An ninh dữ liệu trước thách thức mới từ AI và chuyển đổi số

Dữ liệu đang đối mặt nhiều rủi ro mới

Dữ liệu ngày càng được xem là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng của nền kinh tế số, đồng thời là yếu tố cốt lõi của quá trình chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng số, những nguy cơ về lộ lọt dữ liệu, tấn công mạng, xâm phạm quyền riêng tư và mất an ninh dữ liệu cũng gia tăng với tốc độ chưa từng có.

Đây là nội dung được nhiều chuyên gia, nhà khoa học trao đổi tại Hội thảo khoa học quốc gia “Khoa học dữ liệu và một số vấn đề an ninh thông tin trong giai đoạn mới” do Trường Đại học Điện lực phối hợp với Học viện Cảnh sát nhân dân tổ chức, chiều ngày 12/6.

Đại tá, TS Nguyễn Văn Căn, Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật và Công nghệ An ninh trình bày tham luận tại hội thảo.

Trong các tham luận tại hội thảo, Đại tá, TS Nguyễn Văn Căn, Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật và Công nghệ An ninh và Đại tá, PGS.TS Tống Văn Khuông, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân đã đưa ra nhiều phân tích đáng chú ý về quản trị rủi ro dữ liệu và bảo đảm an ninh dữ liệu trong bối cảnh chuyển đổi số.

Theo Đại tá, TS Nguyễn Văn Căn, dữ liệu hiện nay không chỉ là nguồn thông tin phục vụ quản lý mà đã trở thành tài nguyên chiến lược, gắn trực tiếp với bảo đảm an ninh quốc gia và phát triển quốc gia số. Ông cho rằng, dữ liệu luôn tiềm ẩn rủi ro. Khi dữ liệu bị mất, bị thay đổi hoặc bị tấn công, các hoạt động điều hành, quản lý và ra quyết định cũng có thể bị ảnh hưởng hoặc sai lệch theo.

Theo phân tích của nhóm nghiên cứu, dữ liệu hiện nay có nhiều đặc trưng mới như khả năng lưu chuyển xuyên biên giới theo thời gian thực, khả năng kết hợp với nhiều công nghệ để tạo ra giá trị mới và thậm chí có thể bị lợi dụng như một công cụ phục vụ cạnh tranh, xung đột hoặc thao túng xã hội.

Từ thực tiễn đó, nhóm nghiên cứu đã chỉ ra sáu nhóm rủi ro dữ liệu chính. Đầu tiên là rủi ro bảo mật, bao gồm các hành vi xâm nhập hệ thống, đánh cắp hoặc phá hủy dữ liệu.

Thứ hai là rủi ro pháp lý khi tổ chức, doanh nghiệp vi phạm các quy định liên quan đến thu thập, xử lý và bảo vệ dữ liệu.

Thứ ba là rủi ro chiến lược xuất phát từ việc phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ hoặc hạ tầng lưu trữ nước ngoài, làm suy giảm khả năng kiểm soát dữ liệu chiến lược và chủ quyền số.

Bên cạnh đó là các rủi ro liên quan đến quyền riêng tư, rủi ro vận hành tự động khi dữ liệu sai lệch dẫn đến quyết định sai và rủi ro về chất lượng dữ liệu khiến hiệu quả khai thác bị ảnh hưởng.

Hội thảo thu hút khoảng 200 đại biểu tham dự.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Căn, Việt Nam hiện đối mặt với nhiều thách thức trong quản trị dữ liệu. Đó là áp lực hoàn thiện hành lang pháp lý trước tốc độ phát triển nhanh của công nghệ; yêu cầu đầu tư hạ tầng lưu trữ và xử lý dữ liệu ngày càng lớn; thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao; nguy cơ tấn công mạng ngày càng tinh vi và nhận thức xã hội về bảo vệ dữ liệu còn chưa đồng đều.

Để giảm thiểu rủi ro dữ liệu, Đại tá Nguyễn Văn Căn đề xuất mô hình quản trị dữ liệu gồm năm lớp. Trong đó, lớp pháp lý đóng vai trò nền tảng, tạo hành lang cho toàn bộ hoạt động quản lý dữ liệu. Tiếp theo là lớp tổ chức quản trị nhằm phân loại rõ dữ liệu dùng chung, dữ liệu riêng tư, dữ liệu công khai và dữ liệu hạn chế truy cập.

