công việc, PGS.TS Nguyễn Phi Lê - người điều hành Viện Nghiên cứu và Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI4LIFE), giảng viên khoa khoa học máy tính, Trường Công nghệ thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội - cho biết, AI là công cụ hỗ trợ con người làm những tác vụ trong khả năng của AI để giúp con người làm việc nhanh hơn, thuận tiện hơn.

Theo PGS.TS Nguyễn Phi Lê, muốn sử dụng được AI cho những công việc phức tạp, người lao động cần phải tự thiết kế ra các giải pháp AI phục vụ cho các công việc đó, và huấn luyện các mô hình AI bằng dữ liệu của các công việc đó. Và để làm được điều này, thì không có cách nào khác là cần phải có một đội ngũ nhân lực AI tinh hoa.

Sự kết hợp giữa con người và AI sẽ là xu hướng chủ đạo của thị trường lao động tương lai.

Để tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên AI đến năm 2030, việc trang bị những kỹ năng liên quan đến công nghệ, đồng thời trau dồi các kỹ năng mang tính "người" là vô cùng quan trọng. Sự kết hợp giữa con người và AI sẽ là xu hướng chủ đạo của thị trường lao động tương lai.

Theo PGS.TS Lê, những kỹ năng cốt lõi liên quan đến AI mà người lao động cần nắm chắc đó là khả năng thu thập, phân tích, diễn giải và sử dụng dữ liệu để đưa ra quyết định. Kỹ năng này không chỉ dành cho các nhà khoa học dữ liệu, mà còn cần thiết cho mọi ngành nghề, từ marketing, kinh doanh đến y tế.

Đồng thời, cần nắm được các khái niệm cơ bản về AI, bao gồm học máy, học sâu và xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Quan trọng hơn là cần biết khi nào nên sử dụng AI, hiểu rõ giới hạn của nó, và đánh giá được kết quả do AI tạo ra. Kỹ năng này còn bao gồm cả việc học cách viết "prompt" (câu lệnh) hiệu quả để tương tác với các công cụ AI tạo sinh.

Ngoài ra, để biến cơ hội thành công, sinh viên cần trang bị một sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn vững chắc và các kỹ năng mềm thiết yếu.

Để phát triển nhân lực AI chất lượng cao tại Việt Nam, giúp Việt Nam thay đổi và rút ngắn khoảng cách công nghệ với thế giới, PGS.TS Nguyễn Phi Lê cho rằng muốn AI của Việt Nam phát triển thì đào tạo nhân lực chất lượng cao và tinh hoa về AI là yếu tố cốt lõi, và đấy là nền móng lâu dài. Nghĩa là không thể nào phát triển những công nghệ lõi về AI nếu thiếu nguồn nhân lực chuyên sâu về AI.

Vậy nguồn nhân lực chuyên sâu và chất lượng cao này đến từ đâu? PGS.TS Lê cho rằng đến từ chính việc giáo dục sau đại học và nghiên cứu chuyên sâu về AI, tức là phải phát triển các chương trình đào tạo sau đại học, ví dụ như thạc sĩ hay thậm chí cao hơn là tiến sĩ, hay là sau tiến sĩ, và phát triển những nhóm nghiên cứu mạnh, những trung tâm tài năng về AI.

"Ngoài ra, cần có những dự án AI dài hơi, mang tầm quốc gia thì sẽ phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu về AI. Tôi cho rằng đào tạo nhân lực tinh hoa về lĩnh vực AI là điều kiện tuyên quyết để chúng ta có thể phát triển nguồn nhân lực AI chất lượng cao lâu dài. Còn nếu như chúng ta chỉ tập trung vào cái ngọn ở trên, tức là dùng những API AI có sẵn để tạo ra những sản phẩm mà không mang hàm lượng khoa học kỹ thuật cao thì chúng ta sẽ rất khó để phát triển công nghệ lõi AI được. Chúng ta sẽ bị phụ thuộc vào công nghệ từ nước ngoài", PGS.TS Lê nhấn mạnh.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội rút ngắn, thu hẹp khoảng cách về công nghệ với các nước phát triển. AI chính là chìa khóa. Giống như sự bùng nổ của internet trước đây đã làm thay đổi thế giới, thì AI cũng vậy.

Đến năm 2030, thị trường việc làm liên quan đến AI sẽ trải qua một sự chuyển dịch lớn. AI không thể thay thế hoàn toàn con người, mà là một cuộc cách mạng tạo ra những cơ hội mới và yêu cầu những kỹ năng mới.

Tuyết Nhung