Gần 12 tỷ USD đơn hàng chip Nvidia và mạng lưới bí mật giúp Trung Quốc tiếp cận công nghệ Mỹ

Bê bối liên quan đến Jensen Huang đang đe dọa hệ sinh thái trung tâm dữ liệu tại Đông Nam Á – nơi giúp các công ty Trung Quốc tiếp cận chip AI tiên tiến của Nvidia bất chấp các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Cách thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia khoảng một giờ lái xe, trong tuần qua, những lao động Bangladesh điều khiển xe ben và máy xúc tại một công trường có diện tích tương đương 117 sân bóng đá.

Đó là một thế giới hoàn toàn khác với trụ sở của giới lãnh đạo công nghệ ở Thung lũng Silicon, nơi mà CEO Nvidia Jensen Huang đã phải tuyên bố từ chức sau loạt vụ bê bối. Tuy nhiên, công trường tại Đông Nam Á này, cùng nhiều dự án tương tự, lại nằm ngay trung tâm vụ bê bối liên quan đến Huang.

Jensen Huang trong một buổi thuyết trình tại Đài Loan, Trung Quốc hồi đầu năm nay. Ảnh: Bloomberg.

Jensen Huang trong một buổi thuyết trình tại Đài Loan, Trung Quốc hồi đầu năm nay. Ảnh: Bloomberg.

Tại đây, một công ty Trung Quốc có kế hoạch sử dụng các chip trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến của Nvidia. Nhờ nhu cầu từ khách hàng Trung Quốc, các lãnh đạo trong ngành trung tâm dữ liệu nhận định Malaysia có thể trở thành trung tâm dữ liệu lớn thứ hai thế giới, chỉ sau bang Virginia của Mỹ. Những trung tâm này sẽ được trang bị các dòng chip Nvidia hiện đại nhất, qua đó giúp những công ty AI hàng đầu Trung Quốc có thêm năng lực cạnh tranh với Mỹ.

Huang đã xây dựng một đế chế kinh doanh trị giá hàng tỷ USD nhằm đáp ứng nhu cầu gần như không có giới hạn của khách hàng Trung Quốc đối với chip Mỹ. Ông phát triển mạng lưới đối tác tại châu Á để phục vụ thị trường Trung Quốc, tránh xa sự giám sát của Washington. Huang cũng xây dựng quan hệ thân thiết với Tổng thống Donald Trump và tích cực vận động giới chức Mỹ duy trì những cánh cửa gián tiếp để chip Nvidia tiếp cận Trung Quốc.

Khuôn viên trung tâm dữ liệu DayOne tại Johor, Malaysia. Ảnh: Bloomberg.

Khuôn viên trung tâm dữ liệu DayOne tại Johor, Malaysia. Ảnh: Bloomberg.

Bắc Kinh nhanh chóng tận dụng những con đường mà chính quyền Trump chưa đóng lại. Các nhà phát triển AI Trung Quốc tìm cách khai thác những con chip Nvidia mà họ rất cần để thu hẹp khoảng cách với Mỹ, thông qua cả việc nhập lậu chip lẫn truy cập từ xa vào hệ thống máy tính đặt tại những nơi như Malaysia.

Những tiết lộ về mối quan hệ ngoài hôn nhân giữa Huang với một lãnh đạo tại một trong những đối tác châu Á nói trên – người bị nghi có thể là một nguồn cung cấp thông tin cho tình báo Trung Quốc – không chỉ khiến sự nghiệp của ông lao đao. Vụ việc hiện còn đe dọa phá vỡ toàn bộ hệ sinh thái kinh doanh béo bở mà Huang đã xây dựng tại châu Á để đưa những con chip cần thiết tới Trung Quốc.

Trong 6 tháng tính đến ngày 26/7 năm nay, Nvidia ghi nhận doanh thu 12,4 tỷ USD tại Trung Quốc, tương đương 7% tổng doanh thu toàn cầu. Các nhà phân tích cho rằng còn nhiều tỷ USD doanh thu khác của hãng có nguồn gốc cuối cùng từ khách hàng Trung Quốc. Theo ước tính của Culper Research – công ty bán khống từng cảnh báo về vấn đề Trung Quốc của Nvidia hồi tháng 5 – hơn 20% doanh thu của hãng trong năm tài chính trước có liên quan đến thị trường này.

