An ninh con người là nền tảng tạo nên sức mạnh bảo vệ sự ổn định và phát triển Thủ đô

Khi con người trở thành thước đo của phát triển

Nghị quyết 02-NQ/TW xác định mục tiêu xây dựng và phát triển Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển; đồng thời đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Định hướng ấy đòi hỏi nhìn nhận chất lượng phát triển toàn diện hơn. Một thành phố đáng sống không chỉ được nhận diện qua những công trình hiện đại hay tốc độ tăng trưởng mà còn bằng chất lượng môi trường sống, hệ thống phúc lợi và sự an tâm của người dân.

“Thế trận lòng dân” sẽ trở thành nền tảng bền vững để Hà Nội phát triển trong kỷ nguyên mới

Hà Nội là nơi những con phố cổ, làng nghề truyền thống cùng tồn tại với các khu đô thị mới, trường đại học, trung tâm nghiên cứu và không gian sáng tạo. Sự đan xen ấy tạo nên sức sống riêng của Thủ đô, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, giữa tốc độ đô thị hóa với chất lượng sống và những giá trị cộng đồng đã hình thành qua nhiều thế hệ. Một tuyến đường mới có thể rút ngắn khoảng cách, một khu đô thị có thể đem đến điều kiện sinh hoạt hiện đại hơn. Nhưng những thay đổi ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân được bảo đảm quyền lợi chính đáng, có khả năng thích ứng và cảm nhận mình là một phần của quá trình phát triển.

Nghị quyết 22-NQ/TW về Chiến lược An ninh quốc gia xác định “an ninh con người là mục đích”, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu giải quyết các yếu tố gây mất an ninh, trật tự từ gốc rễ, từ sớm, không để tích tụ thành điểm nóng. Với Hà Nội, điều đó bắt đầu từ những vấn đề gần gũi: Một khu dân cư an toàn, mâu thuẫn được giải quyết kịp thời, trẻ em có trường học, người cao tuổi được chăm sóc và người dân không phải thường xuyên lo lắng về ô nhiễm, tội phạm hay những rủi ro của đời sống hiện đại.

GS.TS, Anh hùng Lao động Nguyễn Anh Trí, nguyên đại biểu Quốc hội, cho rằng an ninh con người cần được hiểu theo nghĩa rộng, không chỉ là không bị đe dọa bởi chiến tranh, bạo lực hay bom đạn. Một người sống trong hòa bình vẫn có thể chưa thực sự an toàn nếu thiếu điều kiện chăm sóc sức khỏe, không được tiếp cận giáo dục hoặc thường xuyên đối mặt với những nguy cơ đe dọa cuộc sống. Theo GS.TS Nguyễn Anh Trí, an ninh con người phải được bảo đảm để mỗi người được sống khỏe mạnh, an toàn và có điều kiện phát triển. Điều đó bao gồm môi trường xã hội không có bạo lực, các điều kiện vật chất thiết yếu, khả năng tiếp cận y tế, giáo dục và dịch vụ công, cùng sự công bằng trong cơ hội phát triển để không ai bị bỏ lại phía sau.

Từ góc nhìn này, Hà Nội cần ưu tiên những vấn đề thiết thân nhất với người dân, trước hết là y tế, giáo dục, môi trường sống, hạ tầng dân sinh và an ninh, trật tự. Về y tế, ông Nguyễn Anh Trí đề xuất tổ chức mạng lưới chăm sóc sức khỏe theo 3 tầng. Tầng đầu tiên là các trạm y tế, phòng khám cơ sở gần dân, hướng tới khả năng tiếp cận trong khoảng 10-15 phút di chuyển, đặc biệt với những tình huống cần xử lý nhanh. Tầng thứ hai là các bệnh viện quy mô vừa, đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh phổ biến; tầng thứ ba là hệ thống bệnh viện chuyên sâu, tập trung nguồn lực và kỹ thuật cao để điều trị những ca bệnh phức tạp.

Với giáo dục, ông nhấn mạnh nguyên tắc có học sinh thì phải có đủ trường, lớp và giáo viên. Quy hoạch trường học cần đi cùng quy hoạch dân cư, nhất là tại các khu đô thị mới và chung cư đông đúc. Hà Nội cũng có thể nghiên cứu mô hình trường học linh hoạt, gần nơi ở, với điều kiện đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn giáo dục và an toàn. Ông cũng cho rằng, các kỳ thi chuyển cấp nên hướng nhiều hơn đến đánh giá năng lực, phát hiện học sinh còn hạn chế để tổ chức phụ đạo, hỗ trợ miễn phí, giúp các em tiến bộ, thay vì để áp lực thi cử làm mất đi cơ hội học tập.

