Ăn hàng ngày mà ít để ý: Một số chất bảo quản có thể gây ung thư

Một nghiên cứu dài hạn quy mô lớn cho thấy việc thường xuyên tiêu thụ một số chất bảo quản thực phẩm có thể làm tăng nhẹ nguy cơ mắc ung thư. Ảnh: Shutterstock

Trong nhiều năm qua, mối liên hệ giữa việc tiêu thụ thịt chế biến sẵn và nguy cơ ung thư đã được nhắc đến trong nhiều nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, các phát hiện mới công bố trên The BMJ cho thấy vấn đề có thể không chỉ nằm ở bản thân thực phẩm chế biến, mà còn ở một số chất bảo quản cụ thể, vốn hiện diện phổ biến trong nhiều loại đồ ăn, thức uống quen thuộc hàng ngày.

Nghiên cứu này góp phần làm rõ hơn những tranh luận xoay quanh tác động lâu dài của thực phẩm chế biến đối với sức khỏe, đồng thời đặt ra những câu hỏi mới đối với công tác quản lý an toàn thực phẩm và lựa chọn dinh dưỡng của người tiêu dùng.

Nghiên cứu quy mô lớn, phát hiện có chọn lọc

Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu về chế độ ăn uống và tình trạng sức khỏe của hơn 105.000 người trong giai đoạn từ năm 2009 đến 2023. Trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá tác động của 17 loại chất bảo quản thường được sử dụng trong công nghiệp thực phẩm đối với nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng, trong đó có ung thư.

Một số chất bảo quản có liên quan rõ ràng đến những dạng ung thư cụ thể. Ảnh: Freepik

Kết quả cho thấy, không phải tất cả các chất bảo quản đều làm gia tăng nguy cơ ung thư. Phần lớn các chất được khảo sát (11/17) không cho thấy mối liên hệ đáng kể. Tuy nhiên, một số chất bảo quản lại có liên quan rõ ràng đến những dạng ung thư cụ thể, bao gồm:

- Kali sorbat: liên quan đến ung thư vú và ung thư nói chung

- Kali metabisulfit: liên quan đến ung thư nói chung và ung thư vú

- Natri nitrit: liên quan đến ung thư tuyến tiền liệt

- Kali nitrat: liên quan đến ung thư nói chung và ung thư vú

- Axit axetic: liên quan đến ung thư nói chung

- Natri erythorbate: liên quan đến ung thư nói chung và ung thư vú

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng đây là mối liên hệ mang tính thống kê, chưa đủ cơ sở để khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp.

Không chỉ có thịt chế biến

Một điểm đáng chú ý của nghiên cứu là các chất bảo quản nói trên không chỉ xuất hiện trong thịt chế biến sẵn - nhóm thực phẩm thường bị “điểm mặt” trong các khuyến nghị sức khỏe.

Trên thực tế, người tiêu dùng còn tiếp xúc với chúng thông qua nhiều sản phẩm khác, đôi khi ít được để ý, như:

- Rượu vang và bia

- Trái cây sấy khô

- Ngũ cốc tinh chế, các loại cereal ăn sáng

- Phô mai

- Các loại gia vị công nghiệp như ketchup, nước trộn salad

Điều này cho thấy mức độ phổ biến và “hiện diện âm thầm” của chất bảo quản trong khẩu phần ăn hàng ngày.

Vì sao một số chất bảo quản có thể đáng lo ngại?

Theo bác sĩ Anton Bilchik, chuyên gia ung thư phẫu thuật tại Viện Ung thư Providence Saint John’s (Mỹ), mối liên hệ giữa một số chất bảo quản và ung thư có thể xuất phát từ nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm bản chất hóa học của chất bảo quản và nền thực phẩm mà chúng được sử dụng.

