Áp dụng quy trình mới trong thi hành án tử hình bằng thuốc độc

Khám sức khỏe tổng quát cho phạm nhân tại trại giam Thanh Xuân. Ảnh minh họa: Khánh Huy

Quy trình tiêm 3 bước nghiêm ngặt

Theo quy định mới, việc thi hành án tử hình phải thực hiện đúng các khoản 2, 3 và 4 Điều 77 Luật Thi hành án hình sự năm 2025. Trước khi tiến hành, thuốc sử dụng phải được Hội đồng thi hành án tử hình kiểm tra, mở niêm phong và lập biên bản. Người bị thi hành án được cố định vào giường với tư thế nằm ngửa, bảo đảm không làm cản trở sự lưu thông máu.

Cán bộ trực tiếp thi hành án tử hình tiếp nhận 3 liều thuốc từ Hội đồng thi hành án (gồm 1 liều chính và 2 liều dự phòng) và tiến hành xác định tĩnh mạch của người bị thi hành án. Trường hợp không xác định được tĩnh mạch, cán bộ phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng để yêu cầu cán bộ y tế hỗ trợ.

Quy trình đưa kim tiêm vào tĩnh mạch và nối với đường ống dẫn gắn sẵn vào máy tiêm thuốc được thực hiện bắt buộc qua 3 bước:

Bước 1: Tiêm thuốc làm mất tri giác. Sau khi tiêm xong, cán bộ chuyên môn phải kiểm tra, nếu người bị thi hành án chưa mất tri giác thì tiếp tục tiêm thuốc cho đến khi họ mất tri giác.

Bước 2: Tiêm thuốc làm liệt hệ vận động.

Bước 3: Tiêm thuốc làm ngừng hoạt động của tim.

Việc thực hiện các bước tiêm có thể được tiến hành theo phương pháp tự động hoặc trực tiếp. Sau đó, cán bộ kiểm tra hoạt động tim của người bị thi hành án qua máy theo dõi điện tim. Trường hợp sau 10 phút tiêm xong liều thứ nhất mà người bị thi hành án chưa chết, cán bộ phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng để ra lệnh tiêm liều thứ hai. Nếu sau 10 phút tiêm liều thứ hai vẫn chưa chết, tiếp tục báo cáo để tiêm liều thứ ba. Đặc biệt, nếu tiêm hết liều thuốc thứ ba sau 10 phút mà người bị thi hành án vẫn chưa chết, Đội trưởng Đội Thi hành án tử hình phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình quyết định tạm dừng thi hành án.

Khi bác sĩ pháp y kiểm tra, xác định và kết luận người bị thi hành án đã chết, cán bộ mới thực hiện rút kim tiêm, đường ống dẫn. Hội đồng thi hành án tử hình lập biên bản theo quy định. Thuốc dự phòng không sử dụng hết được bàn giao lại để bảo quản.

Đảm bảo chế độ bồi dưỡng và tính nhân đạo

Nghị định số 203/2026/NĐ-CP quy định rõ mức bồi dưỡng cho người tham gia thi hành án tính theo mức lương cơ sở đối với 1 người bị thi hành án. Cụ thể:

Người tham gia Đội Thi hành án tử hình được hưởng chế độ bồi dưỡng bằng 3 lần mức lương cơ sở và được nghỉ dưỡng 10 ngày theo quy định chung của lực lượng Công an nhân dân, Quân đội nhân dân.

Người tham gia Hội đồng thi hành án tử hình, thư ký Hội đồng, cán bộ quản giáo, người ghi âm, ghi hình, chụp ảnh, phiên dịch, người thực hiện lăn tay, khâm liệm, giao tử thi, tro cốt hoặc mai táng được hưởng bồi dưỡng bằng 1 lần mức lương cơ sở.

Người tham gia bảo đảm an ninh, trật tự; đại diện UBND cấp xã (công an cấp xã); điều tra viên được hưởng bồi dưỡng bằng 1/2 (nửa) mức lương cơ sở.

Bên cạnh đó, nhằm bảo đảm tính nhân đạo, Điều 13 của Nghị định quy định rõ trách nhiệm của trại tạm giam nơi giam giữ người bị kết án tử hình. Theo đó, trại tạm giam phải tổ chức cho người chấp hành án ăn, uống với tiêu chuẩn bằng 5 lần tiêu chuẩn của ngày Lễ, Tết quy định đối với người bị tạm giam; tạo điều kiện cho họ viết thư, ghi âm lời nói gửi lại gia đình. Đồng thời, cơ quan chức năng có trách nhiệm bàn giao đầy đủ cho gia đình hoặc người đại diện hợp pháp của họ các giấy tờ, đồ vật, tài sản, tiền mà họ gửi lại trong thời gian bị giam giữ (nếu có) và hồ sơ theo quy định.

Về chi phí mai táng được Nhà nước cấp bảo đảm bao gồm: 1 quan tài gỗ thường, 1 bộ quần áo dài, 1 bộ quần áo lót mới, 4 $m^2$ vải liệm, hương, nến, rượu, cồn để vệ sinh tử thi và các chi phí khác phù hợp với phong tục địa phương.

Phân công trách nhiệm các Bộ ngành

Nghị định cũng quy định rõ ràng trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể:

Bộ Công an chịu trách nhiệm thống nhất quản lý nhà nước về thi hành án tử hình; dự trù và đề xuất Bộ Y tế cấp thuốc tiêm.

Bộ Y tế bảo đảm nguồn cung ứng thuốc thi hành án tử hình theo đề nghị của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; hướng dẫn bảo quản thuốc; chủ trì phối hợp ban hành danh mục, liều lượng, quy trình sử dụng thuốc; chỉ đạo y tế địa phương cử cán bộ hỗ trợ xác định tĩnh mạch khi có yêu cầu.

Bộ Ngoại giao sẽ giải quyết các thủ tục liên quan trong trường hợp người bị thi hành án tử hình là người nước ngoài.

Bộ Tài chính có trách nhiệm phối hợp làm thủ tục thông quan tử thi, tro cốt của người nước ngoài và bố trí ngân sách bảo đảm thực hiện hàng năm.

Nghị định số 203/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026, thay thế cho Nghị định số 43/2020/NĐ-CP ngày 8-4-2020 và Điều 13 Nghị định số 184/2025/NĐ-CP ngày 1-7-2025 của Chính phủ.