Ba sức ép bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp

Những biến số gây khó cho doanh nghiệp

Phát biểu tại diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027” chiều 30/10 tại Hà Nội, ông Nguyễn Quang Vinh - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, năm 2026 đang bước vào chặng cuối, doanh nghiệp vừa phải nỗ lực hoàn thành kế hoạch sản xuất, kinh doanh, vừa chuẩn bị phương án cho năm 2027. Trong khi đó, môi trường kinh tế thế giới tiếp tục biến động nhanh và khó dự báo bởi những thay đổi về chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế lớn, sự dịch chuyển dòng vốn, cạnh tranh thương mại, căng thẳng địa chính trị và sự biến động thị trường năng lượng.

Theo ông Vinh, cần đánh giá đồng thời tác động của tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng đến hoạt động của doanh nghiệp, bởi biến động của các yếu tố này đểu ảnh hưởng tới chi phí và sức cạnh tranh.

Thực tế, tỷ giá tác động đến chi phí nhập khẩu, nghĩa vụ ngoại tệ và hiệu quả xuất khẩu; lãi suất ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn và dòng tiền; còn giá năng lượng chi phối chi phí vận hành, vận chuyển, bảo quản sản phẩm. Khi cả ba biến số cùng biến động, sức ép có thể khuếch đại lẫn nhau, khiến doanh nghiệp khó kiểm soát giá thành và lợi nhuận.

Những khó khăn này được phản ánh rõ qua chia sẻ của ông Đỗ Tiến Thành - Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất vôi công nghiệp, chiếm 37% kim ngạch xuất khẩu vôi của Việt Nam.

Diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027” do VCCI tổ chức.

Theo ông Thành, hai yếu tố ảnh hưởng nặng nề nhất đến hoạt động sản xuất hiện nay là địa chính trị và giá năng lượng, đặc biệt là giá dầu. Biến động giá dầu không chỉ làm tăng chi phí khai thác khoáng sản, vận chuyển nguyên liệu về nhà máy mà còn kéo theo chi phí logistics, vật tư và nhiều khoản đầu vào khác.

"Cuối năm 2025, giá thành sản xuất một tấn vôi của doanh nghiệp là khoảng 1,3 triệu đồng. Đến tháng 7/2026, con số này đã tăng lên 1,7-1,8 triệu đồng, tương đương mức tăng gần 40% chỉ trong hai quý", Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868 dẫn chứng.

Bên cạnh chi phí đầu vào, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông cũng ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu khi một số thị trường trở nên thận trọng hơn trong quyết định mua hàng, tàu thuyền hạn chế di chuyển đến những khu vực tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong nước, nhu cầu khoáng sản tăng do phục vụ các công trình trọng điểm và đầu tư công cũng tạo sức ép lên nguồn cung cục bộ và giá nguyên liệu.

Ở góc độ ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, ba yếu tố tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng đang lấy đi một phần đáng kể lợi nhuận của doanh nghiệp.

VASEP hiện có khoảng 310 doanh nghiệp hội viên, chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước. Năm 2026, ngành dự kiến lần đầu tiên đạt kim ngạch xuất khẩu trên 12 tỷ USD, so với mức 11,3 tỷ USD năm trước.

Tuy nhiên, theo ông Nam, doanh thu xuất khẩu lớn không đồng nghĩa với lợi nhuận tương xứng. Những biến động từ năng lượng đang tác động đến ngành thủy sản thông qua nhiều kênh, trong đó rõ nhất là chi phí vận tải biển và bao bì.

"Cước vận chuyển một container hàng đi bờ Tây nước Mỹ vào ngày 14/6 ở mức khoảng 6.000-7.000 USD, nhưng sang ngày 15/6, các hãng tàu đã thông báo tăng lên 9.000-10.000 USD. Với đặc thù hàng thủy sản phải vận chuyển bằng container lạnh, chi phí logistics tăng nhanh tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu", ông Nam nêu.