Tháng 9 vừa qua, Jensen Huang đã nói chuyện với Tổng thống Trump, trong khi Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson quan sát. Ảnh: Reuters.

Tháng 9 vừa qua, Jensen Huang đã nói chuyện với Tổng thống Trump, trong khi Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson quan sát. Ảnh: Reuters.

James Chai, nhà nghiên cứu tại Viện Iseas-Yusof Ishak ở Singapore, nhận định: “Nhu cầu từ Trung Quốc là yếu tố tạo nên quy mô khổng lồ của các trung tâm dữ liệu” tại Đông Nam Á.

Sự sụp đổ của Huang đã tạo ra làn sóng kêu gọi mạnh mẽ trong Quốc hội Mỹ nhằm chấm dứt những phương thức lách quy định từng giúp ông duy trì hoạt động kinh doanh với Trung Quốc. Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick đang hứng chịu chỉ trích vì được cho là có quan hệ gần gũi với Huang và chủ trương nới lỏng kiểm soát xuất khẩu chip. Quan điểm này hiện mất dần sự ủng hộ trong chính quyền Trump, trong bối cảnh Bộ Thương mại Mỹ xem xét các quy định nghiêm ngặt hơn để hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip Nvidia.

Nhà Trắng tuần trước tuyên bố ông Trump “hoàn toàn tin tưởng” ông Lutnick. Một quan chức Bộ Thương mại cho biết ông Lutnick và Huang không có bất kỳ mối quan hệ đặc biệt nào, ngoài việc Bộ trưởng Thương mại muốn duy trì quan hệ tốt với một trong những công ty quan trọng nhất của Mỹ.

Các hồ sơ mà tờ Wall Street Journal tiếp cận cho thấy Megaspeed – công ty của Alice Huang, người từng có quan hệ tình cảm ngoài hôn nhân với cựu CEO Nvidia – đã thu xếp các đơn hàng chip Nvidia cao cấp trị giá gần 12 tỷ USD cho những công ty tại Trung Quốc trong giai đoạn từ tháng 3/2024 đến tháng 6/2025.

Nvidia cho biết hãng đang nỗ lực ngăn chặn tình trạng buôn lậu chip. Megaspeed tuyên bố công ty rất coi trọng việc tuân thủ quy định và cam kết chấp hành luật pháp Mỹ. Trong tuần qua, doanh nghiệp này cũng cho biết đã thuê một công ty luật của Mỹ để chủ trì việc kiểm kê toàn bộ các bộ xử lý đồ họa (GPU) của mình.

Hồ sơ vận chuyển cho thấy các đơn hàng gồm hàng trăm nghìn con chip – chính là những dòng sản phẩm mà Mỹ muốn ngăn không cho Trung Quốc tiếp cận thông qua các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Tuy nhiên, tài liệu không cho biết có bao nhiêu thiết bị thực sự được giao, cũng như chúng xuất phát từ đâu.

Ảnh chụp màn hình từ đoạn video do CTI công bố cho thấy Alice Huang tại một nhà hàng ở Đài Bắc cùng với Jensen Huang (bên phải), năm ngoái. Ảnh: AFP.

Ảnh chụp màn hình từ đoạn video do CTI công bố cho thấy Alice Huang tại một nhà hàng ở Đài Bắc cùng với Jensen Huang (bên phải), năm ngoái. Ảnh: AFP.

Huang không hề che giấu quan điểm ủng hộ việc bán càng nhiều chip càng tốt cho khách hàng Trung Quốc, ngay cả khi các khách hàng Mỹ của Nvidia đang chạy đua để duy trì lợi thế trước những đối thủ Trung Quốc. Nỗ lực thuyết phục ông Trump cho phép xuất khẩu trực tiếp các dòng chip cao cấp nhất của Nvidia sang Trung Quốc phần lớn không thành công, bất chấp những lần thay đổi chính sách và các tuyên bố gây chú ý về vấn đề này. Tuy nhiên, những phương thức lách quy định, trong đó có việc truy cập từ xa vào các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài, đã giúp bù đắp phần lớn khoảng trống.

