ASEAN từ thích ứng đến kiến tạo tương lai

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 (Ảnh: TTXVN)

Thông điệp ấy được Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh tại phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) lần thứ 3 tại Hà Nội ngày 9/6/2026. Một bài phát biểu không chỉ mang tính định hướng, mà còn mở ra một cách nhìn mới về vai trò của ASEAN trong trật tự đang tái cấu trúc sâu sắc.

Từ một câu hỏi lớn: ASEAN sẽ đi về đâu?

Ngay từ những lời mở đầu, bài phát biểu đã đặt ra một vấn đề mang tính gợi mở: ASEAN không chỉ đứng trước yêu cầu thích ứng, mà đứng trước lựa chọn mang tính lịch sử, trở thành người đi theo xu thế, hay người góp phần tạo ra xu thế.

Trong bối cảnh kinh tế số, chuyển đổi xanh và cạnh tranh chiến lược gia tăng, lợi thế không chỉ thuộc về quy mô hay tài nguyên, mà còn thuộc về khả năng định hình luật chơi mới. Và đây chính là điểm then chốt mà ASEAN không thể đứng ngoài.

Nhìn lại chặng đường gần 6 thập kỷ, ASEAN đã chứng minh một điều tưởng như nghịch lý: khác biệt không dẫn đến chia rẽ, mà có thể trở thành nền tảng của đoàn kết. Từ một khu vực từng nhiều chia cắt lịch sử, ASEAN đã hình thành một cộng đồng gần 700 triệu dân, trở thành một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới. Nhưng quan trọng hơn cả quy mô, ASEAN đã tạo dựng được “vốn quý” lớn nhất: lòng tin và cơ chế hợp tác dựa trên đồng thuận.

Tuy nhiên, như bài phát biểu của Thủ tướng đã nhấn mạnh, giai đoạn tiếp theo không còn là câu chuyện xây dựng bản sắc, mà là định hình vai trò trong một thế giới đang viết lại các quy tắc phát triển.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng lãnh đạo các nước ASEAN tham dự phiên khai mạc (Ảnh: TTXVN)

Ba chuyển dịch chiến lược: từ vị thế đến năng lực kiến tạo

Từ tầm nhìn đó, bài phát biểu của Thủ tướng đưa ra một định hướng xuyên suốt: ASEAN cần chuyển từ “không gian hợp tác” thành “chủ thể kiến tạo”.

Thứ nhất, từ tham gia xu thế đến định hình xu thế.

ASEAN không chỉ là khu vực hưởng lợi từ hòa bình và hội nhập, mà cần trở thành trung tâm của đối thoại, nơi các chuẩn mực và luật lệ mới của khu vực và toàn cầu được thảo luận và hình thành. Trong một thế giới phân mảnh, tiếng nói chung của ASEAN chính là yếu tố tạo nên ổn định.

Thứ hai, từ công xưởng sản xuất đến trung tâm đổi mới sáng tạo.

Nếu trước đây, lợi thế của ASEAN là lao động và chuỗi cung ứng, thì tương lai thuộc về tri thức, công nghệ và sáng tạo. Điều đó đặt ra yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ sang kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Không chỉ “tham gia chuỗi giá trị”, mà phải định hình chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ ba, từ cộng đồng quốc gia đến cộng đồng của người dân.

Một ASEAN thành công không chỉ được đo bằng GDP, mà bằng mức độ người dân cảm nhận được lợi ích thực chất: cơ hội cho người trẻ, sự trao quyền cho phụ nữ và sự bảo vệ cho các nhóm yếu thế. Phát triển nếu không bao trùm, sẽ không thể bền vững; tăng trưởng nếu không đi cùng công bằng, sẽ không tạo ra tương lai.

ASEAN - Lựa chọn của một trung tâm cân bằng mới

Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng lãnh đạo các nước ASEAN tham dự phiên khai mạc (Ảnh: TTXVN)

Điểm nhấn xuyên suốt bài phát biểu là khẳng định vai trò tương lai của ASEAN trong cấu trúc toàn cầu mới. Không phải một khu vực đứng bên lề, mà là một trung tâm cân bằng, đối thoại và kiến tạo lòng tin. Trong thế giới nơi cạnh tranh chiến lược gia tăng và các cực quyền lực dịch chuyển, ASEAN có thể trở thành điểm tựa ổn định nếu phát huy được ba giá trị cốt lõi: đoàn kết, tự cường và thống nhất trong đa dạng.

Khép lại bài phát biểu của Thủ tướng là một thông điệp rõ ràng: tương lai của ASEAN không tự nhiên hình thành, mà được kiến tạo bằng lựa chọn chính sách và hành động cụ thể hôm nay.

Việt Nam, theo Thủ tướng, cam kết đồng hành cùng ASEAN trong tiến trình này - không chỉ với tư cách thành viên, mà với tinh thần chủ động góp phần định hình tương lai chung của khu vực.

Điều đọng lại từ bài phát biểu không chỉ là định hướng chính sách, mà là một câu hỏi mang tính gợi mở cho toàn khu vực: ASEAN sẽ hài lòng với vai trò “người tham gia”, hay sẵn sàng trở thành “người kiến tạo” trong thế kỷ XXI?

Câu trả lời như thông điệp được gửi đi từ Hà Nội, sẽ quyết định vị thế của ASEAN trong một thế giới đang đổi thay từng ngày.