An ninh năng lượng cần cách tiếp cận toàn diện

Không chỉ là bài toán nguồn cung

Ngày 26/3, Tạp chí Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương phối hợp với Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, cùng các bộ, ngành tổ chức Hội thảo: "Bảo đảm an ninh năng lượng Việt Nam trong bối cảnh xung đột và biến động địa chính trị tại Trung Đông".

Tại đây, ông Trần Quốc Khánh, Thường trực Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương cho rằng, năng lượng càng trở thành vấn đề mang tính chiến lược với an ninh quốc gia và khả năng tự chủ phát triển.

Theo ông, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức: phụ thuộc ngày càng lớn vào năng lượng nhập khẩu, đặc biệt là khí hóa lỏng (LNG); hạ tầng năng lượng, nhất là lưới truyền tải, còn tồn tại điểm nghẽn; trong khi quá trình chuyển dịch sang năng lượng xanh đòi hỏi nguồn lực lớn về công nghệ và tài chính.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Hạnh Nhung

Trong bối cảnh đó, an ninh năng lượng không thể chỉ hiểu là bảo đảm đủ nguồn cung; thay vào đó, cần tiếp cận theo hướng toàn diện hơn, bao gồm các yếu tố: tự chủ, ổn định, linh hoạt và bền vững; đồng thời, cần chú trọng cả phía cầu thông qua thúc đẩy tiết kiệm và sử dụng năng lượng hiệu quả, nhằm giảm áp lực cho hệ thống.

Cùng quan điểm, TS. Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, vấn đề hiện nay không chỉ là ứng phó với tình trạng trước mắt mà phải nâng cao năng lực tự chủ và năng lực chống chịu của quốc gia; để làm được điều đó, trước hết cần đổi mới tư duy, thể chế.

Theo ông, định hướng từ Nghị quyết Đại hội XIV đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực năng lượng theo hướng đồng bộ, minh bạch, từng bước xóa bỏ cơ chế “xin - cho”; đồng thời, cần thiết kế các cơ chế đặc thù đủ mạnh để thu hút nguồn lực xã hội, đặc biệt với các dự án quy mô lớn như điện gió ngoài khơi hay điện khí LNG.

Tiếp đến là chuyển đổi năng lượng theo hướng xanh, bền vững; hoàn thiện quy hoạch tổng thể, đồng bộ giữa phát triển nguồn, hạ tầng truyền tải, cũng như tích hợp hệ thống dự trữ năng lượng. Phải coi đây là trụ cột của an ninh năng lượng quốc gia, ông nhấn mạnh.

Từ ứng phó ngắn hạn đến tái cấu trúc dài hạn

Các ý kiến tại hội thảo cũng cho rằng, cần một gói giải pháp đồng bộ theo ba cấp độ thời gian. Trong ngắn hạn, Việt Nam cần chủ động đa dạng hóa nguồn cung thông qua “ngoại giao năng lượng”, tận dụng các kênh hợp tác quốc tế để giảm phụ thuộc vào một số thị trường. Cùng với đó, có thể xem xét ưu tiên nguồn dầu thô cho nhu cầu trong nước, yêu cầu các nhà máy lọc dầu vận hành tối đa công suất và điều chỉnh chính sách thuế, tín dụng, logistics để giảm chi phí.

Ở trung hạn, trọng tâm là xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng chiến lược; mục tiêu được đặt ra là nâng mức dự trữ lên tương đương 75 - 90 ngày nhập khẩu ròng. Việc phát triển các kho dự trữ, đặc biệt là kho ngầm, không chỉ giúp ứng phó khi nguồn cung gián đoạn mà còn tạo công cụ để nhà nước điều tiết thị trường và kiểm soát lạm phát.

Về dài hạn, định hướng là tái cấu trúc toàn diện hệ thống năng lượng. Trong đó, các giải pháp được đề xuất gồm khởi động lại dự án điện hạt nhân, phát triển mạnh năng lượng tái tạo gắn với hệ thống lưu trữ (BESS), xây dựng chuỗi cung ứng công nghệ sạch và thúc đẩy sử dụng phương tiện điện, nhiên liệu sinh học.

Song song với đó, cần huy động hiệu quả nguồn lực tài chính. Theo các chuyên gia, Việt Nam cần ưu tiên tín dụng xanh, tận dụng vốn ODA, cơ chế tài chính quốc tế như JETP và thu hút đầu tư nước ngoài. Khu vực tư nhân và người dân cũng cần được khuyến khích tham gia vào các dự án năng lượng phân tán quy mô nhỏ và vừa.

Ngoài ra, việc hoàn thiện cơ chế chính sách giữa các phân ngành điện, than, dầu khí và năng lượng tái tạo, minh bạch hóa giá năng lượng và tăng cường kết nối thị trường quốc tế được xem là điều kiện then chốt.

Các chuyên gia nhấn mạnh, an ninh năng lượng không còn là câu chuyện riêng của ngành điện hay dầu khí, mà là một cấu phần của chiến lược phát triển quốc gia. Việc chuyển từ “bảo đảm đủ” sang “bảo đảm bền vững và tự chủ” sẽ quyết định khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc toàn cầu trong thời gian tới.

Hạnh Nhung