Lập luận của Huang là: tốt hơn hết nên giữ chân khách hàng bằng công nghệ Mỹ và duy trì những việc làm có thu nhập cao trong nước, thay vì tạo cơ hội cho các nhà sản xuất chip Trung Quốc như Huawei Technologies.

Một đại diện Nvidia cho biết: “Mỹ không thể chiến thắng trong cuộc đua AI nếu hạ tầng AI của Mỹ không giành được vị thế trên toàn thế giới”. Người này lập luận rằng nhường thị trường chip cho các đối thủ nước ngoài của Nvidia sẽ gây tổn hại cho những công ty Mỹ khác trong lĩnh vực AI.

“Ngăn họ tiếp cận bằng mọi giá”

Cho đến năm 2022, AI tạo sinh chủ yếu vẫn là một lĩnh vực nghiên cứu, còn chip Nvidia phần lớn được thiết kế phục vụ trò chơi điện tử. Cuối năm đó, hai diễn biến đã tạo tiền đề cho tất cả những gì xảy ra sau này: Mỹ bắt đầu cấm xuất khẩu các dòng chip tiên tiến như sản phẩm của Nvidia sang Trung Quốc, trong khi OpenAI ra mắt ChatGPT, châm ngòi cho cuộc chạy đua tại Trung Quốc nhằm tận dụng nguồn nhân lực AI dồi dào để bắt kịp Mỹ.

Tháng 12/2023, Bộ trưởng Thương mại Mỹ khi đó là Gina Raimondo đã khái quát rõ lập trường của Washington: “Chúng ta tuyệt đối không thể để Trung Quốc có được những con chip này. Chúng ta sẽ ngăn họ tiếp cận công nghệ tiên tiến nhất của mình”.

Các công ty Trung Quốc nhanh chóng xác định hai con đường hiệu quả nhất để né tránh chính sách trên: buôn lậu chip và truy cập từ xa. Theo các kỹ sư, việc đưa chip Nvidia trực tiếp vào Trung Quốc giúp các nhà phát triển AI nước này đặt năng lực tính toán ngay trong tầm kiểm soát, thuận tiện hơn cho việc thử nghiệm, huấn luyện và tinh chỉnh những mô hình AI mạnh mẽ.

Trong thời gian Alice Huang, lãnh đạo Megaspeed, có quan hệ tình cảm ngoài hôn nhân với Jensen Huang, công ty của bà đã gửi chip tới những khách hàng tại Trung Quốc vốn có quan hệ kinh doanh lâu năm với các doanh nghiệp công nghệ địa phương, theo những thông tin mà tờ Wall Street Journal từng công bố.

Charles Liang, giám đốc điều hành của Super Micro Computer (bên phải), và Jensen Huang tại một hội nghị năm 2024 ở Đài Loan. Ảnh: Bloomberg.

Charles Liang, giám đốc điều hành của Super Micro Computer (bên phải), và Jensen Huang tại một hội nghị năm 2024 ở Đài Loan. Ảnh: Bloomberg.

Một vụ việc hồi tháng 3 cho thấy phần nào thủ đoạn buôn lậu chip. Chính phủ Mỹ cáo buộc một đồng sáng lập Super Micro Computer – đối tác lâu năm của Nvidia – cùng một số người khác tham gia âm mưu vận chuyển máy chủ tới một công ty ở Đông Nam Á, sau đó đưa tiếp số thiết bị này sang Trung Quốc.

Theo cáo trạng liên bang, khi các nhân viên kiểm tra của Super Micro đề nghị đến cơ sở của công ty Đông Nam Á nói trên để xác nhận những máy chủ đã đặt mua thực sự có mặt tại đó, các bị cáo đã rơi vào tình thế khó xử: số máy chủ thực tế đã được chuyển sang Trung Quốc.

