Anh-EU ký thỏa thuận lịch sử về Gibraltar: Xích lại gần nhau

Người dân xếp hàng chờ kiểm tra giấy tờ tại cửa khẩu giữa Tây Ban Nha và Gibraltar ngày 6/7/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Anh và Liên minh châu Âu (EU) vừa ký thỏa thuận chấm dứt kiểm soát hoạt động đi lại ở khu vực biên giới giữa Tây Ban Nha và Gibraltar. Thỏa thuận đã gỡ bỏ rào cản thủ tục hành chính, giúp hàng chục nghìn lao động qua lại tự do hằng ngày giữa quốc gia thành viên EU và vùng lãnh thổ thuộc Anh cùng nằm trên bán đảo Iberia.

Thỏa thuận nêu trên được Anh và EU ký hôm 14/7 và có hiệu lực ngay sau đó một ngày, trước sự chứng kiến của Cao ủy Thương mại EU Maros Sefcovic, các bộ trưởng Anh và Tây Ban Nha cùng Thủ hiến Gibraltar Fabian Picardo.

Thỏa thuận được đánh giá là lịch sử này tạo điều kiện thuận lợi cho người dân Tây Ban Nha và Gibraltar đi lại sang nhau dễ dàng hơn. Đây cũng là nút thắt gây căng thẳng bấy lâu nay trong quan hệ giữa Anh và Liên minh châu Âu kể từ khi Xứ sở sương mù rời EU, còn gọi là Brexit. Bởi trước đây khi Anh còn là một nước thành viên EU, người dân Tây Ban Nha và Gibraltar hằng ngày dễ dàng qua lại làm việc, mua sắm, đi chơi hay thăm viếng nhau.

Ủy ban châu Âu (EC) cho biết, thỏa thuận này là kết quả của nhiều năm đàm phán sau khi Anh rời EU hồi đầu năm 2020. Mục tiêu của thỏa thuận là bảo đảm quyền tự do đi lại, duy trì hoạt động thương mại xuyên biên giới, giải quyết những vấn đề phát sinh từ việc Gibraltar không còn nằm trong khuôn khổ pháp lý của EU sau Brexit. Tại lễ ký, Bộ trưởng Ngoại giao Tây Ban Nha Jose Albares nhận định thỏa thuận mở ra một kỷ nguyên mới cho Gibraltar và khu vực lân cận của Tây Ban Nha, đồng thời tạo ra những cơ hội to lớn về kinh tế và hợp tác khu vực.

Gibraltar là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Anh nằm ở cực nam bán đảo Iberia, giáp Tây Ban Nha, với diện tích khá khiêm tốn 6,8km2 và dân số vỏn vẹn 40.000 người. Tuy nhiên, nền kinh tế Gibraltar phụ thuộc đáng kể vào lực lượng lao động từ nước láng giềng, khi khoảng 15.500 người Tây Ban Nha mỗi ngày qua biên giới để làm việc tại đây, chiếm gần một nửa tổng số lao động của vùng lãnh thổ này.

Hơn 6 năm kể từ khi Anh rời EU, việc kiểm tra giấy tờ xuất nhập cảnh tại cửa khẩu giữa Gibraltar và Tây Ban Nha thường gây ùn tắc, nhất là vào giờ cao điểm. Những căng thẳng liên quan tranh chấp chủ quyền đối với Gibraltar giữa Anh và Tây Ban Nha từng khiến việc qua lại biên giới trở thành vấn đề nhạy cảm. Sau cuộc trưng cầu ý dân về Brexit, Gibraltar trở thành một trong những vấn đề phức tạp nhất trong quan hệ Anh-EU, do vùng lãnh thổ này từng thuộc thị trường chung và khu vực tự do đi lại của châu Âu.

Các cuộc đàm phán giữa Anh, Tây Ban Nha và EU kéo dài nhiều năm nhằm tìm kiếm một cơ chế mới cho Gibraltar sau Brexit. Theo đánh giá của các bên, việc loại bỏ kiểm soát dòng người đi lại qua biên giới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thương mại, du lịch và tạo điều kiện thuận lợi cho hàng chục nghìn người dân sinh sống, làm việc tại khu vực biên giới mỗi ngày.

Thỏa thuận giữa Anh và EU về Gibraltar đã tô điểm thêm gam màu tươi sáng vào bức tranh quan hệ hợp tác giữa hai phía. Anh và EU thông báo sẽ tổ chức Hội nghị thượng đỉnh lần thứ hai vào ngày 22/7 tới, tại Brussels (Bỉ) nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác hậu Brexit và tăng cường phối hợp trước những thách thức về kinh tế và an ninh.

Hội nghị từng dự kiến diễn ra hôm 13/7 nhưng bị trì hoãn do bất đồng trong nội bộ EU liên quan đề xuất cấp thị thực cho thanh niên Anh theo chương trình trao đổi và trải nghiệm. Hội nghị được kỳ vọng sẽ đánh dấu một mốc quan trọng trong tiến trình cài đặt lại quan hệ hợp tác giữa Anh và EU. Dưới góc nhìn của Anh, Thủ tướng Keir Starmer không giấu giếm mong muốn xích lại gần với EU, coi đây là một phần quan trọng trong chiến lược thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giảm áp lực chi phí sinh hoạt trong nước.