An ninh mạng phải bảo vệ toàn bộ hành trình người dùng trên không gian số

Tại hội thảo “Kiến tạo niềm tin số - Doanh nghiệp Việt chung tay bảo vệ người tiêu dùng” do Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức dưới sự chỉ đạo của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, chiều 14/8/2026 tại Hà Nội, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết cần chuyển dịch từ tư duy bảo vệ từng máy chủ, hệ thống riêng lẻ sang bảo vệ toàn bộ hành trình trải nghiệm của người dùng trên môi trường số.

Thời gian gần đây, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, deepfake, công nghệ giả giọng nói và các công cụ tấn công tự động đã thay đổi hoàn toàn cách thức tội phạm mạng vận hành. Trước đây, các vụ tấn công thường nhắm trực tiếp vào máy chủ nhằm phá hoại hoặc tống tiền. Hiện nay, kẻ xấu chủ yếu khai thác mắt xích con người và liên kết nhiều điểm yếu khác nhau trong toàn bộ hệ sinh thái số để chiếm đoạt tài sản.

Lãnh đạo A05 chỉ rõ thực trạng: “An ninh mạng không còn là vấn đề riêng của từng hệ thống, từng doanh nghiệp. Một vụ việc có thể bắt đầu từ một tài khoản giả mạo trên mạng xã hội, khai thác dữ liệu cá nhân, sử dụng hạ tầng viễn thông và kết thúc bằng giao dịch tài chính. Một lỗ hổng của doanh nghiệp có thể trở thành điểm đầu của chuỗi rủi ro ảnh hưởng đến nhiều tổ chức và người sử dụng. Vì vậy, chúng ta cần chuyển từ tư duy bảo vệ từng hệ thống sang bảo vệ cả hệ sinh thái số và toàn bộ hành trình của người dùng“.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng chia sẻ tại sự kiện. (Ảnh: Thụy Phương)

Sự liên đới đồng nghĩa dù một doanh nghiệp bảo mật tốt hệ thống nội bộ, khách hàng của họ vẫn có thể bị tấn công nếu dữ liệu cá nhân bị lộ lọt từ bên thứ ba hoặc người dùng bị thao túng tâm lý qua các kênh trung gian. Do đó, việc bảo vệ an ninh mạng hiện nay bắt buộc phải bao quát từ khâu quản lý dữ liệu, kiểm soát kênh giao tiếp đến việc hỗ trợ người dùng nhận diện rủi ro.

Bắt buộc dành 15% kinh phí dự án cho an ninh mạng

Một trong những hạn chế lớn được nêu ra tại hội thảo là sự mất cân đối giữa chi phí đầu tư cho chuyển đổi số và chi phí bảo đảm an toàn thông tin. Nhiều cơ quan, doanh nghiệp chỉ tập trung phát triển hạ tầng và tính năng phục vụ kinh doanh nhưng xem nhẹ khâu phòng thủ. Thượng tá Triệu Mạnh Tùng ví thực trạng này như việc tập trung xây nhà khang trang nhưng không làm tường rào bảo vệ, khiến tài sản số đối mặt với nguy cơ bị xâm nhập bất kỳ lúc nào. Thậm chí, một số đơn vị trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng cũng chưa đầu tư tương xứng với rủi ro thực tế.

Để giải quyết triệt để tình trạng trên bằng chế tài pháp lý, Luật An ninh mạng 2025 (có hiệu lực từ tháng 7/2026) đã quy định cụ thể: các hệ thống thông tin, hệ thống phục vụ chuyển đổi số khi lập dự toán và chuẩn bị thủ tục đầu tư bắt buộc phải dành tối thiểu 15% tổng kinh phí của dự án cho công tác an ninh mạng.

Đây được xem là căn cứ pháp lý để các tổ chức đưa yêu cầu an toàn thông tin vào quy trình thiết kế hệ thống ngay từ đầu, thay vì chỉ bổ sung giải pháp chắp vá sau khi sự cố xảy ra.

Bên cạnh nguồn lực tài chính, phương thức tác chiến cũng được yêu cầu chuyển từ phòng vệ thụ động sang chủ động phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa. Khi các cuộc tấn công mạng được tự động hóa bằng AI, tốc độ phòng thủ phải nhanh hơn tốc độ tấn công. Doanh nghiệp cần ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn và chia sẻ thông tin mối đe dọa với cơ quan chuyên trách để kịp thời xử lý nguy cơ trước khi xảy ra thiệt hại thực tế.

Siết chặt quản lý dữ liệu cá nhân và an toàn nhận thức

Bảo vệ con người trên không gian mạng gắn liền với công tác bảo vệ dữ liệu. Hiện nay, các nền tảng thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân tại Việt Nam bắt buộc phải có sự đồng ý của người dùng thông qua các hình thức có thể kiểm chứng được. Đại diện Cục A05 cho biết, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, dự thảo Luật Dữ liệu và Luật An ninh dữ liệu dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét trong tháng 10 tới nhằm thiết lập khung pháp lý chặt chẽ hơn cho các hệ thống dữ liệu quốc gia và dữ liệu doanh nghiệp.

Ngoài khía cạnh dữ liệu, hội thảo cũng đặt ra vấn đề an ninh nhận thức của người dùng trước các thuật toán định hướng nội dung trên mạng xã hội. Khi người dùng bị giới hạn trong các luồng thông tin do thuật toán phân phối, họ dễ bị tác động tâm lý bởi tin giả và thông tin lừa đảo. Do đó, ngoài việc bảo vệ hạ tầng kỹ thuật, các đơn vị vận hành nền tảng cần có trách nhiệm làm sạch không gian số, trong khi các tổ chức truyền thông cần đẩy mạnh việc phổ biến kiến thức, kỹ năng kiểm chứng thông tin và phương thức nhận diện thủ đoạn lừa đảo cho người dân.

Trong khuôn khổ sự kiện, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam công bố và tổ chức ký kết chương trình “Chung tay xây dựng Lá chắn số cho mọi nhà - Vì một tương lai số an toàn”; triển khai các hoạt động hợp tác về phổ cập kỹ năng số toàn dân và phát triển công nghệ an ninh mạng chiến lược Make in Vietnam, giới thiệu “Bộ nguyên tắc nhận diện phòng, chống lừa đảo trực tuyến”. (Ảnh: Thụy Phương)

Trong nền kinh tế số, an toàn thông tin không còn là khoản chi phí phát sinh, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để phát triển dịch vụ và duy trì uy tín thương hiệu. Nếu không bảo đảm được an toàn cho hệ thống và thông tin của khách hàng, doanh nghiệp không thể xây dựng được niềm tin số để mở rộng kinh doanh bền vững.

Để giảm sự phụ thuộc vào các giải pháp ngoại nhập có chi phí vận hành cao, đại diện Cục A05 đề nghị các doanh nghiệp công nghệ trong nước tập trung nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi và phát triển các sản phẩm an ninh mạng Make in Vietnam. Hiện tại, nhiều doanh nghiệp nội địa đã tự chủ được các giải pháp giám sát, bảo vệ thiết bị đầu cuối và đang hoàn thiện hồ sơ đăng ký các sản phẩm mới. Việc làm chủ thị trường trong nước là bước đệm cần thiết trước khi các giải pháp an ninh mạng Việt Nam có thể tiếp cận thị trường quốc tế.