Ấn Độ mở đường cho AI tự thực hiện thanh toán điện tử

Ấn Độ đang chuẩn bị đưa trí tuệ nhân tạo (AI) tiến thêm một bước vào đời sống kinh tế, khi xây dựng cơ chế cho phép các tác nhân AI tự thực hiện những khoản thanh toán nhỏ trên hệ thống thanh toán điện tử UPI theo giới hạn và chỉ dẫn mà người dùng thiết lập trước.

Kế hoạch trên có thể đưa Ấn Độ trở thành một trong những quốc gia đầu tiên hình thành hạ tầng thanh toán bằng AI trên quy mô quốc gia.

Theo đó, Tổng công ty Thanh toán Quốc gia Ấn Độ (NPCI) có thể công bố Giao thức tác nhân thống nhất (Unified Agent Protocol) tại Lễ hội Fintech Toàn cầu ở Mumbai vào tuần tới. Giao thức mới hướng tới việc trao cho AI quyền chủ động thanh toán trong một khuôn khổ mà chủ tài khoản xác lập, thay vì yêu cầu người dùng xác nhận từng giao dịch như hiện nay.

Trong giai đoạn đầu, NPCI dự kiến tập trung vào các khoản chi tiêu nhỏ, lặp lại thường xuyên như mua thực phẩm, hàng tạp hóa và các mặt hàng tiêu dùng hàng ngày. Khi hệ thống hoàn thiện hơn, AI có thể tự lựa chọn ưu đãi, đặt hàng khi giá phù hợp hoặc thực hiện một số giao dịch đầu tư khi thị trường chạm ngưỡng do người dùng quy định. Cách tiếp cận này cho thấy Ấn Độ muốn đưa AI từ vai trò hỗ trợ tìm kiếm và tư vấn sang trực tiếp tham gia quá trình ra quyết định và thanh toán trong thương mại điện tử.

NPCI dự kiến xây dựng giao thức mới trên hai công cụ sẵn có của UPI. UPI Circle cho phép chủ tài khoản ủy quyền thanh toán cho một đối tượng khác, trong khi Reserve Pay cho phép khách hàng dành trước một khoản tiền để thực hiện nhiều lần thanh toán. Các ngân hàng hiện giới hạn khoản tiền này ở mức 10.000 rupee (khoảng 105 USD) trong tối đa 90 ngày, song có thể điều chỉnh hạn mức để phù hợp với mô hình thanh toán thông qua tác nhân AI.

Để kiểm soát rủi ro, hệ thống dự kiến cho phép khách hàng đặt điều kiện rõ ràng về thời điểm, mục đích và số tiền AI được quyền chi trả. NPCI cũng tính đến việc tích hợp hạn mức chi tiêu, kiểm tra danh tính, lưu dấu toàn bộ giao dịch và xây dựng cơ chế xác định trách nhiệm khi phát sinh sai sót hoặc tranh chấp.

Kế hoạch này đặc biệt đáng chú ý bởi UPI hiện tạo thành xương sống của nền kinh tế thanh toán số Ấn Độ. Theo số liệu mới nhất, riêng trong tháng 8/2026, hệ thống xử lý đã 24,51 tỷ giao dịch, với tổng giá trị 29.820 tỷ rupee (tương đương khoảng 314,21 tỷ USD). Google Pay và PhonePe hiện chiếm khoảng ba phần tư tổng số giao dịch trên nền tảng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá UPI là hệ thống thanh toán nhanh bán lẻ lớn nhất thế giới xét theo khối lượng giao dịch.

Ấn Độ thúc đẩy kế hoạch trên trong bối cảnh cuộc cạnh tranh xây dựng hạ tầng cho thương mại dựa trên AI ngày càng nóng lên. Mastercard và Visa đang phát triển các giải pháp thanh toán thông qua tác nhân AI tại thị trường Ấn Độ.

Mastercard đã hoàn tất giao dịch thương mại AI có xác thực đầu tiên tại nước này hồi tháng 6, trong khi công ty công nghệ tài chính Pine Labs cũng đã giới thiệu giao thức cho phép AI hoàn tất thanh toán UPI sau một lần cấp quyền ban đầu từ khách hàng.

Nếu được triển khai rộng rãi, cơ chế mới có thể đánh dấu bước chuyển quan trọng của hệ sinh thái UPI: từ nền tảng giúp con người thanh toán tức thời sang hạ tầng cho phép AI thay mặt con người thực hiện một phần hoạt động mua sắm và giao dịch tài chính. Với quy mô hàng chục tỷ giao dịch mỗi tháng, Ấn Độ đang đứng trước cơ hội biến lợi thế về thanh toán số thành nền tảng cho một thị trường thương mại tự động quy mô lớn, đồng thời mở thêm dư địa tăng trưởng cho fintech, thương mại điện tử và ngành công nghiệp AI.