Anh hùng LLVT nhân dân Lê Hữu Trạc: Ánh sáng không bao giờ tắt

Tuổi đôi mươi giữ đảo tiền tiêu

Trong căn nhà nhỏ ở xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị, cựu chiến binh Lê Hữu Trạc vẫn nhớ như in từng lối đi trên hòn đảo tiền tiêu, từng vị trí trận địa, từng gương mặt đồng đội đã cùng mình đi qua gần 1.000 ngày đêm giữa mưa bom bão đạn. Với ông, những năm tháng chiến đấu giữ đảo Cồn Cỏ không bao giờ mờ phai theo năm tháng, bởi đó là quãng đời đẹp nhất mà ông cùng đồng đội gửi lại nơi đảo nhỏ để đổi lấy hòa bình cho đất nước.

Cựu chiến binh Lê Hữu Trạc sinh năm 1941 ở thôn Xuân Dục, xã Xuân Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị) – một vùng quê giàu truyền thống cách mạng. Tuổi thơ của ông gắn với đồng ruộng, dòng Long Đại xanh trong và những câu chuyện về những người con quê hương gan dạ, kiên trung chống giặc bảo vệ quê hương, đất nước.

Anh hùng LLVT nhân dân Lê Hữu Trạc và vợ (bà Kim Thị Mão). Ảnh nhân vật cung cấp

Tháng 4 năm 1962, Lê Hữu Trạc viết đơn tình nguyện nhập ngũ và được biên chế vào Đại đội Lê Hồng Phong, Tiểu đoàn 4, Sư đoàn 341 đóng quân ở Vĩnh Linh, Quảng Trị với nhiệm vụ bảo vệ giới tuyến. Từ những buổi huấn luyện trên thao trường đến những trận đánh đầu tiên, ông luôn được đồng đội nhắc đến là người bình tĩnh, gan dạ và chấp hành nghiêm kỷ luật.

Năm 1965, trước yêu cầu bảo vệ đảo Cồn Cỏ, Đại đội Lê Hồng Phong được giao nhiệm vụ tuyển chọn những cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh và kinh nghiệm chiến đấu để tăng cường ra đảo. Mặc dù Cồn Cỏ chỉ là một hòn đảo nhỏ, cách đất liền khoảng 17 hải lý, nhưng giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Từ hòn đảo ấy có thể quan sát hoạt động của tàu chiến và máy bay đối phương trên vùng biển vĩ tuyến 17. Chính vì vậy, hòn đảo trở thành mục tiêu đánh phá điên cuồng của không quân và hải quân Mỹ.

Giữ được Cồn Cỏ đồng nghĩa với giữ vững một "mắt thần" bảo vệ miền Bắc và chi viện cho chiến trường miền Nam, với suy nghĩ đó, Lê Hữu Trạc là một trong những người đầu tiên xung phong ra bảo vệ đảo. Trên cương vị Trung đội phó kiêm Bí thư chi bộ, ông đề xuất đồng đội cùng cạo trọc đầu để tiết kiệm nước ngọt khi tắm giặt, gội đầu và đánh trận cũng thuận lợi hơn. Ý tưởng đó được chỉ huy đơn vị và đồng đội đồng tình ủng hộ. “Nhận nhiệm vụ, ai cũng chấp nhận đối mặt với sự thật mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc. Nhưng, đảo là tiền tiêu của Tổ quốc, nếu người lính chọn nơi an toàn thì ai sẽ ra giữ đảo?”, ông Lê Hữu Trạc cười, nhớ lại.

Gần 1.000 ngày đêm trên đảo là quãng thời gian Lê Hữu Trạc cùng đồng đội đối diện với sinh tử, sự đánh phá khốc liệt của quân thù. Có những ngày, tàu chiến, máy bay Mỹ quần thảo nhiều đợt liên tiếp, vừa dứt loạt pháo này đã đến đợt bom khác. Đất đá bị cày nát, vỡ vụn, cây cối đổ ngổn ngang, bốc cháy, công sự vừa được gia cố lại tiếp tục bị san phẳng... Dưới mưa bom, bão đạn, Lê Hữu Trạc cùng đồng đội kiên cường bám trận địa, vừa chiến đấu vừa đào thêm giao thông hào, gia cố hầm trú ẩn, vận chuyển lương thực, đạn dược và chăm sóc thương binh...

Cựu chiến binh Lê Hữu Trạc tại buổi lễ phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Ảnh nhân vật cung cấp

Sự khốc liệt của Cồn Cỏ không chỉ ở mật độ bom đạn, mà còn ở điều kiện sống vô cùng thiếu thốn. Nước ngọt phải chắt chiu từng giọt; lương thực, thuốc men đều phải bí mật vận chuyển từ đất liền ra. Có những thời điểm, tàu tiếp tế không thể cập đảo vì bị máy bay và tàu chiến địch phong tỏa, cán bộ, chiến sĩ phải san sẻ cho nhau từng nắm gạo, từng ngụm nước…

Trong ký ức của cựu chiến binh Lê Hữu Trạc, Cồn Cỏ không chỉ có bom, đạn pháo mà còn có tình đồng đội vô cùng thiêng liêng. Những người lính đến từ nhiều miền quê khác nhau coi nhau như anh em ruột thịt. Họ chia nhau từng điếu thuốc, lá thư từ quê nhà, cùng động viên nhau vượt qua những cơn sốt rét... Chính trong môi trường chiến đấu đặc biệt ấy, Lê Hữu Trạc luôn có mặt ở những nơi khó khăn nhất, cùng đồng đội kiên cường đánh trả nhiều đợt tiến công của máy bay và tàu chiến Mỹ, góp phần giữ vững trận địa trên đảo. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, Lê Hữu Trạc vinh dự 3 lần được tặng danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ. “Đó là thành tích của cả đơn vị, bởi trên Cồn Cỏ, không có chiến công nào thuộc về một cá nhân. Mỗi trận đánh đều là kết quả của sự hiệp đồng, của lòng dũng cảm và cả sự hy sinh của biết bao đồng đội”, cựu chiến binh Lê Hữu Trạc xúc động tâm sự.

