An Giang - Sắc màu văn hóa, sức sống đất và người - Kỳ 2: Phát triển kinh tế gắn với bản sắc văn hóa
Không chỉ lưu giữ trong ký ức hay hiện diện ở những lễ hội truyền thống, văn hóa An Giang đang từng bước đi vào đời sống kinh tế thông qua những sản phẩm mang dấu ấn bản địa. Từ giọt mật thốt nốt vùng Bảy Núi đến tấm thổ cẩm Chăm, khi được đầu tư chất lượng, mẫu mã và kết nối thị trường, giá trị văn hóa có thể trở thành sinh kế, tạo thêm sức hút cho du lịch địa phương.

Thốt nốt - nguồn tài nguyên bản địa quý giá, góp phần tạo sinh kế và phát triển kinh tế cho người dân vùng Bảy Núi.
Từ giọt mật quê nhà
Sau nhiều năm học tập và lập nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, chị Chau Ngọc Diệu quyết định trở về quê hương vùng Bảy Núi, khởi nghiệp với cây thốt nốt. Cùng bạn bè thành lập Công ty Cổ phần PALMANIA, chị chọn mật thốt nốt làm sản phẩm chủ lực, bởi đây là đặc sản gắn bó lâu đời với đời sống đồng bào Khmer.
Những ngày đầu, chị cùng người dân ra đồng lấy mật, tìm hiểu quy trình nấu đường và những khó khăn của các hộ làm nghề. Qua thực tế, chị nhận thấy sản phẩm truyền thống muốn có chỗ đứng trên thị trường cần được đầu tư đồng bộ, từ quy trình chế biến, kiểm soát chất lượng đến bao bì, nhãn hiệu. Sau hai năm nghiên cứu, năm 2019, doanh nghiệp phát triển thành công sản phẩm mật thốt nốt vàng dạng bột nguyên chất PALMANIA.

Người dân vùng Bảy Núi chế biến mật thốt nốt, góp phần nâng cao giá trị đặc sản địa phương và phát triển sinh kế từ nguồn tài nguyên bản địa.
Từ nguyên liệu quen thuộc trong đời sống người Khmer, mật thốt nốt từng bước được nâng tầm thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu. Đến nay, Công ty Cổ phần PALMANIA có 9 sản phẩm, gồm 2 sản phẩm tự nhiên và 7 sản phẩm hữu cơ. Sản phẩm được tiêu thụ tại 20 tỉnh, thành phố, có mặt ở các cửa hàng thực phẩm an toàn, thực phẩm sạch và hệ thống siêu thị lớn tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Doanh nghiệp còn mở rộng kênh bán hàng trên các sàn thương mại điện tử và tiếp tục xuất khẩu sang châu Âu.
Đằng sau sự mở rộng thị trường ấy là sự tham gia của những hộ dân gắn bó với nghề khai thác nước thốt nốt. Doanh nghiệp liên kết thu mua nguyên liệu, góp phần tạo đầu ra ổn định cho người dân. Anh Chau Sok Phik, ở ấp Tô Thuận, tham gia liên kết từ những ngày đầu, cho biết: “Trước đây, thu nhập từ việc khai thác nước thốt nốt khá bấp bênh, có tháng gia đình chỉ kiếm được vài triệu đồng. Từ khi liên kết với công ty, việc thu mua đều đặn hơn, thu nhập ổn định và cao hơn trước, gia đình cũng yên tâm gắn bó với nghề truyền thống”.

