AI: Trợ thủ đắc lực hay chỉ là lời hứa hẹn?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhanh chóng bước từ phòng thí nghiệm vào những công việc quen thuộc của doanh nghiệp. Từ soạn thảo văn bản, phân tích dữ liệu đến hỗ trợ chăm sóc khách hàng, AI có thể xử lý nhiều tác vụ với tốc độ mà con người khó sánh kịp.

Tuy nhiên, chính sự tiện lợi ấy cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng: AI đang thực sự giúp con người làm việc tốt hơn, hay chúng ta đang kỳ vọng công nghệ có thể làm thay cả những phần việc vốn cần phán đoán và trách nhiệm của con người?

AI đang thay đổi cách doanh nghiệp làm việc. Ảnh: Magnific.

Ở những công việc có quy trình tương đối rõ ràng, AI cho thấy giá trị khá rõ. Công cụ AI có thể hỗ trợ tóm tắt tài liệu, xử lý lượng lớn dữ liệu, tạo bản nháp nội dung hoặc sàng lọc thông tin trong thời gian ngắn. Khi được tích hợp vào đúng quy trình, những khả năng này có thể giúp nhân viên giảm bớt các công việc lặp lại và dành nhiều thời gian hơn cho những nhiệm vụ cần chuyên môn, giao tiếp, sáng tạo và ra quyết định.

Nhưng tốc độ xử lý không đồng nghĩa với khả năng hiểu vấn đề. Một trong những rủi ro đáng chú ý của AI hiện nay là hệ thống có thể tạo ra câu trả lời rất trôi chảy, hợp lý nhưng vẫn chứa thông tin sai hoặc thiếu căn cứ. Với các mô hình ngôn ngữ, khả năng tạo ra một câu trả lời thuyết phục không đồng nghĩa với việc câu trả lời đó đã được kiểm chứng. Vì vậy, nếu coi kết quả do AI tạo ra là đáp án cuối cùng thay vì một nguồn thông tin đầu vào cần được đánh giá, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với những sai sót khó nhận ra.

Cuốn sách AI - Lợi và Hại của Arvind Narayanan và Sayash Kapoor tập trung phân tích chính khoảng cách giữa những gì AI thực sự làm được và những kỳ vọng từ người sử dụng. Thay vì chỉ đặt câu hỏi AI có thể làm được bao nhiêu việc, các tác giả gợi mở một vấn đề quan trọng hơn: AI đang được sử dụng để giải quyết bài toán gì, dựa trên dữ liệu nào và kết quả có được kiểm chứng hay không?

Sách AI - Lợi và Hại.

Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý khi AI được đưa vào những quyết định liên quan trực tiếp đến con người. Chẳng hạn, một hệ thống có thể hỗ trợ sàng lọc hồ sơ ứng viên nhanh hơn, nhưng việc lựa chọn một ứng viên phù hợp không đơn thuần là bài toán xử lý dữ liệu. Những yếu tố như bối cảnh, kinh nghiệm, khả năng phối hợp hay sự phù hợp với công việc vẫn cần được con người xem xét. Nếu giao toàn bộ quyết định cho một hệ thống mà không hiểu dữ liệu và cách nó đưa ra kết quả, doanh nghiệp có thể biến một công cụ hỗ trợ thành nguồn rủi ro mới.

Điều đó không có nghĩa AI chỉ nên được nhìn bằng sự dè chừng. Công nghệ này vẫn đang phát triển nhanh và có khả năng đảm nhận ngày càng nhiều loại tác vụ. Việc nhận diện giới hạn của AI không đồng nghĩa với phủ nhận tiềm năng của nó. Ngược lại, hiểu rõ giới hạn giúp doanh nghiệp biết nên thử nghiệm ở đâu, đo lường hiệu quả như thế nào và khi nào cần sự kiểm soát của con người.

Vì vậy, bài toán quan trọng không phải là lựa chọn giữa con người và AI. Doanh nghiệp cần xác định phần việc nào AI có thể làm nhanh và ổn định, phần việc nào cần con người kiểm tra, và những quyết định nào không nên được tự động hóa hoàn toàn.

Có những việc có thể giao cho AI, có những việc cần con người quyết định. Ảnh: Magnific.

Trong bối cảnh AI ngày càng xuất hiện nhiều trong công việc, một kỹ năng quan trọng không phải là biết sử dụng càng nhiều công cụ càng tốt, mà là biết đặt câu hỏi đúng với công cụ mình đang sử dụng. AI có thể giúp con người xử lý nhiều việc hơn, nhưng giá trị của nó phụ thuộc vào cách con người lựa chọn bài toán, kiểm chứng kết quả và chịu trách nhiệm cho quyết định cuối cùng.

AI - Lợi và Hại vì thế không chỉ đặt ra câu hỏi AI có thể làm gì, mà còn giúp người đọc nhìn rõ hơn khoảng cách giữa năng lực thực tế của công nghệ và những kỳ vọng ở nó. Trong một thị trường AI thay đổi từng ngày, hiểu đúng về nó có lẽ vẫn là bước đầu tiên trước khi quyết định ứng dụng.