Áp lực từ những công trình thủy lợi xuống cấp

Trạm bơm Điện Phong chỉ có thể vận hành 1 máy bơm, 3 máy còn lại thường xuyên hư hỏng. Ảnh: HỒ QUÂN

Trong số 8 trạm bơm đang vận hành trên địa bàn xã Gò Nổi, hệ thống thiết bị, hạ tầng của trạm bơm Điện Phong đã xuống cấp nhiều năm nay.

Ông Nguyễn Văn Chạy, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Điện Phong cho biết, trạm bơm Điện Phong do hợp tác xã trực tiếp quản lý, vận hành, hiện đảm nhận nhiệm vụ lấy nước từ sông Gò Vịt cung cấp cho hơn 120ha đất nông nghiệp trong cả 2 vụ đông xuân và hè thu. Đây là nguồn cấp nước chính, quyết định tiến độ sản xuất cũng như năng suất cây trồng.

Tuy nhiên, sau gần 30 năm đưa vào sử dụng, hệ thống trạm bơm này đã xuống cấp rõ rệt. Cả 4 máy bơm công suất lớn liên tục hư hỏng, không thể hoạt động đồng bộ, dẫn đến công suất cấp nước không còn đáp ứng nhu cầu thực tế. Trong khi đó, diện tích sản xuất vẫn giữ ổn định, thậm chí nhu cầu nước tăng cao vào những thời điểm nắng nóng kéo dài, tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa khả năng cung cấp và nhu cầu sử dụng.

Ngoài ra, từ trạm bơm đến các thửa ruộng cuối mương có khoảng cách gần 2km, thời gian nước chảy về có thể kéo dài hơn 4 giờ. Trong điều kiện hệ thống kênh mương xuống cấp, rò rỉ và bồi lấp, lượng nước thất thoát trên đường dẫn rất lớn, khiến những khu vực xa trạm thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu nước cục bộ.

Thiết bị, máy móc bên trong trạm bơm Điện Phong đã quá cũ. Ảnh: PHAN VINH

“Vừa qua, 3/4 máy bơm gặp sự cố, không thể vận hành. Việc sửa chữa tốn khá nhiều thời gian, trong khi 125ha đất lúa đều đang trong giai đoạn cần nước tưới. Việc vận hành “cầm chừng” khiến trạm bơm rất bị động, phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng duy trì của thiết bị còn lại”, ông Chạy nói.

Ông Chạy cho biết, để ứng phó, hợp tác xã phải xoay xở bằng cách điều tiết nước theo thứ tự ưu tiên, huy động thêm nhân lực để dẫn nước thủ công, hạn chế thất thoát, đồng thời kéo dài thời gian cấp nước cho từng khu vực.

Tuy vậy, những giải pháp này chỉ giúp giảm bớt áp lực trong ngắn hạn, không thể bù đắp sự thiếu hụt về công suất và tình trạng xuống cấp của toàn bộ hệ thống. Chưa kể, nắng nóng kéo dài, lượng nước từ thượng nguồn đổ về hạ du giảm rõ rệt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc vận hành trạm bơm, nhất là trong vụ hè thu sắp tới.

Các trạm bơm sử dụng nguồn nước sông Vĩnh Điện khó khăn trong việc vận hành do xâm nhập mặn. Ảnh: HỒ QUÂN

“Với mức thu chỉ khoảng 50 nghìn đồng/sào ruộng, nguồn thu của hợp tác xã không đủ để trang trải chi phí vận hành ngày càng tăng, bao gồm tiền công nhân viên dẫn nước, vận hành trạm bơm, duy tu kênh mương. Trong khi đó, chi phí sửa chữa thiết bị ngày càng lớn. Như trong năm nay, việc khắc phục hư hỏng máy bơm đã tiêu tốn hơn 22 triệu đồng, vượt quá khả năng cân đối của hợp tác xã”, ông Chạy nói.

Để đảm bảo cung cấp đủ nước tưới cho toàn bộ diện tích 1.700ha đất lúa 2 vụ/năm, ngay từ đầu năm, UBND xã Điện Bàn Tây đã chủ động rà soát việc vận hành của 19 trạm bơm điện trên địa bàn do các hợp tác xã quản lý.

Ông Nguyễn Văn Hồng, Trưởng phòng Kinh tế xã Điện Bàn Tây cho biết, phần lớn các trạm bơm do hợp tác xã quản lý được đầu tư, đưa vào sử dụng từ lâu, đến nay đã xuất hiện tình trạng xuống cấp.

Đặc biệt, trong mùa mưa lũ cuối năm 2025, hệ thống bể hút, kênh dẫn, mương dẫn của nhiều trạm bơm bị bồi lấp, dẫn đến không đủ nước phục vụ tưới tiêu. Trong đó, trạm bơm Bến Hục do Hợp tác xã Nông nghiệp Điện Thọ 2 quản lý bị bồi lấp kênh dẫn dòng từ sông Thu Bồn vào bể hút, cần phải nạo vét với khối lượng gần 50.850m3.

Mực nước trên các sông xuống cấp trong mùa nắng hạn khiến việc canh tác gặp nhiều khó khăn. Ảnh: HỒ QUÂN

Ông Phạm Quang Đông, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý tài nguyên nước và Thủy lợi thông tin, toàn thành phố có 1.348 công trình thủy lợi các loại, bao gồm 92 hồ chứa, 917 đập dâng, 269 trạm bơm và 5 công trình phục vụ tưới tiêu khác, đáp ứng được 82.281ha cây trồng.

Các ngành, địa phương cũng đã đầu tư kiên cố hóa được 3.463km kênh mương. Đáng chú ý, các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp phần lớn đã được xây dựng, vận hành từ 15-20 năm, với quy mô vừa và nhỏ. Đến nay, nhiều công trình đã xuống cấp, hiệu quả phục vụ thấp và chưa mang đặc thù của ngành đa mục tiêu.

Để hạ tầng thủy lợi ứng phó với biến đổi khí hậu và phục vụ phát triển sản xuất, Chi cục Quản lý tài nguyên nước và Thủy lợi đang khảo sát, nghiên cứu một số công trình mới phục vụ tưới tiêu tại các vùng chưa chủ động nguồn nước. Đồng thời đề xuất cấp có thẩm quyền sửa chữa, nâng cấp những công trình đã hư hỏng, hiệu quả tưới thấp.