Sau nguyên liệu thủy sản, bao bì là khoản chi phí lớn thứ hai của ngành. Giá hạt nhựa tăng do nguồn cung bị thu hẹp, trong đó có nguồn cung từ Trung Đông, kéo theo chi phí sản xuất bao bì PE, PA và thùng carton tăng. Đây đều là những vật tư thiết yếu để bảo đảm tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm thủy sản.

Đặc biệt, theo ông Nam, khó khăn lớn nhất về tài chính của doanh nghiệp trong hai quý gần đây không hẳn là lãi suất hay tỷ giá mà trước hết là khả năng tiếp cận tín dụng. Doanh nghiệp cần vốn để mua nguyên liệu, duy trì sản xuất và thực hiện các đơn hàng xuất khẩu. Khi hạn mức tín dụng không đáp ứng đủ nhu cầu, doanh nghiệp có thể có đơn hàng nhưng không đủ vốn để tổ chức sản xuất. trong khi đó, lãi suất và tỷ giá tiếp tục tạo thêm sức ép, bào mòn lợi nhuận.

TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Nhận diện những khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp, TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho rằng áp lực đối với doanh nghiệp không chỉ đến từ biến động bên ngoài mà còn xuất phát từ những vấn đề nội tại của nền kinh tế.

Áp lực hiện nay đến từ chi phí vốn, vướng mắc đất đai, chi phí đầu vào, cơ hội thị trường và sức ép cạnh tranh. Quy mô vốn và lao động bình quân của doanh nghiệp mới thành lập có xu hướng nhỏ đi, trong khi nguồn thu ngân sách từ khu vực kinh tế tư nhân cũng có dấu hiệu giảm theo quý.

Về lãi suất, ông Hiển phân tích, mặt bằng lãi suất chịu tác động từ nhiều yếu tố, bao gồm chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn, áp lực lạm phát trong nước và nhu cầu vốn rất lớn của nền kinh tế. Có thời điểm, nguồn tiền dân gửi vào hệ thống ngân hàng không đáp ứng đủ nhu cầu, dẫn đến cạnh tranh lãi suất huy động.

Áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng sẽ tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm trong năm 2027. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động tái cấu trúc hoạt động ngay trong hai tháng cuối năm 2026, chuẩn bị cho năm tới, nhất là trước áp lực về nguồn vốn và chi phí tài chính.

Ở lĩnh vực năng lượng, biến động giá xăng dầu và các yếu tố đầu vào tiếp tục tạo sức ép lên chi phí sản xuất, kinh doanh. Trong tháng 9/2026, giá xăng tăng 3,97% so với tháng trước, tính chung tăng 9,39%. Nhập khẩu nhóm nhiên liệu trong quý III tăng 11% so với cùng kỳ. Chi phí sản xuất, dịch vụ vận tải và kho bãi cũng tăng khoảng 6,7-7,7%.

Cần giải pháp đồng bộ từ chính sách đến doanh nghiệp

Trước những biến động khó lường, TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý, thông qua Luật Phát triển doanh nghiệp và đổi mới chính sách hỗ trợ theo hướng chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang đầu ra. Đồng thời, cần khơi thông nguồn lực khoa học, công nghệ để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, dễ dàng tiếp cận và sử dụng.

Ở góc độ VCCI, ông Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, xây dựng nhiều kịch bản ứng phó, kiểm soát dòng tiền, kỳ hạn nợ và rà soát các điều khoản về giá, tỷ giá, năng lượng trong hợp đồng.

Từ thực tiễn sản xuất, ông Đỗ Tiến Thành cho biết doanh nghiệp cần chủ động quản lý tồn kho, lựa chọn thời điểm mua nguyên liệu, đàm phán hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp và bổ sung điều khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng bán hàng. Bên cạnh đó, cần cân đối dòng tiền, làm việc với ngân hàng để tìm kiếm phương án hỗ trợ lãi suất, đa dạng hóa thị trường và từng bước đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng khi có điều kiện về vốn.

Biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng khó tránh khỏi, song doanh nghiệp có thể giảm thiểu tác động bằng cách chủ động quản trị rủi ro, chuẩn bị các kịch bản ứng phó thay vì chỉ xử lý khi khó khăn phát sinh.