Australia đề xuất luật về 'trách nhiệm chăm sóc trên không gian số'

Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Chuyển từ xử lý hậu quả sang buộc nền tảng chủ động phòng ngừa

Dự luật đề xuất tăng cường bảo vệ trẻ em, trao cho người trưởng thành quyền lựa chọn nội dung được đề xuất bằng thuật toán, đồng thời mở rộng trách nhiệm của doanh nghiệp công nghệ đối với những rủi ro phát sinh từ dịch vụ của mình.

Việc trình dự luật đánh dấu bước tiếp theo trong nỗ lực của Australia nhằm tăng cường quản lý an toàn trực tuyến. Theo Bộ Cơ sở hạ tầng, giao thông, phát triển khu vực, truyền thông, thể thao và nghệ thuật Australia, dự luật hướng tới thiết lập các tiêu chuẩn an toàn tối thiểu cho những dịch vụ số được người dân sử dụng hằng ngày. Thay vì chủ yếu can thiệp khi nội dung bất hợp pháp hoặc gây hại đã xuất hiện, các nền tảng sẽ phải thực hiện biện pháp hợp lý để nhận diện, đánh giá và giảm thiểu rủi ro từ đầu. Nghĩa vụ này dự kiến áp dụng với mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, ứng dụng nhắn tin, công cụ tìm kiếm và chatbot trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo Bộ Cơ sở hạ tầng Australia, dự luật hướng đến hai nhóm bảo vệ chính, đó là toàn bộ người dùng trước nội dung và hành vi bất hợp pháp hoặc gây tổn hại nghiêm trọng, lẫn người dưới 18 tuổi trước những nội dung, hành vi và tính năng có nguy cơ gây hại. Doanh nghiệp không tuân thủ có thể đối mặt mức phạt lên tới 109,2 triệu AUD.

Bộ trưởng Truyền thông Anika Wells cho biết các dịch vụ trực tuyến phải đánh giá rủi ro, triển khai biện pháp giảm thiểu và gửi báo cáo cho Cơ quan An toàn trực tuyến Australia mỗi 12 tháng. Cơ quan này sẽ đánh giá hiệu quả của các biện pháp đó. Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm rằng trách nhiệm bảo đảm an toàn không thể chỉ đặt lên vai người dùng, phụ huynh hoặc cơ quan thực thi pháp luật. Các nền tảng sở hữu dữ liệu, công nghệ và quyền kiểm soát thiết kế dịch vụ, nên có khả năng nhận diện những nguy cơ do hệ thống của mình tạo ra hoặc khuếch đại. Trong cuộc phỏng vấn với ABC News ngày 15/10, bà Wells cho rằng cách tiếp cận hiện hành thường buộc cơ quan chức năng can thiệp sau khi tổn hại xảy ra. Chính phủ muốn chuyển sang ngăn chặn từ sớm, tương tự nguyên tắc đánh giá và giảm thiểu nguy cơ trong an toàn lao động.

Đây cũng là sự thay đổi trong cách quản lý mô hình kinh doanh số. Nghĩa là nền tảng không chỉ chịu trách nhiệm về nội dung người dùng đăng tải, mà còn phải xem xét cách thiết kế tính năng, phân phối nội dung và tổ chức tương tác có thể làm gia tăng nguy cơ gây hại.

Tăng cường bảo vệ trẻ em

Một trong những trọng tâm của dự luật là bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước nội dung độc hại và các tính năng có thể làm gia tăng tổn hại tâm lý, xã hội. Nền tảng phải bảo vệ người dưới 18 tuổi trước nội dung cổ súy rối loạn ăn uống, bắt nạt và lạm dụng, tôn vinh hành vi phạm tội hoặc thử thách nguy hiểm đến tính mạng, gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng hay thúc đẩy thái độ thù địch đối với phụ nữ.

Các quy định này mở rộng trách nhiệm của doanh nghiệp từ kiểm duyệt nội dung sang đánh giá tổng thể môi trường trẻ em tiếp xúc. Một bài đăng riêng lẻ có thể chưa thể hiện đầy đủ mức độ nguy hiểm, nhưng việc liên tục đề xuất nội dung tương tự hoặc khuyến khích tương tác kéo dài có thể làm tăng tác động tiêu cực đối với người dùng trẻ tuổi.

