AI nội địa được phép thử nghiệm trong 'vùng an toàn' pháp lý

AI nội địa đã có hành lang để thử nghiệm

Tại Họp báo thường kỳ tháng 9/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Trần Anh Tú - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), thông tin về quy trình cấp phép và cơ chế bảo hộ rủi ro pháp lý đối với các mô hình trí tuệ nhân tạo thử nghiệm trong cơ chế sandbox.

Trả lời câu hỏi về việc tạo hành lang để doanh nghiệp có thể thử nghiệm các mô hình AI tạo sinh nội địa, ông Trần Anh Tú cho rằng cần tập trung làm rõ 2 vấn đề, gồm quy trình cấp phép và bảo hộ pháp lý đối với cơ chế sandbox dành cho các mô hình AI thử nghiệm.

Ông Tú cho biết Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 đã quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Điều 21 và Điều 22. Tiếp đó, Nghị định số 142/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/5/2026 quy định cụ thể tại Chương IV về nguyên tắc thử nghiệm, phân loại cấp độ thử nghiệm, thẩm quyền và trình tự chấp thuận, điều kiện và hồ sơ mô hình AI tạo sinh nội địa tham gia thử nghiệm, cũng như việc giám sát và báo cáo trong quá trình thử nghiệm có kiểm soát.

Ông Trần Anh Tú - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ (Ảnh: Việt Anh).

Về thủ tục cấp phép, các tổ chức, cá nhân đáp ứng điều kiện theo khoản 1 Điều 24 Nghị định số 142/2026/NĐ-CP sẽ nộp hồ sơ theo quy định tại khoản 2 Điều 24 của Nghị định này.

Ông Tú cho biết thêm, theo khoản 3 Điều 23, cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, thẩm định và ban hành Giấy xác nhận tham gia thử nghiệm có kiểm soát có thể là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, bộ hoặc cơ quan ngang bộ, hoặc Bộ Công an, tùy từng trường hợp cụ thể. Thời hạn thẩm định hồ sơ hợp lệ và ban hành Giấy xác nhận hoặc văn bản từ chối được quy định tại khoản 5 Điều 23 của Nghị định.

Bên cạnh quy trình cấp phép, nội dung của Giấy xác nhận tham gia thử nghiệm có kiểm soát cũng được quy định khá cụ thể. Theo khoản 7 Điều 23, giấy xác nhận phải xác định phạm vi, địa bàn và thời gian thử nghiệm, quy mô và giới hạn thử nghiệm, yêu cầu kỹ thuật, yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh, bảo vệ dữ liệu và quản lý rủi ro.

Giấy xác nhận đồng thời quy định trách nhiệm báo cáo, cơ chế giám sát, các trường hợp tạm dừng hoặc chấm dứt thử nghiệm, cùng nội dung miễn, giảm hoặc điều chỉnh việc tuân thủ quy định pháp luật áp dụng trong phạm vi thử nghiệm.

Như vậy, việc thử nghiệm AI không được thực hiện trong một không gian pháp lý hoàn toàn mở mà được đặt trong phạm vi, điều kiện và giới hạn cụ thể ngay từ khi được chấp thuận.

Giấy xác nhận sandbox không phải quyền triển khai chính thức

Một nội dung được quan tâm là cơ chế bảo hộ rủi ro pháp lý cho tổ chức, cá nhân khi đưa hệ thống AI vào thử nghiệm.

Theo thông tin từ Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, khoản 6 Điều 21 Nghị định số 142/2026/NĐ-CP quy định việc miễn, loại trừ và xác định trách nhiệm dân sự, hình sự, hành chính phát sinh trong quá trình thử nghiệm được thực hiện theo Điều 22 và Điều 23 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, việc tham gia sandbox không đồng nghĩa với việc tổ chức, cá nhân được miễn toàn bộ trách nhiệm. Các bên tham gia vẫn phải tuân thủ phạm vi, điều kiện thử nghiệm và các biện pháp quản lý rủi ro đã được xác định.

Ông Trần Anh Tú nhấn mạnh: “Các tổ chức, cá nhân tham gia phải tuân thủ chặt chẽ phạm vi, điều kiện thử nghiệm và các biện pháp rủi ro đã được xác định và đã được cho phép trong giấy phép thử nghiệm”.

Giấy xác nhận tham gia sandbox chỉ có giá trị trong phạm vi thử nghiệm, không trao quyền triển khai chính thức hệ thống AI ngoài phạm vi được cấp phép (Ảnh minh họa).

Từ các quy định hiện hành, đại diện Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo cho rằng pháp luật đã cơ bản thiết lập thủ tục xem xét, các giới hạn và hành lang cho từng trường hợp thử nghiệm. Vì vậy, nếu một hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo sinh của Việt Nam đáp ứng đủ điều kiện thì vẫn có thể tham gia thử nghiệm với hành lang pháp lý và cơ chế bảo hộ cho quá trình thử nghiệm.

Một giới hạn đáng chú ý của cơ chế này là giá trị của Giấy xác nhận tham gia thử nghiệm có kiểm soát. Theo khoản 8 Điều 23 Nghị định số 142/2026/NĐ-CP, giấy xác nhận chỉ có giá trị trong phạm vi thử nghiệm và không làm phát sinh quyền triển khai chính thức hệ thống trí tuệ nhân tạo ngoài phạm vi đó.

“Giấy xác nhận chỉ có giá trị trong phạm vi thử nghiệm và không làm phát sinh các quyền triển khai chính thức của hệ thống thử nghiệm ngoài phạm vi đó”, ông Tú nêu rõ và cho biết điều này có nghĩa hoạt động thử nghiệm và hoạt động triển khai chính thức được tách biệt.

Những nội dung được phép thực hiện trong sandbox phải nằm trong phạm vi của giấy xác nhận và các điều kiện đi kèm. Và khi thử nghiệm kết thúc, hệ thống không mặc nhiên được triển khai chính thức ngoài phạm vi đã được cấp phép.

Như vậy, cơ chế sandbox đối với AI tại Việt Nam hiện được đặt trên hai trụ cột chính, gồm việc tạo điều kiện cho hệ thống đủ điều kiện được thử nghiệm trong một phạm vi được xác định trước, đồng thời thiết lập các yêu cầu về an toàn, an ninh, bảo vệ dữ liệu, quản lý rủi ro, giám sát và trách nhiệm trong suốt quá trình thử nghiệm.