Australia khó lấy lại cảng Darwin cho Trung Quốc thuê 99 năm

Bắc Kinh tuyên bố sẽ can thiệp nếu Canberra quyết định giành lại quyền kiểm soát cảng Darwin ở miền bắc Australia, hiện đang được cho một doanh nghiệp Trung Quốc thuê. Ảnh: SCMP.

Theo các nhà phân tích, việc Australia giành lại quyền kiểm soát cảng Darwin sẽ là một bài toán phức tạp và nhạy cảm hơn đáng kể so với quyết định của Panama hủy hợp đồng khai thác các cảng chiến lược trên kênh đào Panama.

Những ràng buộc pháp lý, chi phí tài chính lớn, cùng lo ngại về phản ứng từ Trung Quốc đang thu hẹp đáng kể các lựa chọn của chính phủ Australia, dù vấn đề này vẫn tiềm ẩn nguy cơ làm rạn nứt quan hệ song phương vốn mới được hâm nóng trở lại, SCMP cho biết.

Bài toán khó

Hôm 30/1, Tòa án Tối cao Panama ra phán quyết bất lợi cho một công ty con của tập đoàn CK Hutchison Holdings (Hong Kong), qua đó chấm dứt quyền vận hành hai cảng nằm trên kênh đào Panama - tuyến hàng hải có ý nghĩa địa chiến lược đặc biệt. Cũng giống như cảng Darwin của Australia, vụ việc được nhìn nhận chủ yếu dưới lăng kính an ninh quốc gia.

Năm 2015, Australia cho Tập đoàn Landbridge (Trung Quốc) thuê cảng Darwin trong 99 năm với giá 506 triệu AUD (khoảng 354 triệu USD). Trong chiến dịch tái tranh cử thành công năm ngoái, Thủ tướng Australia Anthony Albanese và đảng Lao động cam kết sẽ đưa cảng này trở lại quyền sở hữu của Australia.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hệ thống pháp lý của Australia khác xa Panama, đồng thời cảnh báo cách xử lý vấn đề của chính phủ Albanese có thể định hình lại mối quan hệ Canberra - Bắc Kinh vốn chỉ mới ổn định trở lại trong thời gian gần đây.

Các tàu chở hàng đang neo đậu tại Cảng Balboa do Công ty Cảng Panama điều hành, tại Kênh đào Panama. Ảnh: Reuters.

Bà Genevieve Donnellon-May, nghiên cứu viên tại Diễn đàn Thái Bình Dương (Pacific Forum), nhận định chính phủ Australia đang đối mặt với hàng loạt rào cản, bao gồm các điều khoản hợp đồng và bảo hộ pháp lý, chi phí bồi thường và tài chính lớn, động lực chính trị trong nước và giữa các bang, sự thiếu đồng thuận tuyệt đối về an ninh, các cuộc rà soát trước đó, cũng như nguy cơ trả đũa về ngoại giao và kinh tế từ Trung Quốc.

“Cảng Darwin là vấn đề mang tính biểu tượng và rất nhạy cảm về chính trị tại Australia, khi các cam kết trong bầu cử của cả hai đảng lớn đều xem đây là mối quan ngại an ninh. Trong khi đó, Bắc Kinh coi việc thu hồi cảng bằng biện pháp cưỡng ép là sự can thiệp thù địch vào các quyền thương mại hợp pháp”, bà nói.

Phép thử quan hệ Trung Quốc - Australia

Đại sứ Trung Quốc tại Australia Xiao Qian ngày 28/1 tuyên bố với truyền thông Australia rằng Bắc Kinh “có nghĩa vụ thực hiện các biện pháp cần thiết” để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp Trung Quốc ở nước ngoài, nếu cảng Darwin bị buộc phải chuyển giao thông qua một thương vụ cưỡng bức.

Ông Nick Marro, kinh tế trưởng khu vực châu Á của Economist Intelligence Unit, cho rằng Australia khó có thể áp dụng cách tiếp cận tương tự Panama. Dù vậy, ông lưu ý chính phủ Australia vẫn có thể tiến hành các cuộc điều tra hoặc rà soát pháp lý nhằm tìm kiếm những phương án giúp giảm bớt gánh nặng tài chính nếu triển khai kế hoạch mua lại hoặc quốc hữu hóa.

Theo ông Michael Feller, đồng sáng lập kiêm chiến lược gia trưởng của công ty tư vấn Geopolitical Strategy tại Melbourne, Canberra về mặt kỹ thuật có thể “dễ dàng hủy bỏ” hợp đồng thuê cảng theo Cơ chế Thỏa thuận Đối ngoại ban hành năm 2020.

Tuy nhiên, động thái này sẽ đi ngược lại khuyến nghị của cơ quan công vụ Australia năm 2023, vốn kết luận rằng Landbridge “không gây ra rủi ro an ninh quốc gia thực sự”.

Phán quyết của tòa án Panama được nhìn nhận rộng rãi là cú hích cho nỗ lực của Mỹ nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Tây Bán cầu. Trái lại, trong tháng 1, lãnh đạo Canada và Anh - hai đồng minh của Australia trong liên minh tình báo Five Eyes - đều đã tới thăm Trung Quốc nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Theo Cục Thống kê Australia, Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của nước này, chiếm hơn 27% tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ. Bắc Kinh cũng là thị trường tiêu thụ lớn đối với quặng sắt, lithium, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và nông sản của Australia.

Ông Li Jianjun, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Australia thuộc Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh, nhận định những rào cản lớn nhất đối với chính phủ Albanese trong việc thu hồi cảng Darwin là nguy cơ làm xấu đi quan hệ thương mại và các kênh hợp tác song phương khác.

“Cảng Darwin có thể trở thành một điểm nóng mới, đảo ngược toàn bộ những nỗ lực mà ông Albanese đã thực hiện nhằm tái thiết quan hệ hữu hảo với Trung Quốc. Điều được kỳ vọng là chính phủ Australia có thể đưa ra một lập luận đủ thuyết phục và vẫn còn những phương án khả thi để xử lý vấn đề này”, ông nói.

Phương Linh