Tuổi trẻ Quảng Uyên 'thổi hồn' vào sản phẩm truyền thống của dân tộc

Quảng Uyên là địa phương nổi bật với cộng đồng dân cư đoàn kết và giàu bản sắc văn hóa truyền thống. Đây cũng là địa phương có nhiều làng nghề truyền thống nhất tỉnh, với 3 làng nghề được duy trì, phát triển, gắn với những sản phẩm mang dấu ấn văn hóa của cộng đồng các dân tộc. 

Nằm trong vùng lõi Công viên địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, Quảng Uyên có nhiều điều kiện để phát huy các giá trị văn hóa gắn với phát triển kinh tế, du lịch. Cùng với nguồn tài nguyên văn hóa, 872 đoàn viên, thanh niên là lực lượng trẻ giàu tiềm năng, có khả năng tiếp cận nhanh tri thức mới, có sức sáng tạo và trở thành lực lượng kế tục, phát huy những nghề truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Từ nền tảng được trao truyền, người trẻ có thể đổi mới mẫu mã, công năng, phương thức sản xuất, quảng bá và tiếp cận thị trường, nhưng vẫn giữ được những yếu tố cốt lõi làm nên bản sắc của sản phẩm. Đây là hướng để nghề truyền thống thích ứng với nhu cầu mới mà không đánh mất giá trị vốn có.

Ở Quảng Uyên, sự chuyển biến ấy được thể hiện qua cách người trẻ phát triển các sản phẩm từ nghề truyền thống. Vải chàm được đưa vào những sản phẩm gần với đời sống hiện đại như: túi, mũ, phụ kiện, quà tặng; giấy bản được cải tiến về kích thước, mẫu mã, màu sắc để mở rộng nhu cầu sử dụng. Những thay đổi về hình thức và công năng giúp sản phẩm truyền thống tiếp cận nhiều nhóm khách hàng hơn, tạo thêm đầu ra cho nghề.

Chị Hoàng Thị Yến, xóm Phúc Sen cho biết: Tình yêu với văn hóa của người Nùng An là động lực để chị học hỏi nghề từ các bà, các mẹ. Trong quá trình gắn bó với nghề, chị chú trọng quảng bá sản phẩm trên các kênh truyền thông, qua đó thu hút khách du lịch, giới thiệu nghề đến nhiều người hơn và tạo thêm cơ hội để những người trẻ trong xóm cùng tham gia làm nghề.

Từ việc giữ nghề đến phát triển sản phẩm là bước chuyển có ý nghĩa đối với khả năng tồn tại của nghề truyền thống. Khi sản phẩm có thị trường, nghề tạo ra thu nhập; khi nghề đem lại thu nhập, người trẻ có thêm cơ sở để lựa chọn gắn bó với quê hương. Vì thế, phát triển kinh tế từ nghề truyền thống không tách rời nhiệm vụ bảo tồn văn hóa mà trở thành một trong những điều kiện để văn hóa được duy trì bền vững.

Giá trị kinh tế cũng mở rộng phạm vi lan tỏa của sản phẩm. Từ những sản phẩm chủ yếu phục vụ đời sống cộng đồng, người trẻ từng bước đưa sản phẩm đến khách hàng ở nhiều địa phương, kết nối với hoạt động du lịch và giới thiệu câu chuyện phía sau sản phẩm. Mỗi sản phẩm đến với thị trường là một lần giá trị văn hóa của cộng đồng được giới thiệu đến công chúng.

Với nghề làm giấy bản, việc cải tiến sản phẩm đang mở thêm hướng tiếp cận thị trường. Chị Nông Thị Viền, xóm Quốc Dân chia sẻ: Khởi nghiệp từ nghề làm giấy bản giúp tôi thay đổi rất nhiều, không chỉ về kinh tế mà cả trong suy nghĩ về nghề truyền thống của cha ông. Khi bắt tay vào làm, tôi nhận thấy sản phẩm còn rất nhiều tiềm năng nên cùng gia đình nghiên cứu thay đổi kích thước, mẫu mã, tạo thêm màu sắc, làm quạt giấy, sổ tay và nhiều sản phẩm phù hợp với nhu cầu hiện nay. Mỗi đơn hàng không chỉ thêm thu nhập cho gia đình mà còn cho tôi thêm động lực để tiếp tục sáng tạo, tìm đầu ra và gắn bó lâu dài với nghề.

Đoàn viên thanh niên xã Quảng Uyên chia sẻ về các sản phẩm truyền thống của dân tộc.

