Áp lực thật sự của Lô Lô Chải
Một năm sau khi được vinh danh làng du lịch tốt nhất thế giới, Lô Lô Chải đón lượng khách kỷ lục nhưng đối mặt áp lực về hạ tầng, rác thải, chất lượng dịch vụ và bảo tồn kiến trúc.

Trước năm 2025, người dân Lô Lô Chải (xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang) chủ yếu sống bằng nghề trồng ngô, tam giác mạch và chăn nuôi nhỏ lẻ. Khi du lịch nhen nhóm xuất hiện, nhiều gia đình cải tạo nhà trình tường truyền thống thành homestay, song vẫn duy trì trồng rau, chăn nuôi để cung cấp thực phẩm cho khách.
Danh hiệu "Làng du lịch tốt nhất thế giới" do Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) trao vào tháng 10/2025 giúp ngôi làng dưới chân Cột cờ Lũng Cú được biết đến rộng rãi hơn, đưa du lịch cộng đồng dần trở thành sinh kế chính của nhiều hộ. Hiện khoảng 40-50 hộ kinh doanh homestay, chiếm gần một nửa số hộ trong thôn.
"Lượng khách tăng kỷ lục đặt ra thách thức giữ không gian sinh hoạt truyền thống, tránh thương mại hóa cực đoan và bổ sung hạ tầng tương xứng với lượng khách", theo báo cáo phương án quy hoạch chi tiết điểm du lịch thôn Lô Lô Chải, thuộc Phân khu số 2 của UBND xã Lũng Cú.
Khách tăng, hạ tầng chưa theo kịp
Năm 2025, xã Lũng Cú đón hơn 530.000 lượt khách, tăng so với 410.000 lượt của năm 2024. Tổng doanh thu du lịch vượt 100 tỷ đồng. Các cơ sở homestay đạt công suất phòng cao vào mùa hoa tam giác mạch và dịp nghỉ lễ.
Dù lượng khách lớn, mức chi tiêu bình quân vẫn dưới 600.000 đồng mỗi lượt trong năm 2025. Báo cáo nhận định các sản phẩm dịch vụ gia tăng trải nghiệm chưa đa dạng, khiến mức chi tiêu của du khách còn hạn chế. Lượng khách đông chưa đồng nghĩa người dân đã khai thác được hết cơ hội kinh tế từ du lịch.
"Năm 2025 và nửa đầu năm 2026 là giai đoạn bứt phá mạnh mẽ mang tính lịch sử đối với kinh tế du lịch tại xã Lũng Cú nói chung nhờ thương hiệu quốc tế được vinh danh và biểu tượng quốc gia Cột cờ Lũng Cú là điểm check-in phải đến của mọi du khách khi đến Hà Giang", địa phương nhận định.

Du khách đổ xô đến Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang, tháng 11/2025. Ảnh: Hiếu Rùa.
Tuy nhiên, sự bùng nổ du lịch quá nhanh dần bộc lộ những "nút thắt" đầu tiên tại Lô Lô Chải.
Hạ tầng quá tải: Hệ thống giao thông nội bộ, các bãi đỗ xe tập trung và nhà vệ sinh công cộng chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng nóng của lượng khách vào mùa cao điểm. Đường giao thông chính trong làng còn hẹp, một số đoạn xuống cấp. Hệ thống cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải và chất thải rắn chưa đáp ứng.
Quản lý môi trường và rác thải: Lượng rác thải sinh hoạt và rác thải nhựa từ du lịch tăng mạnh gây áp lực lớn lên cảnh quan vùng cao nguyên vốn đã nhạy cảm về sinh thái.
Quy hoạch và trật tự xây dựng: Sự phát triển ồ ạt của các cơ sở lưu trú, hàng quán tự phát đặt ra bài toán khó cho công tác quản lý đất đai, giữ gìn nét kiến trúc truyền thống trình tường, mái ngói âm dương đặc trưng của đồng bào Lô Lô, H'mông.
Chất lượng dịch vụ thiếu đồng đều: Lao động du lịch chủ yếu là người bản địa tự phát, chưa được đào tạo bài bản chuyên nghiệp về quản lý buồng phòng, ngoại ngữ và kỹ năng phục vụ khách quốc tế. Các cơ sở lưu trú, ăn uống hoạt động phân tán, quy mô nhỏ, khiến chất lượng trải nghiệm của du khách chưa thống nhất.