Chị Chau Ngọc Diệu (bên trái) giới thiệu các sản phẩm chế biến từ mật thốt nốt, góp phần quảng bá đặc sản vùng Bảy Núi đến người tiêu dùng.
Chị Chau Ngọc Diệu chia sẻ: “Điều tôi mong không chỉ là đưa sản phẩm thốt nốt An Giang đến nhiều thị trường mà còn giúp bà con có đầu ra ổn định, tiếp tục gắn bó với nghề. Cây thốt nốt là nét đặc trưng vùng Bảy Núi, phát triển đúng hướng sẽ vừa tạo giá trị kinh tế, vừa góp phần giữ gìn bản sắc quê hương”.
Xã Tri Tôn hiện có 8.500 cây thốt nốt, trong đó 5.200 cây đang cho trái, giải quyết việc làm cho khoảng 380 lao động. Đây là nguồn nguyên liệu và sinh kế gắn với đời sống người dân địa phương. Việc phát triển sản phẩm chế biến sâu, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu góp phần gia tăng giá trị đặc sản, tạo thêm cơ hội cải thiện thu nhập cho người làm nghề.
Phó Chủ tịch UBND xã Tri Tôn Lê Quang Dưỡng cho biết: “Địa phương khuyến khích người dân duy trì nghề khai thác, chế biến thốt nốt; đồng thời hỗ trợ quảng bá, nâng chất lượng sản phẩm và kết nối thị trường. Qua đó, tạo sinh kế ổn định, gìn giữ nghề truyền thống và phát huy giá trị đặc sản địa phương”.
Kể câu chuyện sau mỗi sản phẩm
Nếu mật thốt nốt được nâng giá trị thông qua chế biến và mở rộng thị trường, thì nghề dệt thổ cẩm Chăm ở xã Châu Phong đang có thêm hướng tiếp cận du khách thông qua trải nghiệm văn hóa. Tại cơ sở của ông Mohamad, những sản phẩm truyền thống được phát triển thành nhiều mặt hàng phục vụ nhu cầu mua sắm, quà tặng. Du khách còn có dịp tận mắt quan sát quy trình dệt, tìm hiểu ý nghĩa hoa văn và cách người thợ đưa sợi vào khung cửi.

Khách du lịch trải nghiệm cách vấn khăn truyền thống của phụ nữ Chăm.
Chị Đặng Thị Hồng Thắm, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh, cho biết: “Tôi ấn tượng khi được tận mắt xem từng công đoạn dệt thổ cẩm và nghe giới thiệu ý nghĩa của những hoa văn truyền thống của đồng bào Chăm An Giang. Những sản phẩm ở đây không chỉ đẹp mà còn mang câu chuyện văn hóa riêng, rất đáng để du khách tìm hiểu và mua làm quà”.
Khi được kết hợp với hoạt động trải nghiệm, thổ cẩm không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn trở thành cầu nối để du khách tìm hiểu văn hóa Chăm. Những hoa văn, kỹ thuật dệt và câu chuyện của người thợ tạo nên nét riêng cho sản phẩm, giúp du khách hiểu hơn về giá trị văn hóa phía sau mỗi món quà. Đây cũng là hướng để làng nghề tăng khả năng tiếp cận thị trường du lịch, thay vì chỉ phụ thuộc vào hoạt động mua bán truyền thống.

Đặc sản ẩm thực truyền thống của đồng bào Chăm được chế biến, gìn giữ và phát triển thành sản phẩm hàng hóa, góp phần quảng bá văn hóa ẩm thực An Giang.
Cùng với thổ cẩm, đặc sản tung lò mò của đồng bào Chăm cũng đang từng bước mở rộng thị trường. Tại cơ sở ANAS của ông Hứa Hoàng Vũ, không khí sản xuất khá nhộn nhịp. Người rửa thịt, người trộn thịt bò với mỡ bò cùng các loại gia vị như tiêu, đường, muối, bột ngọt, sau đó dồn hỗn hợp vào ruột bò và đem phơi khô. Công đoạn cuối cùng là đóng gói, hút chân không để hoàn thiện sản phẩm.
Nhận thấy trước đây nhiều hộ sản xuất tung lò mò còn nhỏ lẻ, sản phẩm chưa có nhãn hiệu và quy trình bảo đảm an toàn thực phẩm, ông Vũ mạnh dạn đầu tư máy móc hơn 300 triệu đồng, ứng dụng công nghệ vào chế biến nhưng vẫn giữ hương vị truyền thống, không sử dụng chất bảo quản.

