Thể chế phải đi trước mở đường, tạo động lực cho phát triển đất nước

Từ sửa từng quy định sang xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống

Đại biểu Lã Thanh Tân tán thành với Báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2026, phương hướng, nhiệm vụ năm 2027; đồng tình với những đánh giá, kiến nghị trong Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, các nhóm giải pháp Chính phủ đề ra cho năm 2027, trong đó có nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện thể chế.

ĐBQH Lã Thanh Tân (TP. Hải Phòng) phát biểu tại Hội trường chiều 30/10. Ảnh: Hồ Long

Nhấn mạnh vai trò thể chế phải đi trước mở đường, tạo động lực cho phát triển đất nước, liên quan đến thực hiện các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới, đại biểu Lã Thanh Tân đặt câu hỏi: Làm thế nào để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển?

"Một nền kinh tế có thể có nhiều tiềm năng, có nguồn lực, có doanh nghiệp và có khát vọng vươn lên. Nhưng những tiềm năng ấy có được chuyển hóa thành tăng trưởng hay không, các nguồn lực có được khơi thông hay không, phụ thuộc rất lớn vào chất lượng thể chế", đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu cho rằng, triển khai nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027 cần được đặt trong tổng thể thực hiện Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây phải là cơ hội tạo ra một bước chuyển có tính căn bản về chất lượng thể chế.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề xuất 3 nội dung quan trọng. Trước tiên, cần chuyển từ tư duy sửa từng quy định sang xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật.

Dẫn số liệu từ Báo cáo thẩm tra, cả nước đã rà soát 45.793 văn bản quy phạm pháp luật, với hàng nghìn văn bản được kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ. Đây là nỗ lực rất lớn của Chính phủ, đại biểu cho rằng, giá trị của đợt rà soát này cần được đánh giá bằng khả năng giải quyết những vướng mắc thực tế, chứ không phải bằng số lượng văn bản đã được rà soát hay số lượng quy định được sửa đổi.

Thực tế, nhiều điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh không xuất phát từ một điều luật riêng lẻ; mà thường nằm ở mối quan hệ giữa nhiều luật, nhiều cơ quan và nhiều công đoạn của cùng một quy trình.

"Một dự án có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường và kinh doanh bất động sản. Chỉ cần một khâu thiếu thống nhất, toàn bộ quá trình có thể bị đình trệ", đại biểu Lã Thanh Tân phân tích.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ tổ chức rà soát theo các chuỗi quan hệ pháp lý liên ngành, lựa chọn những lĩnh vực đang có tác động lớn đến huy động nguồn lực và tăng trưởng để xử lý trước. Với mỗi nhóm vấn đề, cần xác định rõ quy định bất cập, nguyên nhân, phương án xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.

Đặc biệt, cần triển khai thực chất định hướng của Kết luận số 09-KL/TW về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật. Có những lĩnh vực cần giữ các luật chuyên ngành độc lập nhưng phải làm rõ ranh giới điều chỉnh và mối quan hệ giữa chúng; có những lĩnh vực cần sửa đổi đồng bộ; cũng có thể có những nhóm quy định đủ điều kiện để nghiên cứu tích hợp, hợp nhất.

"Điều này sẽ khắc phục được sự phân mảnh và chồng chéo, đồng thời bảo đảm tính ổn định, dễ hiểu và dễ thực hiện của pháp luật", đại biểu nêu rõ.

Kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho những động lực phát triển mới

Trước những yêu cầu mới liên quan đến bối cảnh đất nước hiện nay, đại biểu Lã Thanh Tân cho rằng, cần chuyển sang tư duy kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho những động lực phát triển mới.

Nhấn mạnh trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu, công nghệ số và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh giữa các quốc gia. Trong bối cảnh đó, nếu pháp luật chỉ phản ứng sau khi thực tiễn đã phát sinh đầy đủ vấn đề, chúng ta có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận tại Hội trường. Ảnh Hồ Long

Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục chủ động nhận diện những lĩnh vực có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới để xây dựng khuôn khổ pháp lý từ sớm. Pháp luật cần tạo ra không gian cho đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, kiểm soát được rủi ro, nhưng cũng phải đủ linh hoạt để những mô hình mới có cơ hội hình thành và phát triển.

Đại biểu Lã Thanh Tân cũng lưu ý, đối với những lĩnh vực chưa có đủ cơ sở thực tiễn để quy định đầy đủ, cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, xác định rõ phạm vi, thời hạn, trách nhiệm giám sát và giới hạn rủi ro. Đồng thời, điều cần quan tâm là nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, nhất là tác động đến chi phí tuân thủ, khả năng gia nhập thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp...

Chuyển sang tư duy chịu trách nhiệm về kết quả thực thi

Đặc biệt, đại biểu Lã Thanh Tân cho rằng, một chính sách dù được thiết kế tốt vẫn có thể không đạt mục tiêu nếu thiếu nguồn lực, thiếu hướng dẫn hoặc thiếu sự phối hợp trong tổ chức thực hiện. Khoảng cách giữa quy định trên văn bản và việc thực hiện ở cơ sở có thể làm giảm đáng kể hiệu quả của chính sách. Do đó, cần chuyển sang tư duy chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật.

Đại biểu đề nghị Chính phủ gắn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo với toàn bộ vòng đời của chính sách, từ đánh giá tác động, tổ chức thực hiện đến kiểm tra và đánh giá sau ban hành.

Khi phân cấp, phân quyền bảo đảm thẩm quyền đi đôi với nguồn lực, nhân lực và điều kiện thực hiện. Khi ban hành quy định mới phải tính đến khả năng thực thi của chính quyền địa phương và chi phí mà người dân, doanh nghiệp phải tuân thủ.

Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả thể chế bằng những chỉ tiêu cụ thể: thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính giảm được bao nhiêu; bao nhiêu điểm nghẽn pháp lý được xử lý; bao nhiêu dự án, nguồn lực được khơi thông; mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp được cải thiện như thế nào. Kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ để điều chỉnh chính sách và xem xét trách nhiệm của cơ quan thực thi...

Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ cần quan tâm đưa việc triển khai Kết luận số 09-KL/TW thành một trọng tâm trong nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027, với chương trình hành động cụ thể. Bởi, một hệ thống pháp luật tốt phải giúp người dân dễ thực hiện quyền của mình, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư và giúp bộ máy nhà nước thực thi công vụ minh bạch, hiệu quả. Khi pháp luật thực sự làm được những điều đó, thể chế sẽ trở thành nguồn lực, thành lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển của đất nước - đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh.