Anh - EU: Mở chương mới sau gần 10 năm Brexit
Gần 10 năm sau cuộc trưng cầu dân ý đưa Anh rời Liên minh châu Âu (EU), London và Brussels đang phát đi tín hiệu rõ ràng về mong muốn thu hẹp những khoảng cách hậu Brexit. Thỏa thuận mới đạt được giữa hai bên không chỉ hướng tới tháo gỡ rào cản thương mại, mà còn mở rộng hợp tác về an ninh, quốc phòng, năng lượng và giao lưu nhân dân, tạo nền tảng cho một mối quan hệ thực chất hơn trong bối cảnh châu Âu đối mặt với nhiều thách thức.

Thủ tướng Anh Andy Burnham (giữa) cùng Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tại Hội nghị thượng đỉnh Anh - EU ngày 20/11. Ảnh: Olivier Hoslet/EPA
Tại hội nghị thượng đỉnh Anh - EU diễn ra ở Brussels ngày 20/11, Thủ tướng Anh Andy Burnham cùng Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã nhất trí về một gói thỏa thuận được đánh giá là bước tiến quan trọng trong tiến trình tái thiết quan hệ song phương.
Theo Chính phủ Anh, các thỏa thuận mới có thể giúp nền kinh tế nước này tăng thêm 0,5% GDP vào năm 2040, tương đương khoảng 17 tỷ bảng mỗi năm.
Tháo gỡ rào cản, mở rộng hợp tác
Một trong những nội dung trọng tâm là thiết lập Khu vực chung về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật (SPS), nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động trao đổi nông sản và thực phẩm giữa Anh với EU. Theo đó, nhiều quy định và tiêu chuẩn liên quan sẽ được hài hòa, giúp giảm giấy tờ, chứng nhận và các thủ tục kiểm tra tại biên giới.
Đây là một ngày tốt lành cho nước Anh. Một ngày tốt lành cho châu Âu.
Thủ tướng Anh Andy Burnham
Thỏa thuận được kỳ vọng giúp doanh nghiệp Anh giảm đáng kể chi phí xuất khẩu, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận thị trường EU. Những mặt hàng như thịt, cá, sản phẩm sữa và nông sản sẽ được hưởng lợi từ việc đơn giản hóa thủ tục.
Anh và EU cũng nhất trí liên kết hệ thống giao dịch phát thải carbon, dự kiến từ năm 2028, nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp.
Theo các chuyên gia, những bước đi này cho thấy hai bên đang lựa chọn cách tiếp cận thực dụng: không khôi phục toàn bộ các cơ chế trước Brexit, nhưng cần giảm những chi phí và rào cản không cần thiết để duy trì dòng chảy thương mại, đầu tư và năng lượng giữa hai nền kinh tế có mức độ gắn kết sâu sắc.
EU và Anh có thể như đang “lái xe ở hai con đường”, nhưng điều quan trọng là hai bên cùng hướng về một mục tiêu.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa
Không chỉ giới hạn ở kinh tế, hai bên còn cam kết tăng cường phối hợp về an ninh, quốc phòng, an ninh mạng, an ninh hàng hải và quản lý di cư. Đáng chú ý, Anh sẽ có cơ hội tham gia các phái bộ dân sự thuộc Chính sách an ninh và quốc phòng chung của EU, trong khi hai bên đẩy mạnh phối hợp thực thi các biện pháp trừng phạt và hỗ trợ Ukraine.
Thỏa thuận cũng mở thêm cơ hội giao lưu cho thanh niên thông qua chương trình cho phép công dân Anh và EU trong độ tuổi 18-31 sang lãnh thổ của nhau học tập, làm việc và trải nghiệm trong thời gian tối đa ba năm. Bên cạnh đó, hai bên dự kiến thiết lập Đối tác số vào đầu năm 2027, tập trung vào trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử và hạ tầng số. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa ngày càng lớn đối với năng lực cạnh tranh, an ninh kinh tế và khả năng tự chủ công nghệ của châu Âu.
Mười năm sau Brexit: Tìm kiếm cách tiếp cận thực tế hơn
Thỏa thuận mới được công bố trong bối cảnh gần 10 năm kể từ cuộc trưng cầu dân ý Brexit năm 2016, khi cử tri Anh lựa chọn rời EU. Anh chính thức rời khối vào ngày 31/1/2020 và kết thúc giai đoạn chuyển tiếp vào cuối năm đó.
Brexit từng được kỳ vọng sẽ giúp Anh giành lại quyền tự chủ trong hoạch định chính sách, kiểm soát biên giới và xây dựng các quan hệ thương mại độc lập. Tuy nhiên, việc rời khỏi thị trường chung và liên minh thuế quan EU cũng kéo theo những hệ lụy đáng kể. Doanh nghiệp phải đối mặt với thủ tục xuất nhập khẩu phức tạp hơn, chi phí tuân thủ tăng và những trở ngại trong tiếp cận thị trường vốn có quan hệ thương mại mật thiết với Anh.
Trong bối cảnh đó, việc London thời gian gần đây thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với Brussels phản ánh sự điều chỉnh trong cách tiếp cận đối với di sản Brexit. Thay vì chỉ nhấn mạnh những khác biệt về thể chế và chủ quyền, hai bên đang tìm kiếm những lĩnh vực mà lợi ích chung đủ lớn để thúc đẩy hợp tác.
Chúng tôi sẵn sàng tiếp tục cùng nhau thảo luận về mối quan hệ Anh - EU trong tương lai. Hãy tin tưởng vào chúng tôi.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen
Tuy nhiên, con đường phía trước vẫn còn những vấn đề cần giải quyết. Đàm phán về học phí đại học dành cho sinh viên EU tại Anh, khả năng Anh tham gia trở lại thị trường điện nội khối và việc tiếp cận một số cơ chế công nghiệp của EU vẫn chưa hoàn tất. Việc hài hòa tiêu chuẩn cũng đặt ra yêu cầu Anh phải chấp nhận mức độ tương thích nhất định với các quy định của EU trong những lĩnh vực được hưởng lợi từ thỏa thuận.
Những vấn đề này cho thấy quan hệ hậu Brexit vẫn cần được xử lý trên cơ sở cân bằng giữa lợi ích kinh tế, yêu cầu quản trị và quyền tự chủ của mỗi bên.
Dù vậy, theo các chuyên gia, thỏa thuận hai bên vừa đạt được ngày 20/11 vẫn mang ý nghĩa vượt ra ngoài những lợi ích kinh tế trước mắt với hai bên. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng, các thách thức an ninh xuyên biên giới và sức ép nâng cao năng lực cạnh tranh, Anh và EU đều có lợi ích trong việc duy trì một không gian hợp tác ổn định, gắn kết.
Việc hai bên chủ động thu hẹp khoảng cách hậu Brexit có thể là nền tảng để London và Brussels từng bước xây dựng mô hình quan hệ mới: không quay lại quá khứ, nhưng cũng không để những lựa chọn trong quá khứ giới hạn các cơ hội hợp tác trong tương lai.