Mối liên hệ giữa một số chất bảo quản và ung thư có thể xuất phát từ nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm bản chất hóa học của chất bảo quản và nền thực phẩm mà chúng được sử dụng. Ảnh: Shutterstock

“Một số nghiên cứu cho thấy nitrat và nitrit có thể làm thay đổi môi trường miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột, từ đó dẫn đến những biến đổi di truyền ở tế bào”, bác sĩ Bilchik cho biết. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng cơ chế tác động cụ thể vẫn chưa được hiểu rõ, và cần thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu.

Chuyên gia dinh dưỡng ung thư Dena Champion (Đại học Bang Ohio) đồng tình và cho rằng công chúng không nên hoảng loạn trước những kết quả này. “Chúng ta không thể kết luận rằng chất bảo quản gây ra ung thư. Chẩn đoán ung thư thường là kết quả của nhiều yếu tố chồng chéo”, bà nói. Dù vậy, bà lưu ý rằng một số chất bảo quản có thể thúc đẩy tình trạng viêm mãn tính, vốn được xem là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh nghiêm trọng, trong đó có ung thư.

Theo Champion, sự khác biệt giữa các chất bảo quản có thể đến từ cấu trúc hóa học và cách cơ thể chuyển hóa chúng. “Một số chất được phân giải và đào thải dễ dàng, trong khi những chất khác có thể biến đổi theo cách kém có lợi hơn”, bà nhận định.

Tương quan không đồng nghĩa với nguyên nhân

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng nghiên cứu này không chứng minh các thực phẩm chứa chất bảo quản gây ung thư. “Tương quan không phải lúc nào cũng là quan hệ nhân quả”, chuyên gia dinh dưỡng Lisa Moskovitz nhấn mạnh.

Theo bà, chất bảo quản thường xuất hiện nhiều trong những thực phẩm giàu đường bổ sung, chất béo bão hòa và ít giá trị dinh dưỡng - những yếu tố vốn đã được chứng minh có thể làm tăng nguy cơ ung thư. Ngoài ra, những người tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn cũng có xu hướng ăn ít rau quả tươi và thực phẩm giàu chất chống oxy hóa, làm suy giảm các cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể.

Việc tránh hoàn toàn chất bảo quản là điều gần như không thể, tuy nhiên người tiêu dùng có thể chủ động giảm mức tiêu thụ.

Chính vì vậy, các tác giả nghiên cứu kêu gọi tiếp tục điều tra sâu hơn, đồng thời cho rằng phát hiện này có thể mang ý nghĩa quan trọng đối với y tế công cộng, trong bối cảnh các phụ gia thực phẩm được sử dụng ngày càng rộng rãi.

Gợi ý từ các chuyên gia: Không cực đoan, nhưng cần tỉnh táo

Theo chuyên gia dinh dưỡng Jessica Cording, việc tránh hoàn toàn chất bảo quản là điều gần như không thể. Tuy nhiên, người tiêu dùng có thể chủ động giảm mức tiêu thụ, bằng cách ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến. “Phần lớn các thực phẩm chứa nhiều chất bảo quản không có mật độ dinh dưỡng cao”, bà nhận xét.

Bác sĩ Bilchik cũng khuyến nghị nên tập trung mua sắm ở các khu vực bán thực phẩm tươi sống trong siêu thị, như rau củ, thịt, sữa, trước khi lựa chọn các sản phẩm ở dãy kệ trung tâm. “Đó thường là những thực phẩm không cần chế biến để bảo quản lâu dài”, ông nói.

Dù vậy, các chuyên gia đều thống nhất rằng không cần tuyệt đối hóa vấn đề. Việc thỉnh thoảng dùng một chiếc bánh sandwich thịt nguội, chút ketchup hay một ly rượu vang không phải là điều đáng lo nếu tổng thể lối sống vẫn lành mạnh và cân bằng.

Quan trọng hơn, nguy cơ ung thư không chỉ đến từ chế độ ăn. “Yếu tố di truyền, vận động thể chất, tránh hút thuốc, quản lý căng thẳng… đều đóng vai trò quan trọng”, bác sĩ Bilchik nhấn mạnh. Chất bảo quản, vì thế, chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh tổng thể của phòng ngừa ung thư.

Hồng Nhung