An ninh mạng trong kỷ nguyên số - Bài cuối: Chi phí hay 'tấm lá chắn' sinh tồn?
Chuyển đổi số đang tái cấu trúc toàn diện phương thức vận hành của nền kinh tế; đồng thời, phơi bày nhiều lỗ hổng về an ninh, an toàn dữ liệu.
Đối với khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), việc duy trì tư duy coi an ninh mạng chỉ là một khoản chi phí phát sinh đang tạo ra những bất lợi, đẩy họ vào thế bị động trước các làn sóng tấn công mạng ngày càng tinh vi. Để sinh tồn và hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, việc chuyển đổi nhận thức, đưa an ninh mạng trở thành điều kiện tiên quyết để bảo vệ tài sản số đang trở thành mệnh lệnh sống còn.
Lỗ hổng từ tư duy "chi phí phát sinh"

Vietnam Post đẩy mạnh chuyển đối số trong ngành bưu chính, chủ động đưa khoa học - công nghệ vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Ảnh: Tuấn Đức/TTXVN
Kinh tế số Việt Nam đang bứt tốc với tỷ trọng đóng góp vào GDP ngày càng lớn. Hàng chục nghìn doanh nghiệp SME đã dịch chuyển hoạt động lên môi trường điện toán đám mây, sử dụng hóa đơn điện tử và các nền tảng thương mại điện tử. Tuy nhiên, tốc độ số hóa quy trình kinh doanh lại đang diễn ra lệch pha hoàn toàn với tốc độ đầu tư cho bảo mật.
Thực tế cho thấy, phần lớn các SME hiện phân bổ ngân sách rất eo hẹp cho hệ thống phòng thủ. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ tư duy hạch toán truyền thống: Lãnh đạo doanh nghiệp chỉ nhìn thấy lợi nhuận tức thì từ phần mềm bán hàng, nhưng lại xem hệ thống tường lửa (firewall) hay phần mềm diệt mã độc là những khoản chi tiêu "hao phí" không trực tiếp sinh lời. Chính sự chần chừ này đã biến khối SME thành mục tiêu tấn công ưa thích của tội phạm mạng (hacker), đặc biệt là qua các chiến dịch phát tán mã độc tống tiền và lừa đảo trực tuyến.
Phân tích về điểm nghẽn nhận thức này, ông Ngô Việt Khôi, nguyên Giám đốc Quốc gia Trend Micro Việt Nam, đại diện Cloud Security Alliance (CSA) Việt Nam nhấn mạnh sự nguy hiểm của tư duy phòng thủ cơ học. Nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn mua sắm giải pháp bảo mật theo kiểu đối phó hoặc khi hệ thống đã bị xuyên thủng mới cuống cuồng tìm cách khắc phục. Trong môi trường đám mây và kinh tế số, an ninh mạng phải được thiết kế đồng thời với hạ tầng (Security by Design). Sự bị động chờ bị tấn công mới xử lý không chỉ gây thiệt hại nặng nề về tài chính mà còn đánh sập uy tín thương hiệu chỉ trong vài giờ đồng hồ, ông Khôi đánh giá.
Bệ phóng an toàn cho chuyển đổi số

