Xoay xở với nước tưới tiêu

Cửa sông Vĩnh Điện bị bồi lấp sau đợt mưa lũ cuối năm 2025, khiến dòng chảy từ sông Thu Bồn vào nhánh sông này giảm rõ rệt. Ảnh: HỒ QUÂN

Cửa sông bị bồi lấp

Đợt mưa lũ cuối năm 2025 khiến đầu sông Vĩnh Điện, đoạn qua tổ dân phố Cẩm Đồng, phường Điện Bàn bị bồi lấp bởi khối lượng cát rất lớn. Dòng chảy từ sông Thu Bồn đổ vào sông Vĩnh Điện bị thu hẹp, khiến lưu lượng nước về hạ lưu suy giảm rõ rệt. Điều này tác động trực tiếp đến khả năng cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp đối với những diện tích phụ thuộc vào hệ thống sông này.

Ông Phan Định, ở tổ dân phố Cẩm Đồng, phường Điện Bàn cho biết, 5 sào đất trồng các loại hoa màu của gia đình nằm gần cửa sông nên dù mực nước thấp hơn so với mọi năm, vẫn đảm bảo máy bơm hoạt động. Tuy nhiên, với dòng chảy hiện tại, khu vực hạ nguồn chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng, nhất là đối với diện tích gieo sạ trễ vụ đông xuân và toàn vụ hè thu. Chưa kể, nắng nóng kéo dài sẽ khiến mực nước sông Thu Bồn giảm đáng kể. Do đó, việc nạo vét sớm để khơi thông dòng chảy là hết sức cấp thiết.

Tương tự, khu vực đầu các sông La Thọ, Lạc Thành (thuộc xã Điện Bàn Tây) cũng bị bồi lấp sau đợt mưa lũ cuối năm 2025. Điều này ảnh hưởng đến lượng nước đổ vào sông Vĩnh Điện, dẫn đến tình trạng xâm nhập mặn năm nay diễn ra sớm hơn. Đáng nói, năm nay, công trình đập thời vụ ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện chưa được triển khai thi công và hoàn thành kịp thời trước thời điểm mặn xâm nhập sâu, ảnh hưởng đến hoạt động của 10 trạm bơm cung cấp nước cho 2.000ha đất sản xuất nông nghiệp và nguồn nước sinh hoạt.

Đoạn sông Lạc Thành giao với sông Yên bị bồi lấp. Ảnh: PHAN VINH

Hiện có hơn 300ha lúa ở phường Điện Bàn Đông và phường Ngũ Hành Sơn đang trong giai đoạn trổ bông, rất cần nước tưới, song các trạm bơm Tứ Câu, Cẩm Sa… đã dừng hoạt động nhiều ngày do độ mặn cao.

Đã hàng chục năm canh tác ở cánh đồng ven sông Vĩnh Điện thuộc tổ dân phố Ngân Giang, phường Điện Bàn Đông, ông Huỳnh Hiền cho biết, chưa năm nào việc lấy nước vào đồng lại khó khăn như vụ này. Trạm bơm Tứ Câu đã rất nỗ lực “lách mặn” để cung cấp nước tưới trong nhiều đợt, nhưng do độ mặn quá lớn nên phải ngưng vận hành. Hơn 4,5 sào lúa đang trong giai đoạn trổ bông của gia đình nằm ở 6 khu vực khác nhau trên cánh đồng đều đang thiếu nước tưới. Hiện chân ruộng nứt nẻ, bông lúa kém phát triển, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.

“Tôi phải tận dụng máy bơm thường ngày dùng tưới hoa màu để bơm nước vào ruộng. Nhưng lượng nước chỉ đủ duy trì độ ẩm cho chân ruộng. Các thành viên trong gia đình phải thay phiên nhau tưới 2 lần mỗi ngày để cầm chừng, trong lúc chờ mưa. Với tình hình nắng nóng như hiện nay, nguy cơ mất mùa vụ đông xuân đã hiện hữu”, ông Hiền nói.

Theo kinh nghiệm của ông Hiền, thời điểm này mặn đã xâm nhập sâu sông Vĩnh Điện, đến tận các trạm bơm Vĩnh Điện, Thanh Quýt. Việc đắp đập cần được triển khai từ đầu năm tại khu vực gần trạm bơm Tứ Câu mới có thể giữ ngọt, ngăn mặn, tạo điều kiện cho các trạm bơm lấy nước phục vụ sản xuất. Hiện đã quá nửa tháng 4, nếu thi công đắp đập thì khó có thể giữ ngọt, trừ trường hợp thượng nguồn xả về lượng nước đủ lớn để đẩy mặn. Sắp tới, bước vào vụ hè thu, người dân khu vực này chưa biết xoay xở ra sao.