Để vượt qua các cuộc kiểm toán, những người bị cáo buộc đã thu xếp dựng một nhà kho máy chủ giả, trưng bày các thiết bị được cho là có chứa chip Nvidia. Theo cáo trạng được công bố hồi tháng 3 tại tòa án liên bang ở New York, nhằm đánh lừa một thanh tra chính phủ Mỹ đến kiểm tra, họ thậm chí sử dụng máy sấy tóc để bóc và dán lại các nhãn số sê-ri.

Yih-Shyan “Wally” Liaw, đồng sáng lập Super Micro, đã tuyên bố không nhận tội. Phiên tòa dự kiến diễn ra vào năm sau. Super Micro, công ty không bị truy tố trong vụ việc, tuyên bố họ là nạn nhân và đã cắt đứt quan hệ với các bị cáo.

Theo những người trong ngành, các vụ truy tố như vậy có lẽ chỉ chạm tới một phần nhỏ trong mạng lưới buôn lậu chip. Tuy nhiên, khi rủi ro pháp lý ngày càng lớn, nhiều công ty Trung Quốc đang chi hàng tỷ USD để tìm kiếm một phương án hợp pháp.

Các trung tâm dữ liệu đặt ngoài Trung Quốc có thể tự do nhập khẩu chip Nvidia rồi cho khách hàng Trung Quốc thuê năng lực tính toán. Tháng 5/2025, chính quyền Trump mở rộng đáng kể cơ hội cho mô hình này khi hủy bỏ kế hoạch của chính quyền Biden nhằm giới hạn số lượng chip mà các quốc gia Đông Nam Á và một số khu vực khác được phép nhập khẩu. Chính quyền Trump khi đó tuyên bố sẽ đưa ra các biện pháp hạn chế thay thế, nhưng đến nay, sau 18 tháng, những quy định này vẫn chưa được ban hành.

Văn phòng của Super Micro Computer tại Đào Nguyên, Đài Loan, Trung Quốc hồi đầu năm nay. Ảnh: Bloomberg.

Văn phòng của Super Micro Computer tại Đào Nguyên, Đài Loan, Trung Quốc hồi đầu năm nay. Ảnh: Bloomberg.

Các nhà phát triển AI Trung Quốc cho biết họ vẫn cần những dòng chip Nvidia cao cấp nhất để xây dựng các mô hình tiên tiến và cạnh tranh với Mỹ. Khi sử dụng chip tại các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài, đôi khi họ mang những ổ cứng vật lý chứa dữ liệu huấn luyện từ Đông Nam Á trở về Trung Quốc. Các trung tâm dữ liệu này cũng có thể phục vụ khách hàng bên ngoài Trung Quốc, những người sử dụng các mô hình AI do Trung Quốc phát triển.

Theo những người am hiểu vấn đề, Alice Huang và các cộng sự đã tận dụng mối quan hệ với Jensen Huang để được đưa vào danh sách đối tác điện toán đám mây của Nvidia.

Trên thực tế, chương trình đối tác của Nvidia giống như danh sách những doanh nghiệp được Jensen Huang ưu ái, có cơ hội tiếp cận thuận lợi hơn với nguồn chip AI khan hiếm. Những công ty này thường phải chứng minh rằng họ đã có sẵn khách hàng lớn chờ sử dụng năng lực tính toán. Trong trường hợp của Megaspeed, khách hàng đó là Alibaba, theo những người trong ngành.

Nhu cầu không thể thỏa mãn

Các công ty trung tâm dữ liệu tại Đông Nam Á nhận ra rằng một khi có được chip Nvidia, họ sẽ phải đối mặt với nhu cầu gần như không có giới hạn từ khách hàng Trung Quốc.

Logo của ByteDance được nhìn thấy tại văn phòng của công ty ở Thượng Hải. Ảnh: Reuters.

Logo của ByteDance được nhìn thấy tại văn phòng của công ty ở Thượng Hải. Ảnh: Reuters.