Từ sự chủ động của người làm nghề, những sản phẩm truyền thống có thêm công năng, mẫu mã và thị trường. Không gian của nghề cũng được mở rộng khi nơi sản xuất có thể trở thành địa điểm tham quan, trải nghiệm; các công đoạn làm nghề từ xử lý nguyên liệu, giã bột, seo giấy đến phơi giấy trở thành một phần trong câu chuyện văn hóa được giới thiệu tới du khách.

Trong quá trình đó, thế hệ trẻ có lợi thế rõ nét về khả năng tiếp cận công nghệ. Mạng xã hội, nền tảng số và các phương thức truyền thông trực tuyến giúp người làm nghề giới thiệu sản phẩm bằng hình ảnh, video, kể câu chuyện về nguyên liệu, kỹ thuật và quá trình tạo ra sản phẩm. Khoảng cách giữa làng nghề với khách hàng vì thế được thu hẹp, sản phẩm có cơ hội tiếp cận những thị trường ngoài địa phương.

Công nghệ số cũng mở ra một phương thức mới để truyền bá văn hóa. Những giá trị vốn được lưu giữ trong gia đình và cộng đồng có thể được giới thiệu bằng hình thức trực quan, sinh động, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng hiện nay. Đối với người trẻ, đây vừa là công cụ phát triển kinh tế, vừa là phương tiện đưa những câu chuyện văn hóa của quê hương đến gần hơn với cộng đồng.

Bên cạnh tạo ra các sản phẩm, thế hệ trẻ địa phương tích cực tham gia nhiều sự kiện văn hóa sáng tạo nhằm lan tỏa rộng rãi văn hóa truyền thống đến với công chúng trong nước và du khách nước ngoài. Từ những hoạt động trải nghiệm, trình diễn, giới thiệu sản phẩm đến các chương trình quảng bá văn hóa, sự tham gia của thanh niên tạo thêm những cách tiếp cận gần gũi, sinh động đối với các giá trị truyền thống. 

Sự hiện diện của người trẻ trong các hoạt động văn hóa cũng tạo ra sự kết nối giữa bảo tồn và sáng tạo. Với khả năng tổ chức, truyền thông, sử dụng công nghệ và tiếp cận các xu hướng mới, thanh niên có thể góp phần làm mới cách giới thiệu văn hóa mà không làm mất đi bản sắc vốn có. Đây là một hướng để các giá trị truyền thống tiếp cận công chúng trẻ, đồng thời mở rộng khả năng giao lưu với du khách.

Bí thư Đoàn Thanh niên xã Quảng Uyên Nguyễn Thị Thắm cho biết: Đoàn xã chủ động tuyên truyền, định hướng và phát hiện các ý tưởng khởi nghiệp trong đoàn viên, thanh niên; khuyến khích phát triển các dự án gắn với tiềm năng, thế mạnh của địa phương như: phát triển du lịch cộng đồng, sản phẩm thủ công truyền thống, sản phẩm OCOP và chuyển đổi số. Đoàn xã phối hợp với Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác tuyên truyền, hướng dẫn đoàn viên, thanh niên tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách; chỉ đạo các chi đoàn rà soát, nắm bắt nhu cầu khởi nghiệp, khảo sát, lựa chọn những mô hình kinh tế và ý tưởng khởi nghiệp có tiềm năng, nhất là các mô hình gắn với thế mạnh, sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Sự đồng hành của tổ chức Đoàn tạo điều kiện để thanh niên biến ý tưởng thành mô hình cụ thể. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là sự chủ động của người trẻ. Khi họ nhìn thấy giá trị của truyền thống và cơ hội phát triển từ những giá trị ấy, việc giữ nghề có thể trở thành một lựa chọn nghề nghiệp, một hướng lập nghiệp và một cách gắn bó với quê hương.

Phát huy sức trẻ trong bảo tồn nghề truyền thống còn gắn với phát triển du lịch. Sản phẩm thủ công, không gian làng nghề và quá trình làm nghề đều có thể trở thành những trải nghiệm văn hóa. Du khách đến với làng nghề không chỉ tiếp cận một sản phẩm mà còn tìm hiểu về nguyên liệu, kỹ thuật, tập quán và câu chuyện của cộng đồng tạo ra sản phẩm ấy. Qua đó, giá trị của nghề được mở rộng từ sản phẩm sang trải nghiệm, từ sản xuất sang quảng bá văn hóa.