Nhân viên cơ sở ANAS của ông Hứa Hoàng Vũ thực hiện các công đoạn chế biến, hoàn thiện đặc sản tung lò mò của đồng bào Chăm.
Không chỉ tổ chức sản xuất tại cơ sở, ông còn vận động 10 hộ người Chăm sản xuất nhỏ lẻ ở ấp Phũm Xoài tham gia làm sản phẩm cho cơ sở, góp phần mở rộng quy mô và tạo thêm việc làm trong cộng đồng. Thu nhập bình quân của người lao động khoảng 4 - 5 triệu đồng/tháng.
Thời gian đầu, việc tìm đầu ra không dễ, bởi khẩu vị của khách hàng mỗi vùng miền khác nhau. Ông Vũ kiên trì điều chỉnh công thức, hoàn thiện chất lượng để sản phẩm phù hợp hơn với thị trường. Năm 2020, tung lò mò ANAS đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Hiện mỗi năm, cơ sở tiêu thụ hơn 10 tấn tung lò mò, chủ yếu tại các tỉnh, thành đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, đồng thời mở rộng đến một số thị trường miền Trung, miền Bắc.
Từ món ăn truyền thống trong cộng đồng Chăm, tung lò mò được đầu tư quy trình sản xuất, xây dựng nhãn hiệu và mở rộng kênh tiêu thụ. Việc giữ hương vị đặc trưng trong khi cải tiến cách chế biến giúp sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường, đồng thời bảo lưu nét riêng của ẩm thực dân tộc. Đặc biệt, việc vận động các hộ sản xuất nhỏ lẻ cùng tham gia đã tạo sự liên kết trong cộng đồng, giúp người dân có thêm việc làm và thu nhập từ chính nghề truyền thống.
Ông Hứa Hoàng Vũ chia sẻ: “Thấy sản phẩm truyền thống của người Chăm ngày càng được nhiều khách hàng biết đến, tôi rất vui. Gia đình sẽ tiếp tục cải tiến chất lượng, giữ hương vị đặc trưng để sản phẩm ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng, lựa chọn”.

Từ khi đạt OCOP 3 sao, sản phẩm tung lò mò của ông Hứa Hoàng Vũ được nhiều khách hàng biết đến và đặt mua nhiều vào dịp lễ, Tết.
Theo Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh An Giang Nguyễn Trung Thành, tỉnh có nhiều lợi thế phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp gắn với sản phẩm OCOP. Không chỉ đa dạng về sản phẩm, An Giang còn có lợi thế từ vùng nguyên liệu, làng nghề, quy trình sản xuất truyền thống và câu chuyện văn hóa đặc trưng của từng địa phương. Vì vậy, ngành du lịch chú trọng kết nối các chủ thể OCOP với doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, nhà hàng và đơn vị phân phối; đồng thời đẩy mạnh quảng bá sản phẩm tại các chương trình xúc tiến, hội chợ và sự kiện du lịch.
Ngành du lịch cũng định hướng phát huy các tri thức bản địa như dệt lụa, dệt thổ cẩm, đan cỏ bàng, ủ chượp nước mắm, chế biến sản phẩm từ cây thốt nốt… để tạo nét riêng cho du lịch cộng đồng. “Cùng với đó, Sở Du lịch cũng khuyến khích người dân gắn phát triển du lịch với bảo vệ môi trường, gìn giữ hệ sinh thái và duy trì vùng nguyên liệu. Qua đó, người dân không chỉ có thêm thu nhập mà còn trở thành chủ thể bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa địa phương”, ông Nguyễn Trung Thành cho biết.

Du khách trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm truyền thống, tìm hiểu kỹ thuật dệt và nét đẹp văn hóa của đồng bào Chăm ở Châu Phong.
Năm 2025, An Giang đón trên 24 triệu lượt khách, tổng thu đạt khoảng 67.944 tỷ đồng. Đây là cơ hội để các sản phẩm mang bản sắc địa phương tiếp cận đông đảo du khách. Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực kinh tế, sản phẩm cần được đầu tư chất lượng, mẫu mã, thương hiệu và có thị trường tiêu thụ ổn định.
Quan trọng hơn, quá trình phát triển phải gắn với người làm nghề, vùng nguyên liệu và cộng đồng đã tạo nên giá trị văn hóa ấy. Khi người dân có thu nhập từ chính nghề truyền thống, việc gìn giữ bản sắc sẽ có thêm động lực và điều kiện để tiếp nối.
Đến tháng 11/2026, An Giang có 628 sản phẩm OCOP đạt hạng 3 sao trở lên, trong đó 14 sản phẩm đạt hạng 5 sao cấp quốc gia. Đây là nguồn sản phẩm đặc trưng góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, nâng cao giá trị nông sản và phát triển kinh tế gắn với bản sắc văn hóa.
Còn tiếp!
DANH THÀNH