Không khuất phục trước bóng tối

Mùa xuân năm 1968, Lê Hữu Trạc trở về đất liền nhận nhiệm vụ mới. Trên cương vị chỉ huy Đại đội Lê Hồng Phong, ông cùng đơn vị cơ động trên nhiều hướng chiến đấu ở chiến trường Quảng Trị, tham gia đánh chặn các tuyến tiếp viện của địch lên Khe Sanh. Với những thành tích trong chiến đấu cùng bản lĩnh chỉ huy, Lê Hữu Trạc được cấp trên bổ nhiệm chức vụ Tham mưu trưởng Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 270, Quân khu 4. Tháng 8-1968, Lê Hữu Trạc cùng một chiến sĩ liên lạc đi trinh sát khu vực phía Tây Vĩnh Linh để chuẩn bị phương án chống địch đổ bộ đường không. Trên đường trinh sát thực địa, đội hình do Lê Hữu Trạc chỉ huy vướng phải bom nổ chậm. Chiến sĩ liên lạc đi cùng hy sinh tại chỗ, còn Lê Hữu Trạc được đồng đội tìm thấy trong tình trạng toàn thân đầy thương tích, hai mắt bị mù vĩnh viễn.

Rời quân ngũ bởi thương tích nặng do chiến tranh, điều khiến Lê Hữu Trạc trăn trở là phải làm sao sống có ích, không trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Tại trại an dưỡng Ba Vì, Lê Hữu Trạc gặp cô Kim Thị Mão, quê Hà Tây. Cảm phục trước nghị lực, nhân cách của người lính đã dành trọn tuổi trẻ cho Tổ quốc, Kim Thị Mão đã quyết định theo ông về Xuân Ninh sinh sống và làm đôi mắt dẫn đường cho ông trong suốt quãng đời còn lại. Tháng 7-2025, bà Kim Thị Mão mất, để lại trong ông Lê Hữu Trạc khoảng trống mênh mông.

Lãnh đạo Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị tặng quà Anh hùng LLVT nhân dân Lê Hữu Trạc.

Trở về cuộc sống đời thường, cựu chiến binh Lê Hữu Trạc tham gia Hội người mù của tỉnh. Từ một hội viên, bằng sự tận tâm, trách nhiệm, ông Lê Hữu Trạc được tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch Hội người mù đầu tiên của tỉnh Quảng Bình. Trên cương vị đó, ông cùng tập thể cán bộ hội đi khắp các địa phương, vận động xây dựng tổ chức hội, mở các lớp dạy nghề, tạo việc làm, giúp nhiều người khiếm thị có điều kiện nuôi sống bản thân và hòa nhập với cộng đồng. Mỗi lần gặp một thương binh hay một người khiếm thị, ông lại kể câu chuyện của chính mình, không phải để nói về những đau đớn của bản thân mà để chia sẻ với mọi người: Ánh sáng cuộc đời là không bao giờ tắt.

Trong quá trình chiến đấu và công tác của mình, Trung úy, Đại đội trưởng Lê Hữu Trạc được tặng thưởng 1 Huân chương Chiến công hạng Nhì, 1 Huân chương Chiến công hạng Ba, 1 Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Tháng 4-2018, sau hơn nửa thế kỷ kể từ những năm tháng chiến đấu trên đảo Cồn Cỏ và chiến trường Quảng Trị, cựu chiến binh Lê Hữu Trạc được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Với ông, đó không chỉ là niềm vinh dự của riêng mình mà còn là sự tri ân đối với những đồng đội đã mãi mãi nằm lại ở các chiến trường Cồn Cỏ, Cửa Việt, Vĩnh Linh… Ông chia sẻ, nếu không có sự hy sinh của đồng đội, sẽ không có những người còn sống để nhận bất cứ danh hiệu nào.

Chiều muộn ở Xuân Ninh, nắng nhạt dần trên những hàng tre trước ngõ. Anh hùng LLVT nhân dân Lê Hữu Trạc lặng lẽ ngồi trước hiên nhà, lắng nghe tiếng gió từ phía biển thổi về. Từ rất lâu rồi, ông đã không nhìn thấy biển, trời, sông nước... Nhưng ở nơi sâu thẳm nhất của ký ức, trong mắt ông, Cồn Cỏ vẫn hiện lên với màu xanh của biển, màu đỏ của cờ Tổ quốc và dáng hình của những người đồng đội tuổi đôi mươi. Đó chính là ánh sáng của nghị lực, của niềm tin là thứ ánh sáng chưa bao giờ tắt trong cuộc đời Anh hùng LLVT nhân dân Lê Hữu Trạc.