AI và robot làm 80.000 nhân viên công nghệ mất việc từ đầu năm

Theo phân tích chi tiết từ tổ chức RationalFX dựa trên các thông báo sa thải chính thức và dữ liệu từ cơ quan quản lý lao động, con số chính xác lên tới 78.557 việc làm liên quan nhân viên công nghệ đã hoàn toàn biến mất từ ngày 1.1 đến ngày 1.4. Trong bức tranh ảm đạm này, thị trường Mỹ chiếm tỉ trọng áp đảo với 76,7% tổng số ca sa thải. Điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo của RationalFX là gần một nửa số lượng cắt giảm này, tương đương 37.638 vị trí, được cho là có nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp từ việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và nỗ lực tự động hóa quy trình làm việc của các tập đoàn.

Tình trạng các nhân viên công nghệ bị sa thải do AI ngày càng gia tăng

Tuy nhiên, giới chuyên gia cấp cao làm việc trực tiếp trong lĩnh vực này lại có góc nhìn đa chiều hơn. Ông Babak Hodjat, Giám đốc Trí tuệ nhân tạo tại Cognizant – một trong những nhà cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin lớn nhất thế giới – nhận định rằng tác động thực sự của trí tuệ nhân tạo lên thị trường lao động vẫn chưa hoàn toàn bộc lộ. Theo ông, sẽ cần thêm nhiều thời gian để các doanh nghiệp cũng như người lao động thực sự cảm nhận được sức mạnh, hiệu quả thực tế cùng những xáo trộn sâu sắc mà công nghệ này mang lại cho nền kinh tế toàn cầu.

Trí tuệ nhân tạo đang chịu tiếng oan hay thực sự tạo ra nỗi đau chuyển đổi?

Nhìn vào làn sóng sa thải ồ ạt trong ba tháng đầu năm, rất nhiều người lập tức quy trách nhiệm cho sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, ông Hodjat tỏ ra hoài nghi về việc liệu những đợt cắt giảm nhân sự này có thực sự xuất phát từ sự cải thiện năng suất lao động đo lường được trên thực tế hay không. Ông chỉ ra một góc khuất phổ biến trong tư duy quản trị hiện nay: các quyết định thu hẹp quy mô nhân sự thường bị thúc đẩy bởi kỳ vọng tâm lý rằng trí tuệ nhân tạo sẽ giúp doanh nghiệp làm được nhiều việc hơn với ít nguồn lực hơn, thay vì dựa trên những kết quả đã được chứng minh.

Trong nhiều trường hợp, trí tuệ nhân tạo vô tình trở thành vật tế thần hoàn hảo cho những sai lầm từ góc độ hoạch định tài chính. Khi một công ty tuyển dụng quá tay trong giai đoạn tăng trưởng nóng và nay cần thu hẹp quy mô để cắt giảm chi phí hoạt động, họ thường mượn danh nghĩa ứng dụng trí tuệ nhân tạo để làm dịu phản ứng từ dư luận và xoa dịu các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

Dù đưa ra góc nhìn khách quan như vậy, vị chuyên gia từ Cognizant vẫn thẳng thắn thừa nhận làn sóng sa thải do trí tuệ nhân tạo dẫn dắt chắc chắn sẽ diễn ra trong tương lai gần. Khoảng thời gian từ sáu tháng đến một năm tới là lúc các doanh nghiệp bắt đầu thực sự thu hẹp được khoảng cách giữa kỳ vọng và năng lực thực tế, từ đó thu về những lợi ích năng suất rõ rệt từ các mô hình thông minh.

Khi các tập đoàn lớn bắt đầu tích hợp sâu các công cụ tự động hóa vào quy trình làm việc hàng ngày, nỗi đau chuyển đổi là điều không thể tránh khỏi. Mọi sự thay đổi về mặt cấu trúc vận hành ở quy mô lớn đều đi kèm với những tổn thương ngắn hạn đối với lực lượng lao động truyền thống. Quá trình này tạo ra một áp lực khổng lồ, yêu cầu người lao động phải nhanh chóng thích nghi, liên tục cập nhật kỹ năng mới để không bị đào thải khỏi guồng quay khắc nghiệt của nền kinh tế số.

