Ba kịch bản về 'bóng ma' suy thoái toàn cầu

Nhà máy lọc dầu Rosneft ở Gubkinsky, Tây Siberia, Nga. Ảnh: AFP/TTXVN

Trong kịch bản tệ nhất, giá dầu thô sẽ lên tới 125 USD/thùng và tăng trưởng thế giới chỉ ở mức 2% - ngưỡng suy thoái lịch sử. Theo IMF, thậm chí đây là “một rủi ro chưa từng thấy kể từ thời COVID-19”.

Kinh tế toàn cầu đang đứng trước nguy cơ xảy ra cuộc suy thoái thứ ba trong chưa đầy 20 năm. Sau sự sụt giảm năm 2009 do khủng hoảng tài chính và năm 2020 do đại dịch COVID-19, chính cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran và những tác động của nó tại vùng Vịnh đang phủ bóng đen lên Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới (WEO) - báo cáo bán niên của IMF vừa được công bố tại Washington nhân dịp khai mạc hội nghị mùa xuân của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB).

Bức tranh được xây dựng dựa trên ba kịch bản riêng biệt, một cấu trúc bất thường cho thấy mức độ bất ổn rất cao. Ở kịch bản lạc quan nhất mang tính "Tham chiếu", xung đột được giả định không kéo dài, các xáo trộn thị trường sẽ dịu bớt từ giữa năm 2026. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu dự kiến đạt 3,1% (giảm 0,2 điểm phần trăm so với dự báo tháng 1), giá dầu trung bình ở mức 82 USD/thùng.

Còn ở kịch bản "Bất lợi" thì chiến sự kéo dài ít nhất hết năm 2026, giá dầu quanh mức 100 USD/thùng. Tăng trưởng kinh tế thế giới giảm xuống còn 2,5%.

Với kịch bản "Nghiêm trọng" đen tối nhất, giá dầu tăng gấp đôi từ quý II/2026 và giữ ở mức đó đến hết năm 2027 - khoảng 110 USD/thùng trong năm nay và 125 USD/thùng vào năm sau. Giá khí đốt có thể vọt lên 200% so với kịch bản cơ sở. Kết quả tăng trưởng thế giới chỉ còn 2,0%, mức "cận kề suy thoái toàn cầu" mà thế giới mới chỉ trải qua 4 lần kể từ năm 1980 đến nay.

Theo ông Pierre-Olivier Gourinchas, trưởng kinh tế gia của IMF, "những gì đang xảy ra tại vùng Vịnh có khả năng gây rủi ro lớn hơn rất nhiều" so với các vấn đề thuế quan. Nếu xung đột kéo dài, các ngân hàng trung ương có thể phải "nhấn phanh" (tăng lãi suất) mạnh hơn cả năm 2022. Ông Gourinchas cảnh báo một cú sốc dầu mỏ kéo dài sẽ tương đương với năm 1974, dù hiện nay nền kinh tế ít phụ thuộc vào dầu hơn và các ngân hàng trung ương kiểm soát lạm phát tốt hơn.

Các con số thống kê theo khu vực cũng xác nhận mức độ thiệt hại không đồng đều. Cụ thể, kinh tế Iran dự kiến sẽ suy giảm 6,1% trong năm 2026, lạm phát tăng lên 68,9%. Còn với các nước vùng Vịnh, kinh tế Qatar và Iraq giảm lần lượt 8,6% và 6,8% trong khi kinh tế Kuwait và kinh tế Bahrain cũng sụt giảm. Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), vốn đã bị tổn thương bởi xung đột Ukraine, tăng trưởng cũng sẽ giảm còn 1,1% vào năm 2026. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) dự kiến tăng lãi suất thêm 50 điểm cơ bản để kìm hãm lạm phát (dự báo 2,6%).

Trong khi đó, kinh tế Mỹ sẽ có sức chống chịu tốt hơn, với mức tăng trưởng 2,3%, nhờ chính sách giảm thuế, cắt giảm lãi suất trước đó và các khoản đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Còn Trung Quốc sẽ đạt tăng trưởng 4,4% trong năm 2026, giảm nhẹ so với dự báo hồi tháng 1 do chi phí năng lượng tăng cao. Tuy nhiên, dự kiến nền kinh tế số hai thế giới sẽ tăng trưởng chậm lại còn 4,0% vào năm 2027 do khủng hoảng bất động sản và giảm lực lượng lao động.

Còn với Italy, IMF đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế nước này xuống chỉ còn 0,5% cho cả năm 2026 và 2027. Dự báo này để lại rất ít dư địa cho bất kỳ tham vọng củng cố tài khóa nào. Lạm phát tại Italy dự kiến là 2,6% trong năm nay và 2,4% vào năm tới (tăng mạnh so với mức 1,6% của năm 2025). IMF tiếp tục thúc giục Chính phủ Italy thực hiện các cải cách cơ cấu "không được trì hoãn thêm nữa".

Bên lề hội nghị tại Washington, IMF, WB và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã ra tuyên bố chung, khẳng định "tác động của chiến sự là đáng kể, mang tính toàn cầu và bất đối xứng, ảnh hưởng nặng nề đến các nước nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là các nước thu nhập thấp". Tuyên bố nhấn mạnh lưu thông qua eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch vận chuyển 20% lượng dầu và khí hóa lỏng thế giới, vẫn chưa được bình thường.

Ngay cả khi được mở trở lại, sẽ phải mất thời gian dài để nguồn cung trở lại mức trước xung đột. Giá nhiên liệu và phân bón có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài, đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực và việc làm tại hàng chục quốc gia. "Với các chính sách đúng đắn, việc chấm dứt xung đột nhanh chóng và mở lại eo biển Hormuz, thiệt hại có thể được khống chế", ông Gourinchas nhấn mạnh. Đây là lời nói vừa chứa đựng hy vọng vừa là một giả thuyết có điều kiện, cho thấy vận mệnh kinh tế thế giới hiện nay phụ thuộc vào những biến số mà không mô hình kinh tế lượng nào thực sự kiểm soát được.