Chính sách thuế quan toàn cầu của Tổng thống Trump tiếp tục đối mặt với thách thức pháp lý

Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: Getty Images

Trong phiên điều trần hôm thứ Tư (30/9) tại Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ ở Manhattan, New York, hội đồng gồm 3 thẩm phán đã chất vấn đại diện chính quyền về cơ sở pháp lý và bằng chứng dùng để ban hành các mức thuế quan mới.

Các thẩm phán cũng xem xét lập luận của các doanh nghiệp nhỏ và các bang do Đảng Dân chủ lãnh đạo rằng chính quyền đã vượt quá thẩm quyền được luật pháp cho phép khi áp thuế quan.

LIÊN TIẾP GẶP TRỞ NGẠI PHÁP LÝ

Đây là lần thứ ba trong chưa đầy 2 năm, tòa án xem xét tính hợp pháp của chính sách áp thuế của ông Trump đối với phần lớn hàng nhập khẩu vào Mỹ.

Dựa trên Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, chính quyền ông Trump áp thuế 10% hoặc 12,5% với hàng hóa nhập khẩu từ 60 nền kinh tế. Phạm vi áp thuế bao gồm 86 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng Liên minh châu Âu (EU) với 27 thành viên được tính chung là một nền kinh tế. Theo hồ sơ vụ kiện, các đối tác này cung cấp 99,4% hàng nhập khẩu vào Mỹ.

Chính quyền cho rằng các đối tác trên chưa thực thi hiệu quả lệnh cấm mua bán hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Những đối tác bị đánh giá là vi phạm nghiêm trọng nhất chịu mức thuế quan 12,5%, còn các đối tác khác chịu mức 10%.

Sau phiên điều trần kéo dài khoảng hai tiếng rưỡi, các thẩm phán cho biết sẽ ra phán quyết sớm nhất có thể, nhưng chưa công bố thời điểm cụ thể.

Trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump nhiều lần nhấn mạnh thuế quan là công cụ để đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ, tạo sức ép trong đàm phán thương mại và tăng nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, chính sách này liên tục gặp trở ngại pháp lý.

Hồi tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế quan “đối ứng” mà ông Trump công bố vào tháng 4/2025 dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Phán quyết này buộc chính quyền phải hoàn trả hơn 166 tỷ USD tiền thuế quan đã thu.

Theo dữ liệu do hãng tin Bloomberg tổng hợp từ báo cáo hàng tháng của Bộ Tài chính Mỹ, cơ quan này hoàn trả 10,5 tỷ USD trong tháng 8, so với 33 tỷ USD trong tháng 7. Tổng số tiền phải hoàn trả, bao gồm cả lãi, vẫn chưa được xác định.

Ngay trong ngày Tòa án Tối cao ra phán quyết, ông Trump công bố mức thuế toàn cầu 10% dựa trên Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này chỉ cho phép duy trì các mức thuế trong 150 ngày.

Hồi tháng 5, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ ra phán quyết bác bỏ các mức thuế tạm thời này. Tuy nhiên, một tòa phúc thẩm sau đó tạm dừng thi hành phán quyết, cho phép chính quyền tiếp tục áp thuế trong thời gian vụ kiện được xem xét.

Trong khi đó, từ tháng 3, chính quyền ông Trump bắt đầu điều tra các đối tác thương mại về vấn đề lao động cưỡng bức. Khi các mức thuế quan theo Điều 122 hết hạn vào tháng 7, chính quyền đưa đợt thuế quan mới theo Điều 301 vào áp dụng.

Các quan chức Mỹ giải thích rằng đợt thuế quan mới được áp dụng khi mức thuế quan tạm thời 10% hết hạn nhằm tránh những phức tạp do hai đợt thuế chồng lên nhau. Một quan chức cấp cao gọi đây là biện pháp bảo vệ quyền của người lao động trên phạm vi quốc tế có quy mô lớn nhất mà Mỹ, hay bất kỳ quốc gia nào, từng thực hiện.

Trong khi đó, phía nguyên đơn cho rằng chính phủ đang dùng vấn đề lao động cưỡng bức làm lý do để khôi phục chính sách thuế quan toàn cầu đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ.

Trong hồ sơ gửi tòa vào tháng 8, nhóm khởi kiện cho rằng chính quyền đã lần lượt viện dẫn 3 căn cứ pháp lý khác nhau để duy trì về cơ bản cùng một chính sách thuế quan toàn cầu. Họ cũng đặt câu hỏi vì sao chính quyền không sử dụng Điều 301 ngay từ đầu, mà chỉ viện dẫn điều khoản này như phương án cuối cùng.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn kênh Fox News cuối tháng 7, ông Trump nói rằng các mức thuế quan theo Điều 301 đang hướng tới cùng mục tiêu như thuế quan đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ.

