An ninh hàng không Israel và những lỗ hổng sau sự cố trên máy bay của FlyDubai

An ninh chưa từng có

Khu vực làm thủ tục của hãng hàng không FlyDubai tại sân bay quốc tế Ben Gurion gần Tel Aviv, Israel, ngày 30/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Israel ngày 30/9, các chuyến bay luôn là mục tiêu hấp dẫn đối với các quốc gia đối địch và các nhóm khủng bố. Nếu máy bay bị chiếm quyền kiểm soát và buộc phải hạ cánh xuống lãnh thổ thù địch, những kẻ không tặc có hàng chục, thậm chí hàng trăm hành khách Israel làm con tin để mặc cả.

Nếu những kẻ không tặc làm máy bay rơi, số dân thường Israel bị sát hại có thể nhiều hơn số người thiệt mạng trong hàng chục vụ đánh bom liều chết hoặc các cuộc tấn công bằng rocket.

Israel đã nhận thức được mối nguy hiểm này và áp dụng các biện pháp chưa từng có để bảo đảm an toàn cho máy bay dân dụng.

Trước khi hành khách có thể làm thủ tục lên máy bay, họ phải trao đổi với các nhân viên an ninh để nhận diện hành vi đáng ngờ và những nỗ lực che giấu thông tin.

Khi đã lên máy bay, hành khách tiếp tục được bảo vệ bằng những biện pháp đặc biệt khác.

Tất cả các hãng hàng không Israel đều bố trí nhân viên an ninh có vũ trang trên mọi chuyến bay quốc tế.

Máy bay của hãng El Al thậm chí lắp đặt hệ thống chống tên lửa để bảo vệ máy bay trước các vụ tấn công.

Buồng lái, vốn là mục tiêu của các vụ không tặc, cũng được bảo vệ nghiêm ngặt. Cửa buồng lái có khả năng chống đạn và phải luôn khóa trong suốt chuyến bay.

Phi công đôi khi phải rời buồng lái để nhận thức ăn hoặc đi vệ sinh, vì vậy buồng lái có hai lớp cửa, trong đó luôn có một cửa được khóa.

Biện pháp bảo vệ của Không quân Israel

Quân đội Israel cũng đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an toàn cho các chuyến bay dân dụng.

Một phần nhiệm vụ của Không quân Israel (IAF) là xử lý những sự cố bất thường liên quan đến máy bay dân dụng trên đường tới Israel, trong đó có ngăn chặn nguy cơ xảy ra tấn công khủng bố trên không.

IAF có quy trình có thể được kích hoạt trong nhiều tình huống, trong đó có trường hợp máy bay đi chệch khỏi đường bay dự kiến, không phản hồi các cuộc gọi vô tuyến, phát tín hiệu cấp cứu, gặp sự cố kỹ thuật hoặc hành khách gặp vấn đề y tế cần hạ cánh khẩn cấp.

Khi kích hoạt quy trình này, nhiều biện pháp sẽ được triển khai để bảo vệ không phận Israel. Nếu cần thiết, không phận Israel sẽ đóng cửa và các máy bay chiến đấu sẽ xác định và hộ tống máy bay dân dụng.

Trong khi đó, quân đội liên tục đánh giá tình hình cho đến khi xác định được nguyên nhân sự cố và mối lo ngại được giải quyết.

Một quan chức quân đội cho biết, IAF thường xuyên diễn tập quy trình này, tập trung vào giải quyết các sự cố trong thời gian ngắn và đưa ra quyết định nhanh chóng.

Các lực lượng IAF liên quan phải có khả năng nhanh chóng chuyển từ xác định bất thường hoặc dấu hiệu đáng ngờ sang tìm hiểu tình hình và kích hoạt biện pháp ứng phó phù hợp.

Kích hoạt quy trình này không nhất thiết đồng nghĩa với việc nghi ngờ có sự cố an ninh, bởi quy trình này đôi khi được kích hoạt do sự cố kỹ thuật, vấn đề liên lạc, máy bay chệch đường bay hoặc lỗi của phi hành đoàn trên các chuyến bay tới Israel.

IAF xem xét mọi sự cố bất thường cho đến khi mối lo ngại được giải quyết, đồng thời khẳng định luôn sẵn sàng bảo vệ không phận và biên giới trước nhiều mối đe dọa trong cả tình huống thường lệ và khẩn cấp.

Theo quan chức quân đội Israel, các lực lượng luôn trong trạng thái cảnh giác cao và nỗ lực duy trì khả năng hoạt động tự do cũng như an ninh trong không phận, đồng thời duy trì khả năng nhanh chóng chuyển từ hoạt động thường lệ sang ứng phó tác chiến tùy theo diễn biến của mối đe dọa.

Những lỗ hổng

Ngay cả khi có hệ thống an ninh nhiều tầng, luôn có những lỗ hổng. Vụ việc ngày 30/9 cho thấy những lỗ hổng liên quan đến các hãng hàng không nước ngoài khai thác các chuyến bay đến và đi từ Israel.

Chuyến bay của FlyDubai phải hạ cánh khẩn cấp tại Saudi Arabia sau khi cơ phó đâm trọng thương cơ trưởng, khiến hành khách trên máy bay đối mặt nguy cơ bị cố ý sát hại.

Các hãng hàng không nước ngoài như FlyDubai thường khai thác các chuyến bay đến hoặc đi từ sân bay Ben Gurion và chở rất nhiều công dân Israel, nhưng không áp dụng các biện pháp an ninh tương tự. Israel không thể yêu cầu các hãng này bố trí nhân viên an ninh trên máy bay, áp dụng các biện pháp bảo vệ buồng lái hoặc kiểm tra hành khách trước khi lên máy bay.

Một chuyên gia an ninh hàng không Israel bình luận: “Một chuyến bay có thể chở 400 người từ Dubai nhưng không có nhân viên an ninh trên máy bay”.

Đáng chú ý, Israel cũng không thể hạn chế quốc tịch của các phi công nước ngoài bay vào Israel, miễn là họ ở trên máy bay.

Phi công FlyDubai đâm đồng nghiệp là công dân Oman, quốc gia vốn không công nhận Israel.

Israel thường đạt được thỏa thuận với các quốc gia khác về việc ngăn phi công mang quốc tịch một số nước nhất định bay vào Israel, nhưng vì những lý do chưa được làm rõ, quy định này dường như không ngăn được phi công người Oman điều khiển máy bay chở đầy người Israel hướng tới Tel Aviv.

Nhiều câu hỏi cấp thiết khác vẫn chưa được giải đáp, đặc biệt là vấn đề có sự tham gia của nước ngoài trong vụ việc hay không. Kẻ tấn công hành động một mình hay thực hiện theo chỉ thị của một thế lực nước ngoài?

Đây là một trong số những vấn đề cấp bách vẫn chưa được giải đáp khi Israel, UAE và các đối tác khác đánh giá lại những gì đã xảy ra trên chuyến bay ngày 20/9 – sự cố suýt trở thành thảm họa quốc gia.