Khơi thông lòng sông, đắp đập ngăn mặn

Ngay từ đầu năm, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Đà Nẵng đã đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu UBND thành phố Đà Nẵng thống nhất chủ trương, giao nhiệm vụ cho các đơn vị liên quan thực hiện đồng thời hai giải pháp: đập thời vụ ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện và nạo vét cát bồi lấp tại các đoạn sông La Thọ, Lạc Thành và khu vực đầu sông Vĩnh Điện. Việc nạo vét, khơi thông dòng chảy sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc “cứu” trạm bơm Vĩnh Điện và đẩy nước mặn ra khỏi vị trí đắp đập tạm tại hạ lưu trạm bơm Tứ Câu.

Thửa ruộng nằm ngay bên Trạm bơm Tứ Câu nhưng ông Huỳnh Hiền phải sử dụng máy bơm để tưới giữ ẩm với hy vọng cứu lúa. Ảnh: HỒ QUÂN

Tại khu vực đầu sông Vĩnh Điện, UBND xã Gò Nổi đã xây dựng phương án nạo vét bùn, cát lẫn tạp chất để khơi thông dòng chảy (sông Vĩnh Điện là ranh giới giữa xã Gò Nổi và phường Điện Bàn). Dự kiến quy mô công trình với chiều dài khoảng 1.000m, rộng 50m, cao trình đáy đào vét tại đầu tuyến là -0,2m; qua đó đảm bảo lưu lượng dẫn nước tối thiểu 15,0m3/s.

Đối với đoạn sông Lạc Thành và sông La Thọ (đoạn qua xã Điện Bàn Tây) bị bồi lấp, UBND xã Điện Bàn Tây đã làm việc với đơn vị tư vấn khảo sát để xây dựng phương án và kinh phí nạo vét. Trong đó, sông Lạc Thành cần nạo vét với chiều dài 1.575m, cao trình +0,8m, bề rộng đáy 30m; sông La Thọ dài 1.876m, cao trình +0,66m, bề rộng đáy 7m. Kinh phí dự kiến hơn 1,9 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Văn Hồng, Trưởng phòng Kinh tế xã Điện Bàn Tây cho biết, khi thành phố phê duyệt, địa phương sẽ khẩn trương triển khai nạo vét hai đoạn sông bị bồi lấp. Khối lượng bùn đất sẽ được phun lên hai bên bờ; bèo và tre ngã đổ trên sông sẽ được di dời đến vị trí khác nhằm tránh tái bồi lấp.

Trạm bơm Tứ Câu ngưng vận hành thời gian dài do xâm nhập mặn. Ảnh: HỒ QUÂN

Ngoài các dự án nêu trên, để chống hạn, ngăn mặn hiệu quả trong năm 2026, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Đà Nẵng đã đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường triển khai đồng loạt giải pháp công trình trọng điểm. Cụ thể, đắp đập tạm ngăn mặn tại cầu Tây An (xã Duy Xuyên); đắp đập tạm tại cầu Gò Nổi và nạo vét kênh dẫn từ sông Bến Giá về bể hút trạm bơm Xuyên Đông (thuộc xã Nam Phước). Đồng thời xây dựng mới cống lấy nước An Lạc và nạo vét từ cống vào các trạm bơm để chống hạn cho 3 trạm bơm: Ấp Bắc, An Lạc 1 và An Lạc 2. Các giải pháp này sẽ đảm bảo nguồn nước tưới tiêu cho các xã Duy Nghĩa, Nam Phước, Duy Xuyên, Thăng An, Xuân Phú; đồng thời ngăn mặn xâm nhập sâu.

Cạnh đó, thi công nạo vét bùn, cát lẫn tạp chất để khơi thông dòng chảy từ ngã ba sông Quảng Huế đến kênh dẫn bể hút trạm bơm Ái Nghĩa; nạo vét kênh dẫn, bể hút trạm bơm Ái Nghĩa. Qua đó, đảm bảo nguồn nước cho trạm bơm Ái Nghĩa cấp nước tưới cho khoảng 400ha đất sản xuất nông nghiệp; cải thiện nguồn nước về hạ du sông Vu Gia, phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp trên địa bàn các xã Đại Lộc, Điện Bàn Tây, Gò Nổi và phường An Thắng, Điện Bàn Bắc…