Ba chuyển dịch lớn trong quản trị công tại Thủ đô

Từ thực tiễn Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ mà trước hết là đổi mới phương thức quản trị, phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Quang cảnh lớp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Thủ đô Viêng Chăn (Lào) năm 2026 sáng 29-9. Ảnh: Hồng Thái

Cải cách hành chính phải gắn với đổi mới quản trị

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng, với một đô thị ngày càng phát triển, dân số, doanh nghiệp, phương tiện, giao dịch hành chính và khối lượng dữ liệu đều tăng. Nếu khối lượng công việc tăng mà chỉ mở rộng bộ máy, tăng thêm tầng nấc trung gian thì chưa chắc hiệu quả quản trị được nâng lên.

Cải cách hành chính cần bắt đầu từ những câu hỏi căn bản: Việc gì Nhà nước không cần làm? Thủ tục nào có thể bỏ, khâu nào có thể cắt giảm hoặc phân cấp? Dữ liệu Nhà nước đã có có cần yêu cầu người dân cung cấp lại? Công nghệ và AI có thể tự động hóa, phát hiện sớm những vấn đề nào?

Đồng chí Trương Việt Dũng cho rằng, đó là sự khác biệt giữa việc làm nhanh hơn theo cách cũ với việc thiết kế lại cả hệ thống. Một quy trình có 10 bước không cần thiết, dù được trang bị máy tính hiện đại để xử lý nhanh hơn, vẫn chưa phải là cải cách thực chất. Cải cách phải hướng tới việc cắt giảm những bước không cần thiết, thậm chí để hệ thống tự thực hiện một số khâu mà không yêu cầu người dân tham gia.

Từ thực tiễn Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng nhấn mạnh 3 chuyển dịch lớn trong quản trị công: Từ quản lý hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ cung cấp thủ tục sang cung cấp dịch vụ công lấy người sử dụng làm trung tâm; từ giữ thẩm quyền sang phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng trao đổi chuyên đề. Ảnh: Hồng Thái

Ba chuyển dịch này có mối quan hệ chặt chẽ. Nếu phân cấp nhưng dữ liệu không được chia sẻ, cấp dưới khó thực hiện nhiệm vụ. Nếu có dữ liệu nhưng quy trình vẫn giữ nguyên, người dân vẫn phải cung cấp giấy tờ. Nếu đưa dịch vụ lên môi trường mạng nhưng không làm rõ thẩm quyền, hồ sơ vẫn phải qua nhiều tầng xin ý kiến.

“Cải cách hành chính, phân cấp và chuyển đổi số không phải 3 chương trình riêng biệt; đó là 3 mặt của cùng một quá trình đổi mới quản trị”, đồng chí Trương Việt Dũng nhấn mạnh.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, kinh nghiệm của Hà Nội là bắt đầu từ thể chế và thẩm quyền, sau đó đến quy trình, dữ liệu, nền tảng số, rồi mới đến AI. Quan trọng nhất vẫn là trả lời câu hỏi người dân và doanh nghiệp được lợi gì.

Trong quá trình số hóa thủ tục hành chính, trước hết phải tái cấu trúc quy trình. Mỗi thủ tục cần được xem xét từ những câu hỏi cụ thể: Giấy tờ này có thực sự cần thiết? Thông tin Nhà nước đã có ở cơ sở dữ liệu nào chưa? Hai cơ quan có đang cùng kiểm tra một nội dung? Có bước xin ý kiến nào chỉ mang tính hình thức? Có thể thực hiện song song thay vì tuần tự? Có thể tự động kiểm tra bằng dữ liệu hay không?

Theo đó, “Nhà nước đã biết thì không nên hỏi lại”. Nếu dữ liệu đã tồn tại hợp pháp trong cơ sở dữ liệu của Nhà nước và có cơ chế kết nối, quy trình số cần tái sử dụng dữ liệu thay vì yêu cầu người dân chứng minh lại.

Đối với mô hình phục vụ “phi địa giới”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho rằng, đây không phải là thay đổi thẩm quyền mà là tách nơi người dân được phục vụ khỏi nơi cơ quan có thẩm quyền xử lý. Muốn thực hiện hiệu quả cần có quy trình thống nhất, hệ thống thông tin thống nhất, dữ liệu có khả năng chia sẻ và cơ chế xác định trách nhiệm rõ ràng.

“Trong chính quyền số, dữ liệu và hồ sơ phải di chuyển; không nên bắt người dân di chuyển”, đồng chí Trương Việt Dũng nói.

