Anh loại bỏ ghế quý tộc 'cha truyền con nối' khỏi Thượng viện sau 700 năm

Vua Charles III đọc diễn văn khai mạc Kỳ họp Thượng viện. Ảnh: AP

Tranh cãi kéo dài

Sáng 18/3, các thành viên của Thượng viện chấp nhận ủng hộ một dự luật do Viện Thứ dân (Hạ viện) thông qua, cho phép loại bỏ hàng chục công tước, bá tước và tử tước nắm giữ ghế trong Thượng viện nhờ thừa kế danh hiệu quý tộc.

Bộ trưởng Nick Thomas-Symonds cho biết, thay đổi này chấm dứt một “nguyên tắc lỗi thời và phi dân chủ”. “Nghị viện của chúng ta phải luôn là nơi tài năng được công nhận và năng lực được đề cao”, ông nói. “Đây không thể là sân chơi của các mối quan hệ thân hữu, cũng không phải nơi mà các tước vị được ban từ hàng thế kỷ trước lại có quyền lực vượt trên ý chí của người dân”.

Thượng viện đóng vai trò quan trọng trong nền dân chủ nghị viện Anh, với nhiệm vụ xem xét và giám sát các dự luật được thông qua bởi Hạ viện. Tuy nhiên, từ lâu cơ quan này bị chỉ trích là cồng kềnh và thiếu tính dân chủ. Hiện Thượng viện Anh có hơn 800 thành viên, trở thành cơ quan lập pháp lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Quốc hội Trung Quốc.

Tiến trình được thúc đẩy sau khi thượng nghị sĩ Peter Mandelson rút lui khỏi Thượng viện vào tháng 2 do bị tiết lộ có quan hệ với tội phạm tình dục quá cố Jeffrey Epstein.

Từ quý tộc thừa kế đến “quý tộc trọn đời”

Trong phần lớn lịch sử 700 năm, thành viên của Thượng viện chủ yếu là nam giới thuộc tầng lớp quý tộc, giữ ghế nhờ thừa kế, cùng với một số giám mục.

Từ những năm 1950, hệ thống này bắt đầu thay đổi khi xuất hiện các “quý tộc trọn đời”, gồm các chính trị gia về hưu, lãnh đạo xã hội và những nhân vật nổi bật được chính phủ bổ nhiệm. Hiện nay, họ chiếm đa số trong Thượng viện, trong khi các quý tộc thừa kế chỉ còn khoảng 10%.

Cải cách kéo dài nhiều thập kỷ

Năm 1999, Chính phủ Công đảng của Thủ tướng Tony Blair đã loại bỏ phần lớn trong số 750 quý tộc thừa kế, nhưng vẫn giữ lại 92 người như một giải pháp tạm thời nhằm tránh phản ứng mạnh từ giới quý tộc.

Phải mất thêm 25 năm, Chính phủ Công đảng hiện tại của Thủ tướng Keir Starmer mới đưa ra dự luật loại bỏ những người còn lại.

Trước đó, các thượng nghị sĩ đã phản đối quyết liệt, buộc phải đạt được một thỏa hiệp cho phép một số thành viên thừa kế sẽ được “chuyển đổi” thành quý tộc trọn đời để tiếp tục ở lại.

Dự luật sẽ trở thành luật sau khi được Vua Charles III phê chuẩn - một thủ tục mang tính hình thức. Các quý tộc thừa kế sẽ rời ghế vào cuối kỳ họp Nghị viện hiện tại vào mùa xuân này, hoàn tất tiến trình cải cách bắt đầu từ một phần tư thế kỷ trước.

Theo tiêu chuẩn của Thượng viện, đây được xem là một quá trình diễn ra nhanh chóng.

Chính phủ Công đảng cho biết họ vẫn cam kết về lâu dài sẽ thay thế Viện Quý tộc bằng một cơ quan lập pháp thứ hai “mang tính đại diện hơn cho Vương quốc Anh”. Tuy nhiên, kinh nghiệm cho thấy cải cách thể chế tại Anh thường diễn ra chậm chạp.

Lời chia tay sau 700 năm

Phát biểu trước Thượng viện, lãnh đạo phe Bảo thủ Nicholas True nói: “Như vậy, chúng ta đang chứng kiến hồi kết của hơn 7 thế kỷ phục vụ của các quý tộc thừa kế trong Nghị viện này”. Ông nhấn mạnh rằng, hàng nghìn quý tộc đã phục vụ đất nước và đóng góp vào việc hoàn thiện pháp luật: “Không phải tất cả đều là hình ảnh khuôn mẫu của tầng lớp bảo thủ trong áo choàng lông chồn. Nhiều người có thể không hoàn hảo, nhưng phần lớn đã phục vụ đất nước một cách tận tâm và hiệu quả”.

Quỳnh Vũ