Bà Sara Albrecht, Chủ tịch kiêm giám đốc điều hành tổ chức pháp lý phi lợi nhuận Liberty Justice Center, cho rằng phát biểu này củng cố lập luận của phía nguyên đơn. Tổ chức này đứng sau một trong các vụ kiện phản đối đợt thuế quan mới.

Phía nguyên đơn gồm các doanh nghiệp nhỏ nhập khẩu hàng hóa chịu thuế theo Điều 301 và một liên minh gồm 25 bang. Trong số các vụ kiện, tòa chọn vụ do công ty sản xuất đồ chơi giáo dục Learning Resources đệ trình để xem xét làm cơ sở giải quyết tranh chấp. Công ty này cũng từng là một trong những bên khởi kiện chủ chốt trong các vụ kiện trước đây về chính sách thuế quan của ông Trump.

TRANH LUẬN VỀ CĂN CỨ ÁP THUẾ QUAN

Điều 301 cho phép tổng thống xử lý các hành vi “bất hợp lý hoặc mang tính phân biệt đối xử” của đối tác thương mại nếu những hành vi đó gây gánh nặng hoặc hạn chế thương mại Mỹ.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết đợt thuế quan mới nhằm khắc phục tình trạng lao động cưỡng bức, vừa vi phạm nhân quyền, vừa làm méo mó thương mại.

Tuy nhiên, luật sư Pratik Shah, đại diện phía nguyên đơn, cho rằng chính quyền chưa chứng minh được hành vi của từng đối tác là bất hợp lý và gây tổn hại cho thương mại Mỹ. Theo ông, báo cáo của ông Greer chỉ nêu những tác động “có thể” xảy ra, nhưng vẫn được dùng để áp thuế quan với hàng chục nền kinh tế sau một cuộc điều tra ngắn.

Đáp lại, luật sư Eric Hamilton của Bộ Tư pháp Mỹ khẳng định Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã phân tích từng đối tác. Cơ quan này dựa vào dữ liệu, các nguyên lý kinh tế, những trường hợp nghiên cứu cụ thể và ý kiến thu thập được để kết luận rằng cả 60 nền kinh tế đều gây gánh nặng cho thương mại Mỹ.

Tại phiên điều trần ngày 30/9, các thẩm phán yêu cầu làm rõ bằng chứng cho thấy từng đối tác chưa ngăn chặn hiệu quả hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức và tác động của việc này đối với Mỹ. Thẩm phán Jennifer Choe-Groves nhận xét bằng chứng về mối liên hệ giữa một số hàng hóa với lao động cưỡng bức chưa có đủ chiều sâu.

Hội đồng thẩm phán cũng chất vấn lập luận của phía nguyên đơn rằng lao động cưỡng bức chỉ là cái cớ để khôi phục thuế quan toàn cầu. Luật sư Shah dẫn việc USTR sử dụng thịt bò Brazil xuất khẩu sang Trung Quốc làm trường hợp nghiên cứu, nhưng sau đó lại miễn thuế cho thịt bò Brazil.

Các thẩm phán đặt câu hỏi liệu sự thiếu nhất quán này và những phát biểu của ông Trump có đủ để bác bỏ chính sách hay không. Ông Shah cho rằng, ít nhất, chúng củng cố lập luận rằng chính quyền chưa đưa ra đủ căn cứ để áp thuế.

Về phần mình, Bộ Tư pháp tiếp tục khẳng định các biện pháp phù hợp với Điều 301 và mục tiêu tạo sân chơi bình đẳng cho người lao động, doanh nghiệp Mỹ. Theo chính phủ Mỹ, các đối tác muốn tiếp cận thị trường Mỹ phải có hành động cụ thể để ngăn chặn việc buôn bán hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Tòa cũng xem xét khả năng cho ông Greer bổ sung hồ sơ nếu căn cứ hiện có chưa đủ vững chắc. Tuy nhiên, ông Shah đề nghị tòa ra phán quyết về các vấn đề pháp lý cốt lõi, để phía nguyên đơn có thể kháng cáo nếu thua kiện, thay vì kéo dài tranh chấp.

Vụ kiện có thể tiếp tục được đưa lên lên Tòa Phúc thẩm Liên bang Mỹ, rồi Tòa án Tối cao. Trong thời gian đó, chính phủ vẫn có thể ban hành thêm thuế quan từ các cuộc điều tra theo Điều 301 đang diễn ra. Ông Trump cũng đã viện dẫn một đạo luật có từ thời Đại suy thoái để áp thuế quan 50% với lượng hàng hóa trị giá 20 tỷ USD từ Canada, đồng thời ban hành các lệnh cấm nhập khẩu đối với nhiều mặt hàng từ nước này.