Lớp công nghệ tập trung vào các giải pháp bảo vệ như mã hóa, xác thực, phân quyền truy cập và các công cụ bảo mật hiện đại. Song song với đó là lớp giám sát, kiểm soát nhằm phát hiện sớm các nguy cơ, sự cố. Lớp cuối cùng là ứng dụng và phục hồi dữ liệu, bảo đảm hệ thống có thể vận hành liên tục khi xảy ra sự cố. Theo ông, mục tiêu cuối cùng là quản trị hiệu quả dữ liệu, bảo vệ tài sản số quốc gia, khai thác dữ liệu an toàn và phục vụ phát triển quốc gia số.

Xây dựng lá chắn an ninh cho tài sản số quốc gia

Đồng quan điểm, Đại tá, PGS.TS Tống Văn Khuông, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân cho rằng dữ liệu hiện không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà đã trở thành lực lượng sản xuất mới và tài nguyên chiến lược của quốc gia.

Ông dẫn chứng, trong các văn kiện chuẩn bị Đại hội XIV của Đảng, dữ liệu được xác định là nguồn lực chiến lược, gắn với phát triển quốc gia số và bảo vệ chủ quyền số.

Đại tá, PGS.TS Tống Văn Khuông, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân.

“Dữ liệu được xem là biên giới số. Mọi hành vi xâm phạm hoặc thao túng dữ liệu quốc gia đều có thể được xem là hành vi xâm phạm chủ quyền quốc gia”, Đại tá, PGS.TS Tống Văn Khuông nhấn mạnh.

Theo ông, bảo đảm an ninh dữ liệu không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật hay quản lý mà chính là bảo vệ nền tảng phát triển và động lực tăng trưởng mới của đất nước.

Theo Đại tá, PGS.TS Tống Văn Khuông, một trong những nguy cơ đáng lo ngại là việc số hóa giáo trình, học liệu và các công trình nghiên cứu khoa học. Khi được đưa lên môi trường số, các dữ liệu này có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng, hành vi đánh cắp bản quyền hoặc thu thập trái phép thông tin.

Đối với các cơ sở đào tạo công an nhân dân, nguy cơ còn lớn hơn khi nhiều tài liệu nghiệp vụ, tài liệu chuyên ngành chứa đựng thông tin có tính chất nhạy cảm liên quan đến bảo đảm an ninh quốc gia.

Bên cạnh đó là nguy cơ tấn công làm sai lệch dữ liệu quản trị nhà trường, dữ liệu cán bộ, học viên hoặc kết quả học tập. Nếu cơ sở dữ liệu dùng chung bị xâm nhập và chỉnh sửa, hậu quả có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động quản lý, đào tạo và uy tín của đơn vị.

Đáng chú ý, sự phổ biến của các thiết bị thông minh và môi trường học tập trực tuyến cũng tạo thêm các điểm yếu mới về an ninh mạng. Nhiều thiết bị cá nhân chưa được trang bị đầy đủ các giải pháp bảo mật, có thể trở thành cửa ngõ cho các cuộc tấn công vào hệ thống.

Theo Đại tá, PGS.TS Tống Văn Khuông, một thách thức lớn khác nằm ở chính yếu tố con người. Trong khi tốc độ chuyển đổi số diễn ra rất nhanh, nhận thức về bảo mật của một bộ phận người dùng vẫn chưa theo kịp. Các thói quen như sử dụng mật khẩu đơn giản, chia sẻ thông tin qua các nền tảng phổ biến hoặc thiếu cảnh giác với các hình thức lừa đảo trực tuyến có thể trở thành điểm yếu để các đối tượng xấu khai thác.

Ngoài ra, quá trình xây dựng giáo dục số cũng kéo theo việc thu thập ngày càng nhiều dữ liệu cá nhân, từ thông tin hành chính đến dữ liệu sinh trắc học, dữ liệu hành vi học tập và lịch sử truy cập của người học. Đây đều là những dữ liệu nhạy cảm cần được bảo vệ bằng các cơ chế kỹ thuật và quản trị nghiêm ngặt.