'Ăn chênh' 80 tỷ đồng tại dự án nhà ở xã hội: Có thể đối diện án tù chung thân?

Thu lợi bất chính từ nhà ở xã hội

Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an thành phố Hà Nội vừa làm rõ vụ việc thu tiền chênh lệch ngoài hợp đồng tại Dự án tổ hợp nhà ở xã hội và thương mại AZ Thăng Long (Dự án New City), thuộc xã Hoài Đức, Hà Nội. Theo kết quả điều tra ban đầu, gần 300 khách hàng mua, thuê mua nhà ở xã hội tại dự án đã phải nộp khoản tiền chênh lệch với tổng số tiền khoảng 80 tỷ đồng.

Theo quy định, dự án được phê duyệt giá bán nhà ở xã hội là 14.017.594 đồng/m2 (chưa bao gồm VAT), giá cho thuê mua là 61.081 đồng/m2 (chưa bao gồm VAT). Ngoài các khoản theo quy định, chủ đầu tư không được thu thêm tiền của khách hàng.

Lương Song Hào tại Cơ quan Công an. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Tuy nhiên, cơ quan điều tra xác định, Lương Song Hào, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Bánh kẹo Thăng Long (Công ty AZ Thăng Long), cùng Lê Thị Thu Trang, Giám đốc sàn Mangala đã chỉ đạo nhân viên kinh doanh tổ chức thu tiền chênh lệch ngoài hợp đồng của khách hàng mua, thuê mua căn hộ tại tòa A3.

Để thực hiện việc thu tiền, các khoản chênh lệch được thể hiện thông qua nhiều loại giấy tờ như "Đăng ký đặt quyền thuê/mua căn hộ", "Hợp đồng tư vấn hồ sơ" hoặc các phiếu thu có đóng dấu của Sàn Mangala.

Đáng chú ý, theo thỏa thuận, khoản tiền khách hàng đã nộp sẽ được khấu trừ khi ký hợp đồng mua bán hoặc văn bản thỏa thuận với chủ đầu tư. Tuy nhiên, đến thời điểm ký kết, khách hàng bị yêu cầu nộp lại phiếu thu và vẫn phải thanh toán đầy đủ số tiền mua, thuê mua căn hộ. Khoản tiền nộp trước đó không được khấu trừ như cam kết.

Cơ quan điều tra cũng xác định, nhân viên kinh doanh hướng dẫn khách hàng nộp tiền mặt hoặc chuyển khoản vào tài khoản cá nhân của Giám đốc, kế toán sàn Mangala. Sau đó, số tiền được chuyển lại cho Lương Song Hào, để ngoài sổ sách kế toán, báo cáo thuế và sử dụng cho hoạt động doanh nghiệp cũng như mục đích cá nhân.

Ngoài ra, Lương Song Hào giao Vũ Ngọc Vinh, Phó Tổng Giám đốc Công ty AZ Thăng Long, xác định mức tiền chênh lệch dựa trên giá nhà ở thương mại trong khu vực, vị trí, tiện ích dự án và nhu cầu thị trường. Mức thu được trình Bùi Thúy Quỳnh, Tổng Giám đốc công ty, cùng Lương Song Hào phê duyệt trước khi chuyển cho sàn Mangala triển khai.

Ngày 21-9-2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can gồm Lương Song Hào, Bùi Thúy Quỳnh, Vũ Ngọc Vinh và Lê Thị Thu Trang về tội "Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản", quy định tại khoản 4 Điều 355 Bộ luật Hình sự.

Làm rõ trách nhiệm hình sự

Dưới góc độ pháp lý, vụ án tại Dự án AZ Thăng Long đặt ra vấn đề về trách nhiệm hình sự đối với hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong quá trình phân phối nhà ở xã hội nhằm thu những khoản tiền ngoài quy định.

Theo luật sư Nguyễn Ngọc Linh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, Điều 355 Bộ luật Hình sự quy định tội "Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản" đối với hành vi người có chức vụ, quyền hạn lạm dụng vị trí của mình để chiếm đoạt tài sản của người khác, khi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Đáng chú ý, khoản 4, Điều 355 quy định trường hợp chiếm đoạt tài sản trị giá từ 1 tỷ đồng trở lên có thể bị phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân. Đây là khung hình phạt cao nhất đối với tội danh này.

Trong vụ án đang được điều tra, tổng số tiền chênh lệch được xác định bước đầu khoảng 80 tỷ đồng, cao hơn nhiều lần ngưỡng định lượng quy định tại khoản 4, Điều 355. Tuy nhiên, việc áp dụng khung hình phạt và quyết định mức án cụ thể phải căn cứ vào kết quả điều tra, truy tố, xét xử cũng như tính chất, mức độ hành vi của từng bị can.

Luật sư Nguyễn Ngọc Linh cho biết, một vấn đề pháp lý cần làm rõ là bản chất của các khoản tiền thu từ khách hàng. Không phải mọi khoản thu trái quy định đều đương nhiên cấu thành hành vi chiếm đoạt tài sản. Để xác định tội danh, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh các yếu tố về hành vi khách quan, mục đích chiếm đoạt, lỗi của người thực hiện và mối quan hệ giữa việc lạm dụng chức vụ, quyền hạn với hành vi chiếm đoạt tài sản.

Đặc biệt, việc các khoản tiền được thu dưới danh nghĩa hợp đồng tư vấn, đặt quyền mua hoặc các loại giấy tờ dân sự khác không đồng nghĩa với việc giao dịch đó hoàn toàn hợp pháp. Cơ quan điều tra cần xem xét nội dung thực tế của giao dịch, mục đích thu tiền, quyền lợi khách hàng được cam kết và việc thực hiện các cam kết đó.

Nếu có đủ căn cứ chứng minh những hợp đồng, giấy tờ này chỉ được sử dụng nhằm che giấu hành vi chiếm đoạt tài sản thì trách nhiệm hình sự sẽ được xem xét trên cơ sở bản chất hành vi, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi của hợp đồng.

Bên cạnh việc làm rõ trách nhiệm hình sự của từng bị can, vấn đề thu hồi số tiền đã bị chiếm đoạt và bảo vệ quyền lợi của gần 300 khách hàng cũng cần được quan tâm. Vụ án đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động phân phối nhà ở xã hội, ngăn chặn hành vi lợi dụng chính sách an sinh để trục lợi.