Năm ngoái, Aolani Cloud, nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây có trụ sở tại Singapore, đã tìm cách thu hút nhà đầu tư bằng lập luận rằng tình hình địa chính trị đang tạo ra cơ hội đặc biệt cho những doanh nghiệp có khả năng kết nối khách hàng Trung Quốc với các dòng chip tiên tiến. Trong một bản thuyết trình dành cho nhà đầu tư mà tờ Wall Street Journal tiếp cận được, Aolani – một đối tác của Nvidia – giải thích rằng các tập đoàn internet hàng đầu Trung Quốc buộc phải thuê chip mà họ không được phép mua trực tiếp.

Chiến lược này đã phát huy hiệu quả. Đến đầu năm nay, các nhà đầu tư của Aolani giúp công ty huy động vốn để tài trợ khoảng 2,5 tỷ USD thiết bị phần cứng tại Malaysia. Khách hàng chủ lực của dự án là ByteDance, công ty mẹ của TikTok vốn có nhu cầu năng lực tính toán rất lớn và hy vọng các mô hình AI của mình có thể bắt kịp OpenAI và Anthropic trong vài năm tới.

Aolani khẳng định đã thiết lập các hệ thống nhằm tuân thủ nghiêm ngặt quy định của Mỹ và ngay từ đầu đã tập trung xây dựng tệp khách hàng toàn cầu.

Trong một báo cáo gần đây, James Chai, nhà nghiên cứu tại Singapore, cho biết Malaysia đã thu hút hơn 34 tỷ USD vốn đầu tư vào các trung tâm dữ liệu, phần lớn đến từ các doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc. Theo ông, quốc gia có 35 triệu dân này có lợi thế nhờ vị trí tương đối gần Trung Quốc, quan hệ hữu nghị với Bắc Kinh và chính phủ tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng, vận hành trung tâm dữ liệu. Khoảng 1/4 dân số Malaysia là người gốc Hoa, nhiều người trong số đó nói tiếng Quan thoại.

DayOne, công ty có trụ sở tại Singapore được tách ra từ một doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực phát triển và vận hành trung tâm dữ liệu, đang xây dựng các cơ sở có khả năng lắp đặt chip Nvidia tại Malaysia và Indonesia. Theo một hồ sơ công bố gần đây của DayOne, một công ty công nghệ duy nhất chiếm gần 70% hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp này. Những người am hiểu vấn đề cho biết khách hàng đó là ByteDance, có trụ sở tại Trung Quốc.

Các công nhân đang vận hành thiết bị hạng nặng tại công trường xây dựng trung tâm dữ liệu ở Senawang, Malaysia. Ảnh: WSJ.

Các công nhân đang vận hành thiết bị hạng nặng tại công trường xây dựng trung tâm dữ liệu ở Senawang, Malaysia. Ảnh: WSJ.

Làn sóng xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Malaysia để phục vụ nhu cầu của Trung Quốc vẫn tiếp diễn ở Senawang, cách thủ đô Kuala Lumpur khoảng một giờ lái xe. Giữa những đồn điền cọ dầu, xe tải liên tục ra vào một trung tâm dữ liệu đang được Tập đoàn Vena xây dựng trong tuần qua. Dự án này được hậu thuẫn bởi BlackRock, công ty quản lý tài sản của Mỹ.

Vào khoảng giữa trưa, công nhân băng qua đường cao tốc để tới những dãy cửa hàng và nhà hàng gần đó, nơi họ có thể mua một suất cà ri với giá khoảng 1,30 USD. Chủ một cửa hàng tạp hóa ước tính 80% công nhân tại công trường đến từ Bangladesh, số còn lại đến từ Indonesia.

Giống nhiều doanh nghiệp trung tâm dữ liệu khác, Vena Group sẽ xây dựng cơ sở hạ tầng rồi cho các công ty công nghệ thuê mặt bằng để tự lắp đặt thiết bị. Theo những người am hiểu vấn đề, một trong những doanh nghiệp dự kiến sử dụng máy chủ tích hợp chip Nvidia tại đây là tập đoàn công nghệ Trung Quốc Alibaba.