Trước xu hướng già hóa dân số, Hà Nội cũng cần quan tâm đến mô hình “kinh tế bạc” (Silver Economy). Theo GS.TS Nguyễn Anh Trí, không nên chỉ nhìn người cao tuổi như những người cần được chăm sóc. Nhiều người vẫn có sức khỏe, kiến thức và kinh nghiệm, mong muốn tiếp tục đóng góp cho xã hội. Thành phố có thể tạo cơ hội việc làm phù hợp, phát triển hoạt động dưỡng sinh, chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ hỗ trợ dài hạn, giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, sống có ích. Những vấn đề trên cho thấy, an ninh con người không phải khái niệm xa vời. Nó hiện diện trong khả năng tiếp cận cơ sở y tế, chỗ học của trẻ em, chất lượng môi trường và sự an toàn của mỗi gia đình.

Văn hóa và niềm tin - sức bền của Thủ đô

Nếu y tế, giáo dục và an sinh tạo nên những điều kiện thiết yếu cho cuộc sống, thì văn hóa và sự gắn kết cộng đồng chính là nền tảng tinh thần giúp một đô thị phát triển bền vững. Nghị quyết 02 không chỉ đặt ra yêu cầu bảo tồn những giá trị nghìn năm văn hiến, mà còn hướng tới phát huy di sản như một nguồn lực sống, gắn văn hóa với kinh tế, du lịch, nghệ thuật, thiết kế và giáo dục truyền thống; đồng thời xây dựng con người Hà Nội thanh lịch, văn minh, trách nhiệm, nghĩa tình.

Theo GS.TS Nguyễn Anh Trí, Hà Nội sở hữu lợi thế đặc biệt về chiều sâu lịch sử và văn hóa. Đó vừa là tài sản quý giá, vừa là trách nhiệm lớn trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị đã tạo nên bản sắc Thăng Long - Hà Nội qua nhiều thế hệ. Văn hóa không chỉ hiện diện trong các di tích, công trình kiến trúc hay di sản vật thể, mà còn nằm trong những làn điệu dân ca, tà áo dài, ẩm thực, phong tục, lối sống thanh lịch và cách ứng xử của người Hà Nội. Tuy nhiên, bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên mọi giá trị trong trạng thái tĩnh. Điều cần thiết là gìn giữ được những nét cốt lõi, đồng thời tìm ra cách thức để văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Những giá trị ấy có thể được chuyển hóa thành sản phẩm du lịch, dịch vụ sáng tạo và các hoạt động kinh tế có giá trị thực tế, qua đó vừa tạo nguồn lực phát triển, vừa góp phần lan tỏa bản sắc của Thủ đô.

Trong quá trình đó, GS.TS Nguyễn Anh Trí đặc biệt đề cao vai trò của thế hệ trẻ. Hà Nội là nơi tập trung đông đảo thanh niên năng động, có trình độ, tiếp thu nhanh cái mới, đồng thời quy tụ nhiều người trẻ tài năng từ khắp các địa phương trên cả nước. Thay vì áp đặt, thành phố cần chú trọng giáo dục, truyền thông, tạo môi trường thuận lợi để người trẻ hiểu giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao ý thức trách nhiệm và chủ động tham gia gìn giữ, sáng tạo. Quan trọng hơn, phải tạo điều kiện để họ được học tập, làm việc, phát huy tài năng và đóng góp cho sự phát triển của Hà Nội.

Nhìn rộng hơn, văn hóa còn góp phần hình thành những chuẩn mực ứng xử, tinh thần trách nhiệm và khả năng tự điều chỉnh của cộng đồng. Một đô thị càng lớn, quan hệ xã hội càng đa dạng; càng hiện đại, phương thức tương tác giữa con người càng thay đổi. Vì vậy, bên cạnh những hạ tầng hữu hình, Hà Nội cần vun đắp một nền tảng văn hóa - xã hội được tạo nên từ niềm tin, sự tôn trọng, ý thức công dân và trách nhiệm với cộng đồng.

Ở góc độ bảo đảm an ninh, những giá trị ấy có ý nghĩa không nhỏ. Một cộng đồng có sự gắn kết, biết lắng nghe và tôn trọng nhau sẽ có thêm khả năng giải quyết những mâu thuẫn từ sớm, hạn chế nguy cơ phát sinh các vấn đề phức tạp về an ninh, trật tự. Trung tướng, GS.TS Trần Vi Dân, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, thành viên Ban Nghiên cứu chuyên đề giúp việc Bộ trưởng Bộ Công an cho rằng, Hà Nội có những bài học lịch sử quý báu về phát huy sức mạnh lòng dân, xây dựng thế trận lòng dân qua hai cuộc kháng chiến cũng như chặng đường 40 năm Đổi mới.

