An toàn không gian mạng ngày hè: Giảm bớt thời gian 'sống ảo' của trẻ

Trẻ được khám phá nhiều kỹ năng bổ ích trong những ngày hè.

Thiết lập "biên giới công nghệ"

Theo ThS Lê Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Phùng Hưng (Sóc Sơn, Hà Nội), Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo, câu chuyện an toàn không gian mạng cho trẻ em vào mùa hè không chỉ là chuyện cài app kiểm soát hay chặn nội dung độc hại, đó là cần tạo cho trẻ một lịch sinh hoạt lành mạnh, nơi Internet chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh lớn của mùa hè chứ không phải “người bạn đồng hành độc nhất".

Thay vì chỉ nói “con đừng dùng điện thoại nhiều”, cha mẹ có thể chủ động tìm kiếm, tạo ra những hoạt động hấp dẫn hơn không gian số, “lôi kéo” con trải nghiệm những chương trình này. Phần đông trẻ không nghiện màn hình như chúng ta tưởng mà bản chất là trẻ chỉ thiếu lựa chọn thú vị hơn.

Cha mẹ hãy động viên con đạp xe, đi bộ công viên, chơi cầu lông, đá bóng nhẹ, picnic sáng sớm, trồng cây, chăm vườn. Trước hết hãy làm cùng trẻ hoặc rủ bạn bè, anh chị em của con (từ các gia đình thân quen) trong ít nhất 20 ngày để tạo thói quen. Hãy “trò chơi hóa” các hoạt động này hoặc đạt mục tiêu cụ thể như “đi bộ 30km trong 20 ngày” kèm theo những phần thưởng thú vị để gia tăng hứng thú cho trẻ.

Mọi người lưu ý nên ra ngoài vào sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh sốc nhiệt (đặc biệt ở Hà Nội, nắng nóng có thể lên 38–40°C). Tránh những ngày chỉ số tia UV cao, hoặc khi dự báo thời tiết cảnh báo nắng độc hại. Những ngày ô nhiễm không khí (AQI xấu) thì tuyệt đối không cho trẻ vận động ngoài trời, chuyển sang hoạt động trong nhà.

Trẻ chuẩn bị bước vào kỳ nghỉ hè cần được tham gia các hoạt động khám phá, trải nghiệm cùng gia đình.

Trẻ càng được tiếp xúc với thiên nhiên, càng giảm nguy cơ lệ thuộc thiết bị di động và Internet. Hãy tranh thủ những tuần đầu của kỳ nghỉ hè để tạo ra kỷ niệm đáng nhớ cho con, cho gia đình bằng các chuyến đi dã ngoại ngắn ngày, tham quan bảo tàng, làng nghề, các hoạt động “chạm vào thế giới thật” (bắt cào cào, quan sát côn trùng, tìm hiểu cây cỏ quanh nhà).

Cha mẹ có thể cùng con thiết lập “bộ quy tắc mùa hè” như: Giờ dùng thiết bị cố định, ví dụ 1 giờ mỗi ngày, ưu tiên buổi tối khi cha mẹ có mặt. Không dùng thiết bị trong phòng ngủ, đặc biệt là ban đêm, sau 10h tối. Ưu tiên hoạt động thể chất trước – màn hình sau. Thỏa thuận rõ ràng, nếu con hoàn thành việc nhà, đọc sách, vận động… thì mới được dùng điện thoại, lên mạng một cách có kiểm soát.

ThS Lê Trung Kiên nhấn mạnh, trẻ không thể giảm màn hình nếu bố mẹ vẫn cầm điện thoại suốt bữa ăn. Thời gian kết nối thực là vô cùng quan trọng với trẻ. Sự hiện diện của cha mẹ trong tuổi thơ con bằng sự trò chuyện quan tâm trong những giờ phút hiếm hoi gia đình bên nhau như trong bữa cơm, lúc sáng sớm thức dậy, các hoạt động gia đình sẽ giúp cha mẹ cùng con tạo sự gắn kết bền vững, phá bỏ những thói quen không tốt.