Thành viên các đội thi thiết kế mã độc để tham gia tác chiến tìm những lỗ hổng trên không gian mạng tại diễn tập thực chiến đảm bảo an ninh mạng năm 2026. Ảnh: Lê Xuân/TTXVN
Khi doanh nghiệp ứng dụng các hệ thống quản trị hiện đại, toàn bộ "huyết mạch" dữ liệu bao gồm thông tin tài chính, chiến lược kinh doanh, tệp khách hàng và mạng lưới đối tác đều được số hóa. Nếu hàng rào an ninh mạng bị bỏ ngỏ, quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp chẳng khác nào việc xây dựng một tòa lâu đài trên cát. Một cuộc tấn công thành công không chỉ làm ngưng trệ hoạt động sản xuất, mà còn dẫn đến nguy cơ rò rỉ dữ liệu, đẩy doanh nghiệp vào các rắc rối pháp lý khôn lường liên quan đến quyền bảo mật thông tin cá nhân.
Nhìn nhận vấn đề từ góc độ tích hợp hệ thống, ông Lê Anh Dũng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghệ ABsoft – chuyên gia trong lĩnh vực quản trị doanh nghiệp (ERP) và an toàn thông tin, chỉ rõ tầm quan trọng của việc đồng bộ hóa bảo mật. Hệ thống ERP chứa toàn bộ dữ liệu lõi của doanh nghiệp.
"Nếu triển khai ERP mà bỏ qua các lớp mã hóa và xác thực bảo mật đa tầng, tin tặc có thể dễ dàng xâm nhập, chiếm quyền điều khiển và phong tỏa toàn bộ chuỗi cung ứng. Do đó, đầu tư cho an ninh mạng ngay từ bước đầu chuyển đổi số chính là khoản bảo hiểm bắt buộc để bảo vệ sự liền mạch của dòng chảy dữ liệu và duy trì hoạt động kinh doanh liên tục", ông Dũng phân tích.
Ghi nhận từ thực tiễn sản xuất, rủi ro đứt gãy hệ thống do tấn công mạng đang là nỗi ám ảnh thường trực. Ông Nguyễn Thành Hưng, Giám đốc Công ty TNHH Logistics Hưng Phát (Hà Nội) chia sẻ bài học đắt giá khi hệ thống phần mềm của doanh nghiệp bị tác động bởi mã độc. Chi phí thuê chuyên gia khắc phục sự cố, khôi phục dữ liệu và bồi thường hợp đồng giao chậm cho đối tác cao gấp hàng chục lần so với chi phí mua bản quyền phần mềm bảo mật định kỳ. Từ bài học đó, ngân sách an ninh mạng đã được doanh nghiệp hạch toán cố định vào chi phí vận hành cơ bản hàng năm.

Kỹ sư Trung tâm Chuyển đổi số (Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Khánh Hòa) làm nhiệm vụ bảo trì thiết bị. Ảnh: Xuân Triệu/TTXVN
Trước bối cảnh các phương thức tấn công mạng đang được tự động hóa bằng Trí tuệ nhân tạo (AI), doanh nghiệp không thể tiếp tục phòng thủ bằng các công cụ thô sơ. Giới chuyên gia khuyến nghị khối SME cần chuyển đổi tư duy quản trị rủi ro. Ngân sách an ninh mạng không phải là "chi phí phát sinh" mà là "khoản đầu tư bắt buộc" để duy trì năng lực cạnh tranh và đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe (đặc biệt là tiêu chuẩn ESG và an toàn dữ liệu) khi tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.
Ứng dụng mô hình bảo mật đám mây (Cloud Security) tức là thay vì đầu tư máy chủ và phần mềm vật lý đắt đỏ, doanh nghiệp SME nên sử dụng các dịch vụ an ninh mạng theo mô hình thuê bao (SaaS). Điều này giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư ban đầu (CAPEX) trong khi vẫn được bảo vệ bởi các tiêu chuẩn bảo mật chuẩn quốc tế do nhà cung cấp nền tảng đảm nhiệm.
Thiết lập quy trình sao lưu và phản ứng nhanh cũng là việc triển khai nguyên tắc sao lưu dữ liệu độc lập và xây dựng kịch bản ứng phó sự cố (Incident Response Plan). Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm hệ thống có thể phục hồi hoạt động trong thời gian ngắn nhất nếu chẳng may rào cản kỹ thuật bị xuyên thủng.
Có thể thấy, trong nền kinh tế số, rủi ro an ninh mạng là điều khó tránh khỏi. Những doanh nghiệp nhận diện sớm và thiết lập được một hệ thống phòng thủ dữ liệu vững chắc sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh về chữ "Tín" trên không gian mạng. Đầu tư cho an toàn thông tin, xét đến cùng, chính là đầu tư cho sự sống còn và năng lực phát triển bền vững của khối kinh tế tư nhân trên sân chơi hội nhập.