Theo Trung tướng Trần Vi Dân, những thành tựu mà Thủ đô nói riêng và đất nước nói chung đạt được có sự đóng góp quan trọng từ việc củng cố niềm tin của nhân dân, tạo dựng đồng thuận xã hội và xây dựng thế trận vững chắc từ cơ sở. Bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục khơi dậy và phát huy tinh thần yêu nước, văn hóa yêu nước trong điều kiện hiện đại. Yêu nước ngày nay không chỉ thể hiện ở việc sẵn sàng cầm súng bảo vệ Tổ quốc, mà còn hiện diện trong lao động, sáng tạo, gìn giữ các giá trị văn hóa, thực hiện trách nhiệm với cộng đồng và đóng góp vào sự phát triển của Thủ đô, đất nước. Mỗi người dân, bằng công việc và trách nhiệm của mình, đều có thể góp phần tạo nên sức mạnh chung.

Song, theo Trung tướng Trần Vi Dân, sức mạnh ấy không tự nhiên tồn tại mãi mãi nếu thiếu sự quan tâm, vun đắp. Lòng dân không phải yếu tố bất biến. Niềm tin và sự đồng thuận có thể bị tác động bởi những khó khăn trong đời sống, những bất cập trong thực tiễn hoặc sự kích động của các đối tượng có ý đồ xấu. Vì vậy, việc xây dựng thế trận lòng dân không thể chỉ dừng lại ở tạo dựng sự đồng thuận, mà còn phải biết tổ chức, tập hợp và phát huy sự đồng thuận ấy thành sức mạnh có định hướng, chuyển hóa tinh thần thi đua yêu nước thành những hành động, việc làm cụ thể.

Đặc biệt, thế trận an ninh nhân dân phải được xây dựng từ chính thế trận lòng dân, lấy niềm tin và sự đồng thuận của nhân dân làm nền tảng. Muốn vậy, theo Trung tướng Trần Vi Dân, điều quan trọng trước hết là tạo dựng niềm tin bằng những việc làm thiết thực hàng ngày. Đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu cấp ủy, chính quyền các cấp và các cơ quan trong hệ thống chính trị, phải thực sự gần dân, hiểu dân, lắng nghe dân, giải quyết kịp thời những vấn đề người dân quan tâm và bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân.

Niềm tin không thể chỉ được tạo dựng bằng lời nói hay những đợt vận động nhất thời, mà phải được bồi đắp từ hiệu quả công việc, tinh thần trách nhiệm và sự gương mẫu của mỗi cán bộ. Đó cũng là cách cụ thể hóa tư tưởng “dân là gốc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong điều kiện mới: Lấy nhân dân làm trung tâm, dựa vào nhân dân để xây dựng thế trận an ninh vững chắc, đồng thời chuyển hóa sức mạnh tinh thần của cộng đồng thành động lực phát triển thực tiễn cho Thủ đô.

Niềm tin không thể chỉ được tạo dựng bằng lời nói hay những đợt vận động nhất thời, mà phải được bồi đắp từ hiệu quả công việc, tinh thần trách nhiệm và sự gương mẫu của mỗi cán bộ. Đó cũng là cách cụ thể hóa tư tưởng “dân là gốc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong điều kiện mới: Lấy nhân dân làm trung tâm, dựa vào nhân dân để xây dựng thế trận an ninh vững chắc, đồng thời chuyển hóa sức mạnh tinh thần của cộng đồng thành động lực phát triển thực tiễn cho Thủ đô.

Trung tướng, GS.TS Trần Vi Dân (Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, thành viên Ban Nghiên cứu chuyên đề giúp việc Bộ trưởng Bộ Công an)

Từ “thế trận lòng dân” đến những việc làm cụ thể

Bảo đảm an ninh, trật tự tại Hà Nội không thể chỉ dựa vào năng lực của các cơ quan chuyên trách. Sức mạnh ấy còn nằm trong sự tham gia của người dân khi chủ động thông báo dấu hiệu bất thường, cùng tổ dân phố giải quyết mâu thuẫn, phối hợp với gia đình và nhà trường bảo vệ trẻ em, cũng như biết nhận diện, kiểm chứng thông tin trên không gian mạng.

Nghị quyết 22 nhấn mạnh yêu cầu nâng cao khả năng tự đề kháng, phản biện dựa trên bằng chứng của xã hội trước thông tin xấu độc, sai sự thật; đồng thời tăng cường khả năng tiếp cận thông tin đáng tin cậy, đối thoại và trách nhiệm giải trình của chính quyền. Trong bối cảnh thông tin có thể lan truyền rất nhanh, giữ gìn an ninh không chỉ là xử lý vụ việc tại nơi phát sinh, mà còn đòi hỏi cung cấp thông tin kịp thời, giải thích rõ ràng và giúp người dân nâng cao khả năng tự bảo vệ.