Đường vào thôn Lô Lô Chải được thi công ngày 10/10. Ảnh: Bùi Xuân Nam.
Báo cáo quy hoạch cảnh báo tình trạng phát triển tự phát, bê tông hóa và thương mại hóa có thể làm phai nhạt bản sắc bản làng. Đây là vấn đề được quan tâm bởi kiến trúc truyền thống, cảnh quan và đời sống cộng đồng là những yếu tố tạo nên sức hút của Lô Lô Chải.
Ngoài ra, giống bất kỳ khu du lịch vùng cao nào, Lô Lô Chải có tính mùa vụ, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.
Khách tập trung vào một số thời điểm thuận lợi về thời tiết và mùa cảnh quan (tháng 3-5, tháng 9-11), trong khi lượng khách có thể giảm ở những tháng còn lại. Sự chênh lệch này đặt ra yêu cầu tính toán việc tổ chức dịch vụ, sử dụng lao động và khai thác cơ sở lưu trú phù hợp hơn.
Quy hoạch để giữ diện mạo bản làng
Theo định hướng quy hoạch phân khu xây dựng khu du lịch Lũng Cú, toàn khu được chia thành 5 phân khu chức năng, trong đó Phân khu số 2 bao gồm làng Lô Lô Chải.
Trong đánh giá hiện trạng, đơn vị lập quy hoạch xác định bản sắc văn hóa của người Lô Lô đen, hệ thống nhà trình tường, hàng rào đá, ruộng bậc thang và hồ Mắt Rồng là những giá trị nổi bật của thôn.
Cộng đồng đã có kinh nghiệm làm du lịch, tạo thêm cơ hội việc làm để lao động trẻ ở lại địa phương. Lô Lô Chải cũng nằm trong Công viên địa chất toàn cầu, trên tuyến du lịch trọng điểm và gần Cột cờ Lũng Cú.

Hoa tam giác mạch cạnh những căn nhà trình tường ở thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: Yến Vi Vu.
Để hạn chế tình trạng phát triển manh mún, xã Lũng Cú đề xuất mô hình Albergo Diffuso, nghĩa là khách sạn phân tán trong khu dân cư. Theo đó, mỗi homestay đảm nhận vai trò một phòng nghỉ trong mạng lưới lưu trú chung, cùng tuân theo hệ thống quản lý, thông tin và tiêu chuẩn phục vụ thống nhất.
Mô hình hướng tới liên kết các hộ kinh doanh, cải thiện chất lượng dịch vụ mà không cần xây dựng một khu lưu trú tập trung tách khỏi không gian làng.
Chính quyền xã Lũng Cú đề xuất thành lập hợp tác xã địa phương để người dân tham gia điều hành mô hình. Các công trình hiện có cần được rà soát, đánh giá mức độ nguyên vẹn; những ngôi nhà có giá trị kiến trúc cần được đưa vào quy chế quản lý, kiểm soát việc cải tạo và tu bổ.

Toàn cảnh Lô Lô Chải nhìn từ trên cao. Ảnh: Yến Vi Vu.
Định hướng chỉnh trang tập trung giữ lại vật liệu và đặc điểm kiến trúc bản địa. Tường đất cần được phục hồi hoặc xây dựng lại bằng đất tại địa phương để giữ màu vàng, cam đặc trưng. Nền móng ưu tiên sử dụng đá khô; mái nhà dùng ngói đất nung màu xám, không sử dụng tấm lợp kim loại. Cửa gỗ và khung cửa sổ mới cũng được khuyến nghị phù hợp với kiến trúc truyền thống.
Về tổ chức không gian, khu vực làng cổ được định hướng có lối vào, quảng trường trung tâm, nhà văn hóa cộng đồng, quảng trường nhỏ, khu homestay trong các nhà truyền thống và lối đi dành cho người đi bộ, xe điện.
"Phương án hướng tới sắp xếp hoạt động đón khách hài hòa với không gian sinh sống, hạn chế để dịch vụ du lịch lấn át cấu trúc làng", xã Lũng Cú cho hay.
Nguồn Znews: https://lifestyle.zingnews.vn/ap-luc-that-su-cua-lo-lo-chai-post1697500.html

