Áp dụng kịp thời các biện pháp phòng chống dịch bệnh do virus Nipah
Theo Bộ Y tế, nguy cơ dịch bệnh do virus Nipah xâm nhập vào nước ta, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội đầu năm 2026 là thấp nhưng không loại trừ khi có sự gia tăng giao lưu đi lại của người dân, khách du lịch hoặc mầm bệnh lây truyền từ sự di cư của động vật hoang dã.
Bộ Y tế đề nghị ngành y tế các địa phương tăng cường giám sát, phát hiện trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah ngay tại cửa khẩu. (Ảnh: DUY TUÂN)
Do đó, Bộ Y tế đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo các đơn vị y tế, chính quyền địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp phòng chống dịch bệnh kịp thời, hiệu quả.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, trong tháng 12/2025, Ấn Độ đã ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah (trong đó có hai trường hợp có xét nghiệm khẳng định) tại một bệnh viện ở Tây Bengal. Virus Nipah được phát hiện đầu tiên vào năm 1999 tại ổ dịch ở một trang trại lợn tại Malaysia, virus cũng được tìm thấy ở một số động vật nuôi khác như chó, mèo, ngựa, dê, cừu. Đến năm 2001, bệnh do virus Nipah được ghi nhận đầu tiên trên người tại Bangladesh và sau đó ghi nhận rải rác hằng năm với khoảng 67 trường hợp mắc bệnh/năm.
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết: Qua trao đổi nhanh với Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, bệnh do virus Nipah chưa tạo thành các ổ dịch lớn. Cụ thể, tại Ấn Độ, các trường hợp nhiễm virus Nipah đã được ghi nhận nhiều lần từ năm 2001 với các đợt bùng phát ở Tây Bengal vào năm 2001 và 2007 và ở bang Kerala kể từ năm 2018.
Tại Việt Nam, đến nay, chưa từng ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah ở người và nguy cơ bệnh xâm nhập vào nước ta là thấp. Tuy nhiên, để chủ động ngăn ngừa, phòng chống không cho dịch xâm nhập vào Việt Nam, Bộ Y tế sẽ thường xuyên liên hệ với WHO, cơ quan đầu mối thực hiện Điều lệ Y tế quốc tế và các tổ chức khác để cập nhật, trao đổi thông tin về tình hình dịch bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh do virusNipah để cung cấp thông tin đến các địa phương, cơ sở y tế để triển khai kịp thời các biện pháp phòng chống dịch bệnh; đồng thời gửi tới các cơ quan truyền thông, người dân để chủ động áp dụng các biện pháp phòng bệnh phù hợp. Bộ Y tế cũng đã có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tập trung chỉ đạo các ngành liên quan, chính quyền các cấp tập trung giám sát, phát hiện các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh ngay tại cửa khẩu, các cơ sở y tế và cộng đồng để quản lý, thu dung, điều trị kịp thời; khoanh vùng xử lý triệt để ngay từ trường hợp đầu tiên, không để dịch lây lan trong cộng đồng, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán.
Bộ Y tế cũng yêu cầu ngành y tế các địa phương phối hợp chặt chẽ với các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur lấy mẫu xét nghiệm chẩn đoán khi ghi nhận các trường hợp nghi ngờ; thực hiện nghiêm công tác phòng chống nhiễm khuẩn tại các cơ sở khám, chữa bệnh, trong đó lưu ý thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng hộ cá nhân đối với nhân viên y tế và người tiếp xúc với các trường hợp nghi ngờ/mắc bệnh; tổ chức tập huấn cho cán bộ y tế các tuyến về các biện pháp và công tác phòng chống nhiễm khuẩn; xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh do virus Nipah theo các tình huống; sẵn sàng nhân lực, vật tư, thuốc, hóa chất, thiết bị, phương tiện để đáp ứng kịp thời trong trường hợp có dịch xảy ra; tăng cường truyền thông đến người dân về các biện pháp phòng chống dịch bệnh do ngành y tế đưa ra.
Các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh trên thế giới; hướng dẫn, tập huấn, hỗ trợ các địa phương về giám sát, xét nghiệm, chẩn đoán; tăng cường năng lực xét nghiệm, chẩn đoán bệnh do virus Nipah và tiếp nhận mẫu bệnh phẩm từ các địa phương để xét nghiệm, chẩn đoán; các bệnh viện sẵn sàng thu dung, điều trị bệnh nhân mắc, nghi ngờ mắc bệnh; phối hợp các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur để điều tra, giám sát, lấy mẫu xét nghiệm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah…
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đắc Phu (nguyên Cục trưởng Y tế dự phòng, Bộ Y tế), ngành y tế cần đặc biệt lưu ý đến hai yếu tố: Thứ nhất, nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài thông qua người đi về từ vùng đang có dịch, không chỉ riêng Ấn Độ mà cả những quốc gia từng ghi nhận virus Nipah lưu hành. Thứ hai, mặc dù, Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nào, nhưng về mặt dịch tễ học, vẫn cần giám sát nguy cơ virus lưu hành trong quần thể động vật, đặc biệt là dơi và có thể là lợn - vật chủ trung gian có thể làm tăng nguy cơ lây sang người.
Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, có thể diễn biến từ nhẹ đến nặng hoặc dẫn đến tử vong với các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, sau đó có thể xuất hiện chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính với diễn biến nhanh trong vòng từ 24 đến 48 giờ. Thời gian ủ bệnh trong khoảng từ 4 đến 14 ngày; tỷ lệ chết/số người mắc ở các trường hợp nhập viện khoảng từ 40% đến 75%. Theo WHO, bệnh do virus Nipah lây truyền chủ yếu từ động vật sang người (lợn, các loài dơi ăn quả), hoặc tiếp xúc với vật phẩm, thực phẩm bị ô nhiễm virus, lây truyền từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của người bệnh. Đến nay chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu, các biện pháp phòng chống dịch chủ yếu là các biện pháp dự phòng.