Đưa văn hóa và con người Hà Nội trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển Thủ đô

Tại Hà Nội, yêu cầu gần dân được cụ thể hóa qua các hình thức tiếp công dân và giải quyết kiến nghị. Ngày 15-7-2026, Công an thành phố Hà Nội lần đầu tổ chức tiếp công dân trực tuyến, giải quyết trực tiếp hai vụ việc của công dân tại xã Vân Đình và xã Hát Môn. Đến ngày 16-9, mô hình tiếp tục được triển khai với 3 vụ việc tại các phường Hai Bà Trưng, Bạch Mai và Yên Hòa. Công an thành phố cũng công khai thông tin 417 trụ sở, điểm tiếp dân, gồm địa chỉ, số điện thoại, nội dung tiếp dân, thủ tục hành chính được tiếp nhận và vị trí trên Google Maps, giúp người dân thuận tiện xác định nơi cần liên hệ. Trong 5 tháng đầu năm 2026, các đơn vị Công an thành phố đã tiếp 598 lượt công dân, trong đó Thanh tra Công an thành phố tiếp 367 lượt; đồng thời phân loại, xử lý 2.954 đơn thư, riêng Thanh tra tiếp nhận 2.324 đơn.

Phía sau những con số là yêu cầu không chỉ tiếp nhận phản ánh, mà còn hướng dẫn người dân đến đúng cơ quan có thẩm quyền, hạn chế việc đi lại nhiều lần và kịp thời tháo gỡ vướng mắc. Yêu cầu ấy càng quan trọng khi Hà Nội triển khai các dự án trọng điểm, giải phóng mặt bằng và tổ chức lại không gian đô thị, bởi những quyết định phát triển có thể tác động trực tiếp đến nhà ở, sinh kế và đời sống của người dân.

Trung tướng Trần Vi Dân cho rằng để tạo được sự đồng thuận trong quá trình triển khai dự án, cơ quan chức năng phải thực sự đặt mình vào vị trí của người dân, tuyên truyền, vận động bài bản, kiên trì, giúp người dân hiểu mục tiêu và lợi ích lâu dài của công trình. Đặc biệt, phải bảo đảm quyền lợi chính đáng, sinh kế và sự ổn định cuộc sống; không để người dân mất việc làm, nhà ở hoặc bị đảo lộn những điều kiện sinh hoạt thiết yếu vì quá trình thực hiện dự án.

Những khó khăn, mâu thuẫn cần được phát hiện và giải quyết từ sớm, từ cơ sở, không để bất đồng của một vài cá nhân tích tụ thành mâu thuẫn tập thể hoặc điểm nóng về an ninh, trật tự. Đồng thời, cần ngăn chặn việc lợi dụng những bất cập để xuyên tạc, kích động; nhưng điều tiên quyết vẫn là lắng nghe và tôn trọng phản ánh chính đáng của nhân dân. Những vấn đề hợp lý phải được xem xét, điều chỉnh; những nội dung người dân chưa hiểu rõ cần được giải thích thấu đáo, trên cơ sở pháp luật và đặc điểm kinh tế - xã hội của cộng đồng.

Khi quyền lợi chính đáng được quan tâm thực chất và tiếng nói của người dân được lắng nghe, sự đồng thuận mới có thể trở thành nền tảng vững chắc cho việc triển khai các dự án và thúc đẩy phát triển bền vững. Từ chăm lo y tế, giáo dục, an sinh đến bảo tồn văn hóa, xây dựng cộng đồng và giải quyết vấn đề ở cơ sở, bảo đảm an ninh con người đã vượt ra ngoài cách hiểu truyền thống về giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.

Với Hà Nội, tinh thần Nghị quyết 02 và Nghị quyết 22 gặp nhau ở điểm chung: Con người vừa là mục tiêu của phát triển, vừa là nền tảng tạo nên sức mạnh bảo vệ sự ổn định của Thủ đô. Một thành phố có thể thay đổi diện mạo bằng những công trình lớn, nhưng để trở thành nơi đáng sống, thành phố ấy còn phải bảo đảm người dân được sống an toàn, được tôn trọng, được chăm lo và có cơ hội đóng góp. Khi niềm tin được vun đắp từ những việc làm cụ thể, sự đồng thuận được hình thành trên cơ sở lắng nghe và bảo vệ quyền lợi chính đáng, “thế trận lòng dân” sẽ trở thành nền tảng bền vững để Hà Nội bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới.

(Còn tiếp)