Cha mẹ trẻ tuổi hoặc rành công nghệ có thể dùng các ứng dụng như: Google Family Link, Qustodio, Youtube Kids… để tăng cường khả năng kiểm soát nội dung độc hại trên không gian số với con. Những công cụ này giúp giới hạn thời gian dùng thiết bị, chặn nội dung độc hại, theo dõi vị trí và nhận cảnh báo khi trẻ truy cập trang nguy hiểm.

Gần gũi như những người bạn với con

Sự đồng hành của cha mẹ với trẻ trong những ngày hè là vô cùng quan trọng.

Theo chuyên gia Lê Trung Kiên, thay vì cấm đoán, cha mẹ hãy nói chuyện với con như một người bạn: Con thấy điều gì thú vị nhất trên mạng? Nếu gặp người lạ nhắn tin, con sẽ làm gì? Có điều gì trên mạng khiến con sợ hoặc khó chịu không? Khi trẻ cảm thấy được tôn trọng, quan tâm, chúng sẽ dễ chia sẻ hơn và đặc biệt quan trọnglà cha mẹ sẽ phát hiện nguy cơ sớm hơn.

Mùa hè là thời điểm vàng để trẻ khám phá bản thân.Đây là lúc trẻ có thể thử những điều mà năm học ít có thời gian như:Bơi lội, bóng rổ, võ thuật, chạy bộ, leo núi trong nhà… vừa khỏe mạnh, vừa giảm thời gian online. Các hoạt động mỹ thuật, âm nhạc, nhảy, nhiếp ảnh, làm thủ công… Giúp trẻ phát triển cảm xúc và sự sáng tạo.

ThS Lê Trung Kiên khuyên cha mẹ nên tìm kiếm các đơn vị tổ chức các khóa học kỹ năng trong hè uy tín (hãy ưu tiên các nhà cung cấp dịch vụ chính thống, có sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước) và giúp con học những kỹ năng thiết yếu như: Sơ cứu cơ bản, kỹ năng thoát hiểm, kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, kỹ năng quản lý cảm xúc. Những kỹ năng này quan trọng hơn bất kỳ video TikTok nào.

Theo cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội), nhiều phụ huynh khi phát hiện con xem nội dung xấu thường chọn cách tịch thu điện thoại hoặc mắng mỏ. Tuy nhiên, việc "cấm dòng chảy" chỉ khiến trẻ tìm cách lén lút sử dụng tinh vi hơn. Thay vào đó, hãy thiết lập một "biên giới công nghệ" dựa trên sự thấu hiểu và tôn trọng.

Phụ huynh nên áp dụng quy tắc "3 không - 3 nên" gồm:

Không phán xét, cáu gắt khi con vô tình lọt vào trang web xấu; Không tịch thu thiết bị đột ngột mà không giải thích lý do; Không xâm phạm quyền riêng tư quá mức (như đọc lén tin nhắn bạn bè của con).

Nên cùng con thảo luận và đưa ra khung giờ sử dụng Internet cố định trong ngày; Nên giải thích cho con hiểu về những nguy cơ: "Tại sao con không được kết bạn với người lạ?", "Tại sao không được chụp ảnh cá nhân gửi cho ai?"; Nên khuyến khích con chia sẻ: Hãy biến mình thành "vùng an toàn" để khi con gặp bất kỳ rắc rối nào trên mạng, người đầu tiên con tìm đến là cha mẹ chứ không phải là sự im lặng trong sợ hãi.

Hãy cùng con ký một "Hợp đồng sử dụng Internet gia đình". Trong đó quy định rõ: Con được dùng máy tính vào giờ nào, sau khi đã hoàn thành những việc nhà gì, và nếu vi phạm thì hình phạt (giảm giờ chơi vào ngày hôm sau) sẽ là gì. Khi trẻ được tham gia xây dựng luật, trẻ sẽ có trách nhiệm tự giác tuân thủ hơn.

"Công nghệ và các ứng dụng kiểm soát suy cho cùng cũng chỉ là công cụ hỗ trợ. Chìa khóa cốt lõi để kéo đứa trẻ ra khỏi thế giới ảo chính là tạo ra một thế giới thực tại đủ hấp dẫn. Hãy để công nghệ phục vụ cho sự phát triển của trẻ, chứ không phải biến trẻ thành "tù nhân" của những thuật toán vô hồn" - cô Nguyễn Thị Vân Hồng khẳng định.