Ba hướng chuyển đổi để nâng tầm hợp tác công nghệ Việt - Nhật

Tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản 2026 do Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) phối hợp với Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tổ chức ngày 13/8, nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng cho rằng Việt Nam và Nhật Bản sở hữu những thế mạnh có tính bổ trợ, tạo dư địa để hai nước tăng cường hợp tác về công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nhật Bản có nền tảng khoa học, công nghệ và công nghiệp cùng hệ thống doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học hàng đầu. Trong khi đó, Việt Nam có nền kinh tế năng động, lực lượng lao động trẻ, khả năng thích ứng với công nghệ tốt và quyết tâm phát triển các ngành công nghệ chiến lược.

Từ những lợi thế này, theo ông Dũng, vấn đề đặt ra là kết nối nguồn lực và thế mạnh của hai nước thành năng lực phát triển chung. Thời gian tới, hợp tác Việt Nam - Nhật Bản về công nghệ và đổi mới sáng tạo cần hướng tới ba chuyển đổi.

Thứ nhất, chuyển từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, cùng phát triển và cùng thương mại hóa công nghệ.

Việt Nam cần được hỗ trợ tiếp cận các công nghệ tiên tiến của thế giới và Nhật Bản. Tuy nhiên, mục tiêu cao hơn là tạo điều kiện để doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ kỹ sư hai nước cùng tham gia vào quá trình nghiên cứu và phát triển.

Hợp tác cần xuất phát từ những bài toán cụ thể của doanh nghiệp và nền kinh tế, qua đó hình thành các nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm chung, chương trình thử nghiệm công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển sản phẩm.

Ảnh: Hà Anh/Mekong ASEAN.

“Chúng ta cần hướng tới ngày càng nhiều sản phẩm và công nghệ được nghiên cứu, thiết kế và phát triển tại Việt Nam với sự tham gia của doanh nghiệp, chuyên gia và các cơ sở nghiên cứu của cả hai nước”. Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng

Thứ hai, chuyển từ những điểm đổi mới sáng tạo riêng lẻ sang một mạng lưới đổi mới sáng tạo được kết nối.

Theo ông Nguyễn Chí Dũng, đổi mới sáng tạo không thể chỉ tập trung tại một vài trung tâm lớn. Tuy nhiên, điều này cũng không đồng nghĩa với việc mỗi địa phương đều phải xây dựng một trung tâm đổi mới sáng tạo giống nhau. Thay vào đó, cần hình thành một mạng lưới trong đó mỗi địa phương, khu công nghệ cao, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp phát huy thế mạnh riêng, đồng thời kết nối và chia sẻ nguồn lực.

Trong mạng lưới này, Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) cần tiếp tục phát huy vai trò hạt nhân kết nối, đưa các trung tâm, khu công nghệ cao, trường đại học và doanh nghiệp Việt Nam kết nối với các trung tâm công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp Nhật Bản.

Thứ ba, từ các thỏa thuận hợp tác sang những kết quả cụ thể, có thể nhìn thấy và đo đếm được. Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng nhận định đây là yếu tố quan trọng. Hiệu quả của hợp tác đổi mới sáng tạo cần được thể hiện thông qua những kết quả cụ thể, từ công nghệ được cùng phát triển, nhân lực được đào tạo, phòng thí nghiệm và trung tâm R&D được hình thành đến các dự án đầu tư được triển khai, doanh nghiệp và startup mới được phát triển, sản phẩm mới được đưa ra thị trường.

Để hiện thực hoá ba chuyển đổi trên, ông Dũng đề nghị NIC cơ sở Hòa Lạc cần trở thành không gian hợp tác công nghệ thực chất giữa Việt Nam và Nhật Bản, nơi các bên cùng nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo, ươm tạo và kết nối đầu tư.

Các địa phương cũng cần phát huy lợi thế riêng, xác định những bài toán phát triển, tránh dàn trải, trùng lặp và chủ động tham gia vào mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc gia và quốc tế. Các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn trong hợp tác R&D, đào tạo, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ, từng bước nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ.

Đối với phía Nhật Bản, ông đề nghị Chính phủ, các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp tiếp tục đồng hành với Việt Nam theo cách tiếp cận mới, không chỉ chuyển giao công nghệ mà cùng nghiên cứu, cùng phát triển, cùng đào tạo nhân lực và cùng tạo ra những giá trị mới.

Ông Hoàng Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (phải) và ông Ishikawa Isamu, Phó Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam tại lễ công bố thành lập Nhóm công tác về phát triển nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản. Ảnh: BTC.

Trong khuôn khổ diễn đàn, NIC phối hợp với các đối tác Nhật Bản thành lập Nhóm công tác phát triển nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản và ra mắt Không gian Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản tại NIC Hòa Lạc.

Nhóm công tác phát triển nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản có sự tham gia của Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam; Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI); NIC; các doanh nghiệp bán dẫn Nhật Bản và 4 trường đại học gồm Đại học Bách khoa Hà Nội; Trường Đại học Công nghệ - Đại học quốc gia Hà Nội; Trường Đại học Bách khoa - Đại học quốc gia TP HCM và Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng.

Nhóm công tác sẽ xác định khoảng cách cung - cầu nhân lực trong ngành bán dẫn, kết nối nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp với năng lực đào tạo và nghiên cứu của các trường đại học. Từ đó, các bên hướng tới thúc đẩy các chương trình hợp tác đào tạo, phát triển và kết nối nhân lực bán dẫn giữa Việt Nam và Nhật Bản. Đây được kỳ vọng là nền tảng để hai bên tiếp tục mở rộng hợp tác trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao khả năng tham gia vào chuỗi giá trị bán dẫn.

Không gian Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản tại NIC cơ sở Hòa Lạc được xây dựng nhằm tạo điều kiện cho các startup thử nghiệm sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. Thông qua các cơ sở phục vụ chế tạo mẫu thử, tập trung vào UAV và AI, các startup của hai nước có thể kiểm chứng ý tưởng một cách an toàn, giảm thiểu rủi ro và rút ngắn quá trình từ phòng thí nghiệm đến thị trường.

Đánh giá cao các mô hình hợp tác này, tại diễn đàn, bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam nhận định: "Cơ sở hạ tầng không thể tự tạo ra đổi mới sáng tạo nếu thiếu con người. Không gian Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản sẽ cho phép các startup xác thực ý tưởng an toàn trong các lĩnh vực như drone và AI, giúp giảm thiểu rủi ro và nhanh chóng đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường".

Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam Ramla Khalidi phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Hà Anh/Mekong ASEAN.

Bà Khalidi khuyến khích các startup, các nhà nghiên cứu, các nhà đầu tư và doanh nghiệp cùng nhau sử dụng các cơ sở hạ tầng, tận dụng cơ hội, thử nghiệm các ý tưởng, tìm kiếm đối tác và chuyển những công nghệ đầy tiềm năng thành các quan hệ đổi mới, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam và làm sâu sắc hơn mối quan hệ đổi mới giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Về phía Nhật Bản, Phó Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ishikawa Isamu cho biết Chính phủ Nhật Bản sẽ tiếp tục triển khai các chương trình hợp tác cụ thể hỗ trợ Việt Nam phát triển đổi mới sáng tạo, trong đó có dự án nâng cao năng lực hỗ trợ đổi mới sáng tạo của NIC.

Ông Ishikawa Isamu kỳ vọng những kết nối tại diễn đàn sẽ thúc đẩy hợp tác trong khoa học, công nghệ, bán dẫn và AI, đồng thời mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp hai nước tại thị trường Việt Nam, Nhật Bản và quốc tế.