AI nâng tầm 'mắt thần' trên chiến trường

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước chuyển mang tính đột phá trong công nghệ radar, giúp phương tiện được ví là “mắt thần” trên chiến trường ngày càng có khả năng phát hiện chính xác, nhận dạng thông minh và thích ứng với môi trường tác chiến phức tạp.

Nhìn xuyên “màn sương điện từ”

Theo trang 81.cn, tại Hội thảo quốc tế về radar lần thứ 27, tổ chức tháng 5-2026 tại Krakow (Ba Lan), các chuyên gia nhận định, học sâu, học tăng cường, AI tạo sinh, mạng nơ-ron nhân tạo và nhiều công nghệ tiên tiến khác đang thâm nhập sâu rộng vào các khâu phát triển công nghệ radar. AI từng bước chuyển từ vai trò hỗ trợ sang động lực phát triển cốt lõi, đưa “radar nhận thức” (Cognitive Radar) từ ý tưởng trở thành hiện thực.

Các hệ thống radar truyền thống chủ yếu xử lý tín hiệu dựa trên các thông số như tần số, biên độ, pha... Trong môi trường điện từ ngày càng phức tạp, với nhiều nguồn nhiễu và tín hiệu giả, radar bộc lộ những hạn chế về khả năng chống nhiễu, phát hiện mục tiêu nhỏ, tín hiệu yếu và độ chính xác trong nhận dạng mục tiêu.

Sự xuất hiện của công nghệ học sâu đang mở ra hướng giải quyết những hạn chế này. Với khả năng phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ, AI có thể nhận biết những đặc trưng và quy luật tiềm ẩn mà các phương pháp xử lý truyền thống khó phát hiện.

Nếu mạng nơ-ron nhân tạo được ví như công cụ giúp radar nhận biết những đặc trưng rất nhỏ ẩn trong tín hiệu thì các bộ lọc thông minh giúp hệ thống loại bỏ những thông tin không cần thiết. Nhờ đó, radar có khả năng nhìn xuyên qua “màn sương điện từ”, nâng cao độ chính xác và độ tin cậy trong phát hiện mục tiêu.

Trên thực tế, nhiều quốc gia đã đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng AI trong công nghệ radar. Từ năm 2019, Nhật Bản đã lên kế hoạch tích hợp AI trên máy bay tuần tra hàng hải Kawasaki P-1 nhằm nâng cao khả năng phân tích dữ liệu radar. Năm 2023, Tập đoàn Thales (Pháp) ký hợp đồng cung cấp 13 hệ thống radar tích hợp AI cho Indonesia. Cùng năm, Mỹ công bố kế hoạch ứng dụng AI trong giám sát không phận thủ đô Washington. Năm 2024, Tập đoàn Rostec (Nga) công bố phát triển thành công hệ thống Rat với các thiết bị cảm biến được hỗ trợ bởi AI. Tháng 4-2025, Hàn Quốc tiến hành thử nghiệm radar quang tử ứng dụng AI. Những bước tiến này cho thấy xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo vào công nghệ radar đang ngày càng phổ biến, từng bước chuyển từ nghiên cứu lý thuyết sang ứng dụng thực tiễn.

 Hình ảnh minh họa luồng hoạt động của một radar quang tử được hỗ trợ bằng AI của Hàn Quốc có khả năng phát hiện UAV nhỏ từ khoảng cách vài km. Ảnh: Cơ quan phát triển quốc phòng Hàn Quốc (ADD) 

Hình ảnh minh họa luồng hoạt động của một radar quang tử được hỗ trợ bằng AI của Hàn Quốc có khả năng phát hiện UAV nhỏ từ khoảng cách vài km. Ảnh: Cơ quan phát triển quốc phòng Hàn Quốc (ADD) 

Thích ứng trong môi trường nhiễu

Trong chiến tranh hiện đại, môi trường điện từ trên chiến trường được ví như một cơn bão vô hình. Sự xuất hiện của nhiều nguồn nhiễu và tín hiệu giả khiến các hệ thống radar gặp không ít khó khăn trong phát hiện, phân biệt và theo dõi mục tiêu.

Khả năng chống nhiễu của radar truyền thống phần lớn phụ thuộc vào những tham số được thiết lập trước. Vì vậy, khi môi trường điện từ biến đổi nhanh chóng và phức tạp, khả năng thích ứng của hệ thống thường bị hạn chế.

Với sự hỗ trợ của AI, radar không còn đơn thuần là thiết bị hoạt động theo những quy tắc cố định mà từng bước trở thành hệ thống có khả năng học hỏi, thích ứng và tự hoàn thiện. Thông qua quá trình tiếp nhận, phân tích dữ liệu, radar thông minh có thể nâng cao năng lực xử lý thông tin, cải thiện độ ổn định và độ tin cậy trong những điều kiện hoạt động phức tạp.

Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự chuyển đổi từ phương thức xử lý tín hiệu truyền thống sang phương thức xử lý thông minh.

Nhận dạng mục tiêu là một trong những nhiệm vụ cốt lõi của radar. Các phương pháp nhận dạng truyền thống chủ yếu dựa vào cường độ tín hiệu phản hồi, tốc độ và quy luật biến đổi của mục tiêu để đưa ra phán đoán. Tuy nhiên, trước những mục tiêu có đặc tính tàng hình hoặc nhiều mục tiêu xuất hiện đồng thời, các phương pháp này dễ bộc lộ hạn chế.

Công nghệ học sâu được ví như việc trang bị cho radar một “bộ não thông minh”, giúp hệ thống nhận biết, phân tích và phân biệt những đặc trưng của mục tiêu từ khối lượng dữ liệu lớn. Quá trình nhận dạng này tương tự việc “bóc từng lớp vỏ hành”, đi từ nhận biết những đặc điểm đơn giản đến phân tích các đặc trưng phức tạp hơn, từng bước nâng cao khả năng phân loại mục tiêu.

Như vậy, AI không chỉ giúp radar “nhìn xa hơn, rõ hơn” mà còn nâng cao khả năng phân tích và nhận thức. Đây có thể coi là bước chuyển về chất của công nghệ radar, từ phương tiện phát hiện, giám sát truyền thống sang hệ thống cảm nhận thông minh. Trong tương lai, cùng với sự phát triển và hội tụ của AI, công nghệ lượng tử, công nghệ terahertz và các thành tựu khoa học tiên tiến khác, radar được kỳ vọng sẽ tiếp tục có những bước đột phá mang tính cách mạng. “Mắt thần” trên chiến trường không chỉ ngày càng tinh tường mà còn trở nên thông minh hơn, góp phần định hình diện mạo chiến tranh hiện đại.

VĂN DUYÊN

Nguồn QĐND: https://www.qdnd.vn/quan-su-the-gioi/vu-khi-trang-bi/ai-nang-tam-mat-than-tren-chien-truong-1065190