Chiến lược tự làm mới và bài toán nhân sự thế hệ tiếp theo

Bản thân Cognizant cũng đang phải trải qua một quá trình chuyển đổi vô cùng sâu sắc để sinh tồn. Là một tập đoàn có nguồn thu lớn phụ thuộc vào mảng gia công quy trình kinh doanh (BPO), ban lãnh đạo nhận thức rất rõ mối đe dọa từ các công cụ tác tử thông minh có khả năng thay thế chính những công việc gia công truyền thống này. Thay vì ngồi chờ bị các đối thủ công nghệ vượt mặt, Cognizant quyết định chủ động phá vỡ giới hạn của chính mình.

Số lượng nhân viên công nghệ mất việc tại Mỹ cao nhất

Họ đã đầu tư mạnh mẽ để thành lập các phòng thí nghiệm hiện đại tại San Francisco và Bengaluru nhằm phát triển các công nghệ tiên phong, bao gồm phương pháp tinh chỉnh mô hình ngôn ngữ lớn và triển khai các tác tử chuyên biệt. Đòi hỏi từ phía khách hàng về việc ứng dụng công nghệ thông minh vào dịch vụ IT truyền thống ngày càng trở nên khắt khe. Những tiêu chuẩn về năng suất lao động, ví dụ như tốc độ viết mã code phần mềm cho khách hàng, đã thay đổi hoàn toàn, buộc các nhà cung cấp dịch vụ phải nâng cao hiệu suất để tiếp tục tồn tại trên thị trường.

Dù nhiều công cụ có sẵn như OpenClaw giúp doanh nghiệp triển khai hệ thống thông minh nhanh chóng với ít yêu cầu về năng lực kỹ thuật, chúng vẫn bộc lộ vô số điểm yếu về bảo mật và độ tin cậy. Đây lại là những yếu tố mang tính sống còn đối với khách hàng doanh nghiệp quy mô lớn. Thực tế cho thấy nhiều công ty từng tự thử nghiệm các giải pháp có sẵn trên thị trường trong nội bộ và gặp thất bại nặng nề do hệ thống không đáp ứng được yêu cầu về hiệu suất vận hành hoặc an toàn dữ liệu.

Suy nghĩ cho rằng trí tuệ nhân tạo có thể tự động làm mọi thứ và doanh nghiệp hoàn toàn không cần đến các công ty dịch vụ công nghệ đã được chứng minh là một nhận định sai lầm. Các doanh nghiệp vẫn luôn khao khát một dịch vụ chuyên biệt ở chặng cuối để tinh chỉnh, kết nối và vận hành trơn tru toàn bộ hệ thống khổng lồ này, đảm bảo các thuật toán tuân thủ đúng những rào cản an toàn đã được thiết lập thông qua nền tảng trung tâm của nhà cung cấp.

Chiến lược thích ứng linh hoạt này đã mang lại quả ngọt cho tập đoàn. Cognizant báo cáo mức tăng trưởng doanh thu 7% so với năm trước, đạt 21,1 tỉ USD trong năm 2025, riêng mảng BPO duy trì sức hút với mức tăng trưởng 9%. Dù hơn 70% lực lượng lao động của tập đoàn đang làm việc tại Ấn Độ, ông Hodjat khẳng định công ty không có ý định sa thải nhóm nhân sự này khi các tác tử trở nên thông minh hơn. Ngược lại, mục tiêu cốt lõi của họ là đào tạo, trang bị kiến thức để nhân viên sử dụng hệ thống thông minh thành thạo, từ đó nâng cao năng suất và đủ sức đảm nhận thêm nhiều dự án phức tạp từ khách hàng.

Cùng với đó, trái ngược với xu hướng thu hẹp các vị trí thực tập và nhân viên sơ cấp trên thị trường lao động chung, Cognizant đang đẩy mạnh tuyển dụng sinh viên mới ra trường. Việc thu hút những người trẻ tuổi đang khao khát việc làm, sau đó trực tiếp đào tạo họ cách sử dụng công cụ thông minh trong từng lĩnh vực chuyên môn cụ thể, mang lại hiệu quả về chi phí và tốc độ thích ứng cao hơn nhiều so với việc cố gắng săn lùng những chuyên gia công nghệ đã có nhiều năm kinh nghiệm nhưng chậm thay đổi tư duy.