Siết chặt kiểm soát

Bê bối liên quan đến Jensen Huang có thể phá hủy nền tảng đứng sau những khoản đầu tư khổng lồ này.

Khi các vụ buôn lậu chip ngày càng nhiều và những thỏa thuận thuê năng lực tính toán từ xa bị giám sát chặt chẽ hơn, Nvidia đã bắt đầu hạn chế quan hệ với khách hàng Trung Quốc từ năm ngoái. Theo những người am hiểu vấn đề, hãng yêu cầu nhiều đối tác điện toán đám mây bên ngoài Trung Quốc giữ tỷ trọng khách hàng Trung Quốc dưới một ngưỡng nhất định. Mức giới hạn này thay đổi trong khoảng 30–49%, dù không được ghi thành điều khoản trong bất kỳ hợp đồng nào.

Jensen Huang giới thiệu nền tảng Blackwell của Nvidia vào năm 2024. Ảnh: Reuters.

Jensen Huang giới thiệu nền tảng Blackwell của Nvidia vào năm 2024. Ảnh: Reuters.

Nvidia cũng thúc giục một số đối tác điện toán đám mây loại công dân Trung Quốc khỏi các vị trí quản lý cấp cao và loại bỏ các nhà đầu tư Trung Quốc, theo những nguồn tin trên.

Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây đang hướng tới những khu vực khác ngoài Đông Nam Á, chẳng hạn Nhật Bản, Brazil, Trung Á và châu Âu, để xây dựng thêm năng lực tính toán phục vụ khách hàng Trung Quốc.

Tại Washington, sức ép nhằm siết chặt các con đường lách quy định liên quan đến Trung Quốc ngày càng gia tăng.

Theo những người am hiểu vấn đề, Bộ Thương mại Mỹ đang xây dựng các quy định có thể đưa Malaysia, Indonesia và Singapore vào nhóm quốc gia chịu hạn chế xuất khẩu. Theo đó, những công ty muốn xuất khẩu các dòng chip mạnh như Blackwell của Nvidia tới các nước này sẽ phải xin giấy phép. Giấy phép này sẽ cấm khách hàng Trung Quốc truy cập từ xa vào năng lực tính toán được cung cấp tại những trung tâm dữ liệu ở đó.

Tuần trước, Malaysia tuyên bố nước này “sẽ không để mình bị lợi dụng làm con đường né tránh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu” và đang điều tra Megaspeed cùng chi nhánh tại Malaysia về khả năng tái xuất chip AI sang các quốc gia khác.

Ryan Fedasiuk thuộc Foundation for American Innovation, một tổ chức nghiên cứu chính sách tại Washington, nhận định việc siết chặt quy định đối với hoạt động bán chip Nvidia cho các trung tâm dữ liệu cho thuê năng lực tính toán với doanh nghiệp Trung Quốc là điều khó tránh khỏi.

Ông nói: “Các nhà lập pháp tại Quốc hội và chính quyền Trump có trách nhiệm tìm hiểu rõ những gì đang diễn ra”.

Theo WSJ, Bloomberg, Reuters

[ĐỌC CHẬM]

15/11/2026 09:52

Bên trong "đế chế rác thải" mang về hàng tỷ USD cho tỷ phú Bill Gates

04/11/2026 09:25

Ấn Độ kéo gần nửa tỷ người thoát cảnh nghèo cùng cực bằng cách nào?

03/11/2026 09:44

Kinh tế Mỹ dưới thời ông Trump: Lời hứa nào thành hiện thực, lời hứa nào còn dang dở?

31/10/2026 15:32

Mất điện, thiếu nước, trẻ em hoảng loạn: Kiev trước mùa đông khắc nghiệt nhất cuộc chiến

25/10/2026 13:54

Nợ công 40.000 tỷ USD, giá cả leo thang: Người Mỹ được gì dưới thời ông Trump?

Xem thêm

Huyền Chi

Nguồn VietTimes: https://viettimes.vn/gan-12-ty-usd-don-hang-chip-nvidia-va-mang-luoi-bi-mat-giup-trung-quoc-tiep-can-cong-nghe-my-post208526.html