Các cán bộ của Thủ đô Viêng Chăn (Lào) tại lớp học sáng 29-9. Ảnh: Hồng Thái

Phân cấp phải đi cùng năng lực thực thi và giám sát

Một nội dung được Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng nhấn mạnh là phải phân biệt rõ phân quyền, phân cấp và ủy quyền. Phân quyền là thẩm quyền được pháp luật giao cho chính quyền địa phương; phân cấp là việc một cấp hoặc cơ quan có thẩm quyền giao một số nhiệm vụ, quyền hạn cho cấp hoặc cơ quan khác thực hiện thường xuyên theo khuôn khổ pháp luật; ủy quyền thường gắn với nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể, trong phạm vi và thời hạn xác định.

Chuyển đổi số không làm thay đổi nguyên tắc này. Hệ thống điện tử có thể tự động chuyển hồ sơ nhưng không thể tự tạo ra thẩm quyền mà pháp luật chưa giao. AI có thể đề xuất phương án xử lý nhưng không thể biến người không có thẩm quyền thành người có thẩm quyền.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng, phân cấp thực chất không chỉ là chuyển thẩm quyền mà phải đồng thời chuyển giao năng lực thực thi. Điều đó bao gồm thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu, quy trình số, năng lực cán bộ, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Trong môi trường số, cấp trên không nhất thiết phải giữ việc để kiểm soát. Dữ liệu có thể giúp theo dõi trạng thái, thời hạn, khối lượng, chất lượng công việc và phản hồi của người dân. Vì vậy, có thể phân cấp mạnh hơn nhưng vẫn giám sát tốt hơn bằng dữ liệu.

Đối với chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã, phường là nơi gần người dân nhất, đồng thời là nơi nhu cầu của người dân được thể hiện trực tiếp. “Cấp xã là điểm cuối của phân cấp nhưng là điểm đầu của phục vụ người dân”, đồng chí Trương Việt Dũng nhấn mạnh.

Đại diện lớp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Thủ đô Viêng Chăn (Lào) tặng quà lưu niệm cho Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng. Ảnh: Hồng Thái

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cùng lớp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Thủ đô Viêng Chăn (Lào) năm 2026. Ảnh: Hồng Thái

Theo đó, cấp thành phố nên tập trung vào những năng lực dùng chung như kiến trúc số, tiêu chuẩn, dữ liệu, nền tảng, an ninh, KPI và cơ chế giám sát; cấp cơ sở tập trung vào thực thi, tương tác và phục vụ. Dữ liệu sẽ giúp hai cấp kết nối với nhau.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cũng nhấn mạnh, chuyển đổi số không thể chỉ dừng ở chiến lược mà phải được chuyển hóa thành nhiệm vụ cụ thể, xác định rõ người thực hiện, thời hạn, sản phẩm, nguồn lực hoặc thẩm quyền và trách nhiệm kiểm tra. Đây cũng là tinh thần “6 rõ” trong tổ chức thực hiện.

“Chuyển đổi số muốn thành công, trước hết phải chuyển đổi cách giao việc và kiểm soát công việc”, đồng chí Trương Việt Dũng nói.

Từ kinh nghiệm của Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho rằng, chính quyền số không được đo bằng số lượng phần mềm, mà bằng khả năng các hệ thống cùng tạo ra một dịch vụ thống nhất. Dữ liệu phải được quản trị theo hướng đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung; nền tảng dùng chung phải hạn chế hình thành những “ốc đảo số”.

AI cũng chỉ nên được xem là tầng tăng cường năng lực của chính quyền, không phải điểm bắt đầu của chính quyền số. Muốn AI tốt phải có dữ liệu tốt; muốn dữ liệu tốt phải có quy trình tốt; muốn quy trình tốt phải có thể chế rõ. Vì vậy, trình tự cần là: thể chế, quy trình, dữ liệu, AI.

Đặc biệt, trong khu vực công, AI có thể hỗ trợ nhưng không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm pháp lý của con người. Việc ứng dụng AI phải bảo đảm con người có khả năng giám sát, can thiệp và chịu trách nhiệm.

Kết luận chuyên đề, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho rằng, chính quyền số không bắt đầu từ việc mua công nghệ và cũng không kết thúc ở việc đưa thủ tục lên mạng. Đích đến là một chính quyền ra quyết định nhanh hơn, minh bạch hơn, chủ động hơn và gần người dân hơn; đồng thời bảo đảm hiệu quả của Nhà nước, quyền lợi của người dân và niềm tin của xã hội.

Từ thực tiễn Hà Nội, những kinh nghiệm về cải cách hành chính, phân cấp, quản trị dữ liệu, xây dựng nền tảng số và ứng dụng AI được chia sẻ để cán bộ Thủ đô Viêng Chăn tham khảo, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế.