AI tạo thêm cơ hội cho nông nghiệp Việt Nam

Nâng cao năng lực cạnh tranh của nông nghiệp

Biến đổi khí hậu, chi phí sản xuất tăng cao cùng các rào cản kỹ thuật từ thị trường xuất khẩu đang tạo áp lực lớn đối với ngành nông nghiệp Việt Nam. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo được xem là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Lê Đức Thịnh cho biết, AI và dữ liệu lớn không chỉ là công cụ hỗ trợ sản xuất mà còn giúp hình thành phương thức quản trị nông nghiệp dựa trên dữ liệu. Khi toàn bộ thông tin về đất đai, thời tiết, sâu bệnh, sản lượng và thị trường được số hóa, người sản xuất có thể đưa ra quyết định chính xác hơn, giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh tế. Hiện nay, nhiều công nghệ như cảm biến IoT, hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, công nghệ thủy canh, khí canh hay các phần mềm quản lý nông trại đã được ứng dụng ngày càng rộng rãi. Các giải pháp này giúp kiểm soát chặt chẽ nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và dinh dưỡng của cây trồng theo thời gian thực. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào kinh nghiệm, nông dân có thể quản lý đồng ruộng dựa trên dữ liệu và các khuyến nghị do hệ thống AI phân tích.

Hệ thống tưới nước tự động trong sản xuất rau an toàn tại xã Mê Linh. Ảnh: Trọng Tùng

Các nghiên cứu cho thấy, mô hình sản xuất nông nghiệp thông minh có thể tiết kiệm từ 40-60% lượng nước tưới, giảm đáng kể lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tăng năng suất từ 20-30% so với phương thức canh tác thông thường. Những kết quả này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần giảm phát thải, bảo vệ tài nguyên và hướng tới nền nông nghiệp xanh.

Sản xuất rau công nghệ cao tại xã Nội Bài. Ảnh: Phạm Hùng

Là địa phương có nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao, Hà Nội đang từng bước đưa AI vào sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả và giá trị gia tăng cho nông sản. Theo Kế hoạch số 73/KH-UBND ngày 12-3-2025 của UBND thành phố Hà Nội về phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn thành phố đến năm 2030. Theo đó, Hà Nội sẽ tập trung thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong tất cả các lĩnh vực của ngành nông nghiệp. Trên cơ sở hiện trạng sản xuất và các chính sách thu hút đầu tư, Hà Nội định hướng phát triển các vùng sản xuất tập trung, cơ sở nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao theo từng lĩnh vực; đồng thời xây dựng các mô hình quản lý thông minh, tăng cường số hóa toàn bộ chuỗi sản xuất.

Hà Nội đang từng bước hình thành hệ sinh thái hỗ trợ chuyển đổi số trong nông nghiệp thông qua phát triển hạ tầng số, dữ liệu vùng trồng, thương mại điện tử và các nền tảng quản lý sản xuất. Ảnh: PV

Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Nam Phương Tiến (xã Xuân Mai) đã triển khai sản xuất lúa và bưởi Diễn theo hướng hữu cơ, đồng thời ứng dụng công nghệ 4.0 để quản lý toàn bộ quá trình sản xuất. Camera được lắp đặt ngay trên cánh đồng để giám sát hoạt động sản xuất. Toàn bộ thông tin về thời gian gieo cấy, bón phân, chăm sóc, thu hoạch đều được cập nhật trên nhật ký điện tử eGAP. Dữ liệu hình ảnh được lưu trữ theo thời gian thực, tạo cơ sở kiểm chứng toàn bộ quy trình sản xuất cũng như truy xuất nguồn gốc đến từng hộ dân và từng thửa ruộng. Bà Vũ Thị Huyền, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Nam Phương Tiến cho biết: "Thông qua nhật ký điện tử và camera đồng ruộng, thông tin theo thời gian thực về toàn bộ chuỗi sản xuất sẽ được lưu trữ, giúp theo dõi giám sát được vùng trồng theo hợp đồng đã ký. Điều này giúp bảo đảm nguồn hàng duy trì chất lượng ổn định, đúng tiêu chuẩn quy định, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững trong sản xuất và tiêu thụ."

Bên cạnh các mô hình sản xuất, Hà Nội cũng đang từng bước hình thành hệ sinh thái hỗ trợ chuyển đổi số trong nông nghiệp thông qua phát triển hạ tầng số, dữ liệu vùng trồng, thương mại điện tử và các nền tảng quản lý sản xuất.

Hoàn thiện chính sách để AI phát huy hiệu quả

Tuy nhiên, việc ứng dụng AI trong nông nghiệp vẫn còn nhiều rào cản. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu liên kết, mức độ cơ giới hóa chưa đồng đều và tỷ lệ diện tích đạt các tiêu chuẩn GAP còn thấp khiến quá trình chuyển đổi số diễn ra chậm hơn kỳ vọng. Theo Tiến sĩ Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam, để AI được ứng dụng hiệu quả trong nông nghiệp, yếu tố quan trọng nhất là con người. Nông dân cần được đào tạo để hiểu và sử dụng thành thạo các công nghệ mới. Đồng thời, Chính phủ và các địa phương cần có chính sách hỗ trợ vốn vay, cho thuê thiết bị AI hoặc ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư công nghệ thông minh.

Nông dân cần được đào tạo để hiểu và sử dụng thành thạo các công nghệ mới. Ảnh: PV

Bên cạnh đó, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về quyền sở hữu dữ liệu, bảo mật thông tin, trách nhiệm khi hệ thống AI đưa ra dự báo sai cũng như các tiêu chuẩn kỹ thuật trong vận hành thiết bị AI. Việc khuyến khích liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và doanh nghiệp xuất khẩu cũng là giải pháp quan trọng để AI phát huy hiệu quả trong quản lý sản xuất, kiểm soát chất lượng và tối ưu hóa hoạt động logistics.

Để thúc đẩy quá trình này, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, thành phố sẽ tiếp tục đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật và lao động nông nghiệp về công nghệ cao; đồng thời đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật sản xuất ứng dụng AI và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ phát triển thị trường và các dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp công nghệ cao; thúc đẩy ngành công nghiệp phụ trợ phục vụ cơ giới hóa; tăng cường tổ chức, tham gia các hội chợ, triển lãm công nghệ nông nghiệp để kết nối doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Hà Nội sẽ hỗ trợ các hợp tác xã, doanh nghiệp và vùng sản xuất tập trung đủ điều kiện áp dụng mô hình nông trại điện tử. Ảnh: PV

Thành phố cũng sẽ hỗ trợ các hợp tác xã, doanh nghiệp và vùng sản xuất tập trung đủ điều kiện áp dụng mô hình nông trại điện tử, tham gia hệ thống quản lý chất lượng và tiêu thụ sản phẩm; đồng thời mở rộng hợp tác với các tổ chức khoa học quốc tế, các quốc gia có nền nông nghiệp tiên tiến và các địa phương đi đầu trong ứng dụng công nghệ cao để học hỏi kinh nghiệm, thu hút đầu tư.

Việc kết hợp giữa cơ chế chính sách, nguồn nhân lực và công nghệ sẽ tạo nền tảng để AI phát huy hiệu quả trong toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp. Khi đó, nông nghiệp Việt Nam không chỉ nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất mà còn tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu.