An toàn bao bì thực phẩm: Kiểm soát nguy cơ, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Ngày 28/10, tại Hà Nội, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam (VINAFOSA) phối hợp với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (NIFC) tổ chức hội thảo "Bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn", nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VINAFOSA. 

Sự kiện thu hút gần 250 đại biểu là đại diện cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, hội, hiệp hội và doanh nghiệp.

Ông Bùi Đức Lập, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) phát biểu. Ảnh: Trần Lựu

Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Đức Lập, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), nhấn mạnh an toàn thực phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người dân, chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của đất nước. Đây không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước mà còn là trách nhiệm của cơ sở sản xuất, kinh doanh, tổ chức khoa học, hiệp hội nghề nghiệp và mỗi người dân.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng đa dạng, thương mại điện tử phát triển, công nghệ chế biến và vật liệu tiếp xúc với thực phẩm liên tục đổi mới, công tác quản lý cần đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường. Trong đó, bao bì không chỉ có chức năng chứa đựng, bảo quản mà còn là một mắt xích quan trọng trong bảo đảm an toàn thực phẩm.

Nhận diện nguy cơ từ vật liệu bao bì

Theo các chuyên gia, nguy cơ mất an toàn có thể phát sinh từ sự thôi nhiễm của vật liệu bao bì vào thực phẩm, tùy thuộc thành phần vật liệu, nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và điều kiện sử dụng. Vì vậy, việc đánh giá, kiểm soát cần dựa trên cơ sở khoa học, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và kết quả thử nghiệm, kiểm nghiệm phù hợp.

Tại hội thảo, TS Trần Huy Hiếu, Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, cho biết mức độ an toàn của bao bì không chỉ phụ thuộc vào các chất được chủ động sử dụng trong quá trình sản xuất mà còn liên quan đến tạp chất, sản phẩm phân hủy và những chất có thể phát sinh hoặc thôi nhiễm trong quá trình sử dụng.

Một trong những mối nguy cần lưu ý là kim loại nặng có thể xuất hiện dưới dạng tạp chất hoặc có nguồn gốc từ chất xúc tác, phụ gia và chất ổn định trong quá trình sản xuất vật liệu. Chì và cadmi là hai kim loại được quy định kiểm soát trong các quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam đối với một số vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Phơi nhiễm chì có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh và nhiều cơ quan; cadmi có thể gây tổn thương thận và được xác định là chất gây ung thư ở người.

Ông Lê Văn Giang, Chủ tịch VINAFOSA phát biểu. Ảnh: Trần Lựu

Đối với vật liệu nhựa, quá trình sản xuất polymer có thể không diễn ra hoàn toàn, khiến một phần monomer hoặc nguyên liệu ban đầu còn tồn dư. Trong những điều kiện nhất định, các chất này có thể thôi nhiễm vào thực phẩm, gây nguy cơ đối với sức khỏe người sử dụng.

Thông tin tại hội thảo cho biết, Cục An toàn thực phẩm đã rà soát 66 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), trong đó có 4 quy chuẩn đối với nhóm bao bì, dụng cụ và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá nguy cơ để cập nhật yêu cầu quản lý phù hợp với sự phát triển của công nghệ và những mối nguy mới.

Hoàn thiện quản lý, tăng cường hậu kiểm

Liên quan đến định hướng hoàn thiện chính sách, đại diện Cục An toàn thực phẩm đã chia sẻ những nội dung đang được nghiên cứu trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi.

Theo thông tin tại hội thảo, dự thảo đang được nghiên cứu theo hướng quản lý sản phẩm, nhóm sản phẩm bằng quy định kỹ thuật về an toàn thực phẩm do Bộ Y tế ban hành, thay cho hình thức quản lý theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia như hiện nay. Theo phương án được đề xuất, dụng cụ chứa đựng và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm sẽ thuộc nhóm tự công bố tiêu chuẩn sản phẩm, kết hợp tăng cường hậu kiểm và lấy mẫu giám sát trên thị trường.

Đây là định hướng đang được nghiên cứu, hoàn thiện; việc áp dụng cụ thể phụ thuộc vào quy định được cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Ông Bùi Đức Lập cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức quản lý theo hướng chủ động phòng ngừa, kiểm soát nguy cơ trên toàn bộ chuỗi thực phẩm. Cùng với đó là nâng cao hiệu quả hậu kiểm, giám sát, cảnh báo sớm; tăng cường năng lực kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu giữa các đơn vị liên quan.

Công tác quản lý cần kiên quyết phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm an toàn; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chất lượng, công nghệ và quản trị nguy cơ.

Các chuyên gia chia sẻ tại hội thảo khoa học về bao bì và công nghệ thực phẩm mới. Ảnh: Trần Lựu

Bao bì xanh phải bảo đảm an toàn thực phẩm

Bên cạnh yêu cầu kiểm soát nguy cơ, hội thảo tập trung trao đổi về phát triển bao bì thân thiện với môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong ngành thực phẩm.

Theo ông Lê Văn Giang, Chủ tịch VINAFOSA, an toàn thực phẩm gắn liền với sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người dân, sự phát triển của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh ngành thực phẩm phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về an toàn, chất lượng, đổi mới công nghệ và bảo vệ môi trường, bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới có ý nghĩa thiết thực.

Bao bì thân thiện với môi trường có thể góp phần sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm chất thải và hạn chế tác động môi trường. Tuy nhiên, chuyển đổi sang bao bì xanh phải đi đôi với bảo đảm an toàn thực phẩm. Một giải pháp chỉ thực sự bền vững khi vừa bảo vệ thực phẩm, sức khỏe người tiêu dùng, vừa giảm tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Trần Lựu

Do đó, việc lựa chọn và phát triển bao bì cần xem xét đồng thời tính an toàn, khả năng tương thích với công nghệ sản xuất, điều kiện thu gom, tái chế và khả năng triển khai thực tế. Các giải pháp mới cần được đánh giá trên cơ sở khoa học để tránh phát sinh những nguy cơ đối với sức khỏe người tiêu dùng.

Nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VINAFOSA, đại diện Cục An toàn thực phẩm ghi nhận những đóng góp của Hội trong việc tập hợp chuyên gia, nhà khoa học, thúc đẩy trao đổi học thuật, phổ biến kiến thức và kết nối nghiên cứu với thực tiễn quản lý, sản xuất, kinh doanh.

Thông qua hội thảo, các đại biểu kỳ vọng đề xuất được những giải pháp khả thi về kiểm soát vật liệu bao bì, hoàn thiện chính sách và ứng dụng công nghệ xanh. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo đảm an toàn thực phẩm, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và hướng tới sự phát triển bền vững của ngành thực phẩm Việt Nam.

Các thành viên của VINAFOSA được nhận Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam. Ảnh: Trần Lựu