AI và việc làm: Nhóm dễ mất việc có khả năng thích nghi cao

Không ai có thể vạch ra lộ trình chính xác cho tương lai việc làm trong kỷ nguyên AI. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu từ GovAI và Viện Brookings đã áp dụng một phương pháp mới nhằm đánh giá nhóm lao động nào tại Mỹ có khả năng thích nghi tốt hơn hoặc dễ bị tổn thương hơn trước làn sóng công nghệ này.

Không ai có thể vạch ra lộ trình chính xác cho tương lai việc làm trong kỷ nguyên AI. Nguồn: YourStory

Tuy vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng những dự báo này chỉ mang tính tham khảo.

“Những câu hỏi quan trọng nhất về tác động của AI đối với thị trường lao động vẫn chưa có lời giải,” ông Jed Kolko, chuyên gia tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), nhận định.

Các nhà kinh tế tại Anthropic cũng kêu gọi cần có sự “cẩn trọng” trong đánh giá, nhất là khi các nghiên cứu hiện nay đưa ra nhiều kết luận trái ngược.

Một phân tích của Đại học Stanford cho thấy AI có thể đang làm giảm cơ hội việc làm của lao động trẻ trong các lĩnh vực như lập trình và dịch vụ khách hàng. Tuy nhiên, nghiên cứu từ Nhóm đổi mới kinh tế (EIG) lại chỉ ra điều ngược lại, khi nhóm lao động trẻ trong các ngành này có kết quả tốt hơn so với các lĩnh vực ít chịu tác động của AI như thể dục hay xây dựng.

Trong khi đó, Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas cho rằng AI khó có thể gây mất việc làm trên diện rộng trong thập kỷ tới, trái ngược với cảnh báo của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp về nguy cơ hàng triệu người thất nghiệp.

Sự khác biệt giữa các nghiên cứu phản ánh khoảng trống hiểu biết về cách AI đang tái định hình công việc, trong khi nhu cầu tìm kiếm câu trả lời rõ ràng từ công chúng ngày càng lớn. Điều này khiến nhà đầu tư, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách dễ chọn luận điểm phù hợp với quan điểm của mình.

Dù vậy, vẫn có hai điểm đồng thuận. Thứ nhất, hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy AI đang khiến người lao động Mỹ mất việc trên diện rộng. Thứ hai, nếu các làn sóng tự động hóa trước đây chủ yếu ảnh hưởng đến lao động chân tay, thì AI hiện nay lại tác động mạnh hơn đến các công việc văn phòng.

Nghiên cứu của GovAI và Brookings tiếp cận vấn đề bằng cách đo lường mức độ “tiếp xúc với AI” của hơn 350 nghề nghiệp, tức là mức độ mà các nhiệm vụ trong công việc có thể được thực hiện hiệu quả hơn bằng AI. Những lĩnh vực như lập trình, marketing, phân tích tài chính và dịch vụ khách hàng được xác định có mức độ tiếp xúc cao.

Nhóm nghiên cứu đồng thời đánh giá khả năng chuyển đổi nghề nghiệp của người lao động nếu bị thay thế. Các yếu tố như trình độ học vấn, kinh nghiệm đa dạng, độ tuổi, thu nhập và vị trí địa lý được xem là quyết định khả năng thích nghi.

Kết quả cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Dù cùng có mức độ tiếp xúc cao với AI, các nhà thiết kế web được đánh giá có khả năng thích nghi tốt hơn, trong khi thư ký và nhân viên hành chính thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhất. Khoảng 6,1 triệu lao động trong các công việc này vừa có nguy cơ cao vừa có khả năng chuyển đổi thấp.

Đáng chú ý, phụ nữ chiếm khoảng 86% trong nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất, cho thấy tác động của AI có thể không phân bổ đồng đều trong xã hội. Theo ông Mark Muro tại Viện Brookings, nhóm lao động này có nguy cơ bị “bỏ quên” trong các chính sách.

Các nghiên cứu lịch sử cũng cho thấy những công việc hành chính do phụ nữ chiếm đa số thường chịu bất lợi trong các cuộc cách mạng công nghệ. Kỳ vọng rằng công nghệ sẽ giúp nâng cao vị thế nghề nghiệp không phải lúc nào cũng trở thành hiện thực, khi nhiều lao động phải làm nhiều hơn với mức thu nhập không tăng tương xứng.

Bà Allison Elias, chuyên gia tại Trường đại học Virginia cho rằng nhóm lao động này đặc biệt dễ bị tổn thương vì “họ ít có quyền quyết định cách AI được sử dụng, đồng thời cơ hội chuyển sang công việc khác cũng khá hạn chế.”

Tuy nhiên, giới kinh tế nhấn mạnh rằng việc dự báo tác động của công nghệ luôn rất khó khăn. Những cuộc cách mạng trước đây, từ điện khí hóa đến internet, đều vừa xóa bỏ một số công việc, vừa tạo ra những ngành nghề mới mà ít ai có thể dự đoán trước.

“Chúng ta không có thành tích tốt trong việc dự báo công nghệ sẽ tác động như thế nào đến thị trường lao động,” nhà khoa học Martha Gimbel tại Trường Đại học Yale cho biết.

Những bằng chứng từ quá khứ cho thấy AI có thể là một bước ngoặt lớn, nhưng chưa có cơ sở để khẳng định sẽ khác biệt hoàn toàn so với các cuộc cách mạng công nghệ trước đây, vốn đã làm thay đổi sâu sắc nền kinh tế mà không xóa bỏ toàn bộ việc làm.

Ngọc Lâm