Trao quyền lựa chọn thuật toán cho người dùng

Bên cạnh kiểm soát nội dung, dự luật đề xuất sáng kiến “My Feed, My Way” (Bảng tin của tôi, lựa chọn của tôi), cho phép người dùng từ 16 tuổi lựa chọn cách phân phối nội dung trên mạng xã hội. Họ có thể sử dụng bảng tin mặc định với nội dung được thuật toán cá nhân hóa hoặc bảng tin tập trung vào các tài khoản, trang và nhà sáng tạo chủ động theo dõi. Như vậy, thuật toán không bị cấm hoàn toàn mà người dùng được quyết định mức độ chi phối của nội dung đề xuất.

Dự luật cũng đề xuất trao thêm công cụ cho Cơ quan An toàn trực tuyến Australia, gồm quyền yêu cầu gỡ bỏ ứng dụng và trang web tạo hình ảnh khỏa thân giả bằng công nghệ số, rút ngắn thời hạn phản hồi bắt buộc đối với khiếu nại về bắt nạt và lạm dụng trực tuyến từ 48 giờ xuống 24 giờ, đồng thời thiết lập tiêu chuẩn tối thiểu cho quy trình khiếu nại và giải quyết tranh chấp. Những biện pháp này cho thấy Australia không chỉ đặt ra nguyên tắc chung về an toàn mà còn muốn cải thiện cơ chế can thiệp khi người dùng bị xâm hại.

So với đề xuất công bố để tham vấn trong tháng 9/2026, dự luật trình Hạ viện đã điều chỉnh nhằm giải quyết lo ngại về quyền lực Chính phủ và tự do biểu đạt. Cụ thể, Chính phủ loại bỏ cơ chế cho phép bộ trưởng đơn phương bổ sung nhóm tác hại mới thông qua quy định hành pháp. Theo phương án mới, việc bổ sung phải chịu sự xem xét của Quốc hội, nhằm hạn chế khả năng Chính phủ tự mở rộng phạm vi quản lý mà thiếu giám sát lập pháp.

Dự luật cũng bổ sung biện pháp bảo vệ trước hành vi kích động bạo lực trên cơ sở giới và việc phát tán hoặc tạo hình ảnh thân mật không có sự đồng thuận. Đồng thời, Chính phủ nêu rõ ngoại lệ dành cho báo chí chuyên nghiệp và một số nội dung giải trí, cũng như hướng tới bảo vệ nội dung giáo dục, thông tin y tế và sức khỏe cộng đồng khỏi các nghĩa vụ không phù hợp. Bà Wells khẳng định, dự luật không nhằm tạo cơ sở quản lý thông tin sai lệch, thông tin xuyên tạc hoặc hạn chế quan điểm chính trị chỉ vì gây tranh cãi. Tuy nhiên, phe đối lập đặt câu hỏi về cách định nghĩa nội dung có khả năng gây hại, đặc biệt là các thuật ngữ liên quan đến thái độ thù địch đối với phụ nữ và bình đẳng giới.

Liên minh đối lập cảnh báo định nghĩa quá rộng có thể khiến nền tảng kiểm duyệt thận trọng quá mức, hạn chế cả nội dung hợp pháp. Để tránh rủi ro pháp lý, doanh nghiệp có thể gỡ bỏ hoặc giảm phân phối nội dung gây tranh cãi ngay cả khi nội dung đó vẫn được pháp luật bảo vệ. Ngược lại, những người ủng hộ cho rằng không thể viện dẫn tự do ngôn luận để duy trì môi trường mà nền tảng không chịu trách nhiệm đầy đủ đối với các rủi ro có thể dự báo và phòng ngừa. Các nghị sĩ độc lập cùng tổ chức bảo vệ trẻ em, phụ nữ nhấn mạnh nhu cầu thiết lập tiêu chuẩn an toàn rõ ràng hơn khi những biện pháp hiện hành chưa giải quyết triệt để nguy cơ trực tuyến.

Tranh luận còn xoay quanh việc người bị tổn hại có nên được trực tiếp khởi kiện doanh nghiệp công nghệ. Bộ trưởng Wells cho biết, Chính phủ sẵn sàng xem xét đề xuất của đảng Xanh về mở rộng quyền khởi kiện. Đảng này cũng muốn tăng mức phạt, thậm chí gắn mức phạt với doanh thu toàn cầu của doanh nghiệp thay vì chỉ áp dụng khoản tiền cố định.

Dự luật dự kiến được Thượng viện xem xét vào cuối tháng 11 này.