Bắc Âu siết chặt kiểm soát PFAS, dệt may và da giày Việt Nam cấp bách chuyển đổi để thích ứng

Trước xu hướng quản lý nghiêm ngặt hóa chất từ thị trường châu Âu, các doanh nghiệp dệt may, da giày và sản phẩm chống thấm Việt Nam cần khẩn trương rà soát chuỗi cung ứng, thay đổi công nghệ nhằm bảo vệ thị phần xuất khẩu và tránh các rủi ro pháp lý...

Quy định kiểm soát PFAS của EC trong hàng tiêu dùng tác động lớn tới ngành dệt may, da giày của Việt Nam xuất khẩu vào thị trường này. Ảnh minh họa.

Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia, cho biết các quy định kiểm soát PFAS “hóa chất vĩnh cửu” trong hàng tiêu dùng, đặc biệt là dệt may, da giày, vật liệu chống thấm và sản phẩm có tính năng chống nước, chống dầu, chống bẩn, đang được siết chặt nhanh chóng tại châu Âu. Trong đó, Đan Mạch, Thụy Điển là những nước thúc đẩy mạnh việc hạn chế PFAS theo hướng quản lý cả nhóm chất thay vì chỉ xử lý từng chất riêng lẻ.

EC SẼ TIẾN TỚI LỘ TRÌNH CẤM TRÊN DIỆN RỘNG

PFAS là nhóm hóa chất tổng hợp được sử dụng rộng rãi nhờ khả năng chống nước, chống dầu, chống bẩn và chịu nhiệt vượt trội. Trong ngành dệt may và da giày, nhóm chất này xuất hiện phổ biến trong vải chống thấm, áo khoác ngoài trời, quần áo mưa, giày dép, túi xách, da tổng hợp, cũng như các dung dịch hoàn tất bề mặt.

Ủy ban châu Âu (EC) đánh giá PFAS có khả năng tồn lưu lâu dài trong môi trường, phát tán qua nước, đất, không khí, thực phẩm và chất thải, đồng thời đặt ra rủi ro dài hạn đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Chính vì lý do này, EC đang tiến tới lộ trình cấm diện rộng. Bên cạnh việc cấm hoặc hạn chế các chất cụ thể như PFOS, PFOA hay PFHxS, EU đã ban hành Quy định số 2024/2462.

Theo đó, từ ngày 10/10/2026, chất PFHxA, muối của PFHxA và các chất liên quan sẽ chính thức bị giới hạn nghiêm ngặt trong hàng dệt, da, lông thú, giày dép và mỹ phẩm dành cho công chúng. Ngưỡng giới hạn được siết rất chặt: chỉ tối đa 25 ppb đối với tổng PFHxA và các muối, và 1.000 ppb đối với các chất liên quan đến PFHxA.

Đồng thời, một đề xuất cấm toàn bộ nhóm chất PFAS đang được Cơ quan Hóa chất châu Âu (ECHA) đánh giá, hướng tới việc chỉ cho phép sử dụng trong các trường hợp đặc biệt thiết yếu không có chất thay thế.

Riêng tại thị trường Đan Mạch, lệnh cấm nhập khẩu và bán cho người tiêu dùng các sản phẩm quần áo, giày dép, chất chống thấm có chứa PFAS đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Quy định này áp dụng nghiêm ngặt cho các sản phẩm có hàm lượng fluor tổng số từ 50 mg F/kg trở lên. Điều này đồng nghĩa với việc các đơn hàng mới, đơn hàng giao chậm hoặc hàng hóa đi qua trung gian vào Đan Mạch nếu vượt ngưỡng đều bị coi là phạm pháp.

Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển nhấn mạnh, các doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt chú ý vì giai đoạn từ nay đến ngày 1/1/2027 chỉ là thời hạn để các nhà phân phối tại Đan Mạch giải phóng nốt lượng hàng tồn kho đã nhập trước ngày 1/7/2026. Sau mốc 1/1/2027, mọi hành vi mua bán sản phẩm chứa PFAS vượt ngưỡng tại quốc gia này sẽ bị cấm hoàn toàn.

Đây tuyệt đối không phải thời gian gia hạn để doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục xuất khẩu hàng hóa chứa PFAS vào nước này. Do đó, cần làm việc ngay với đối tác Đan Mạch để làm rõ tình trạng lô hàng, trách nhiệm kiểm nghiệm, quyền trả hàng hoặc cơ chế mua lại sau thời hạn chuyển tiếp.

Thụy Điển cũng là một trong những nước tích cực thúc đẩy hạn chế PFAS ở cấp EU. Cơ quan Hóa chất Thụy Điển cho biết mục tiêu của nước này là giảm thiểu và tiến tới chấm dứt việc sử dụng PFAS, chỉ duy trì trong các trường hợp chưa có lựa chọn thay thế và việc sử dụng là thiết yếu cho xã hội. Do đó, khuyến nghị các doanh nghiệp chủ động loại bỏ nhóm chất này bằng cách tra cứu danh mục PRIO (gồm gần 11.000 chất PFAS) để phòng ngừa rủi ro.

Đối với hàng dệt may, Cơ quan Hóa chất Thụy Điển nêu rõ các chất fluor hóa cao, bao gồm PFAS, có thể được dùng để tạo tính năng chống nước, chống dầu và chống bẩn. Cơ quan này cũng cho biết nhiều doanh nghiệp dệt may đã và đang thay thế các chất này, trong đó tính năng chống nước hiện có thể đạt được mà không cần sử dụng chất fluor hóa cao, dù chức năng chống dầu và chống bẩn vẫn khó thay thế hơn.

Về mặt pháp lý, theo quy định chuỗi cung ứng của EU, nhà nhập khẩu vào EU là bên chịu trách nhiệm cao nhất trước pháp luật về tính an toàn của sản phẩm. Tuy thế, áp lực này sẽ được chuyển dịch trực tiếp lên các nhà sản xuất nước ngoài. Doanh nghiệp Việt Nam dù không trực tiếp đứng tên nhập khẩu nhưng bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ hồ sơ, chứng nhận, kết quả thử nghiệm độc lập và cam kết nguyên liệu sạch theo yêu cầu khắt khe của khách hàng châu Âu.

GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ TOÀN DIỆN CHO DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

Để thích ứng với quy định mới, Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển khuyến nghị các doanh nghiệp dệt may, da giày, túi xách và phụ liệu Việt Nam cần nhanh chóng triển khai các biện pháp thực tế.

Cụ thể, rà soát danh mục sản phẩm: Phân loại các mặt hàng có nguy cơ cao, đặc biệt là sản phẩm có tính năng "chống nước", "chống dầu", "chống bẩn", "bền thời tiết". Rủi ro không chỉ nằm ở tấm vải hay miếng da mà còn tiềm ẩn trong màng phủ, keo dán, chỉ may, mực in và nhãn mác.

Chủ động chuyển sang công nghệ không PFAS, yêu cầu nhà cung ứng nguyên liệu cung cấp bảng dữ liệu an toàn (MSDS), cam kết không sử dụng PFAS và kết quả kiểm nghiệm minh bạch thay vì chỉ tin vào cam kết miệng.

Đồng thời cần chặt chẽ hóa điều khoản hợp đồng, như: Bổ sung rõ ràng các điều khoản về hóa chất, quy định cụ thể trách nhiệm bồi thường, quyền trả hàng và phương án xử lý khi chính sách của nước sở tại thay đổi đột ngột.

Mặt khác, doanh nghiệp cần thận trọng với việc dán nhãn sinh thái. Các tuyên bố xanh như "PFC-free", "PFAS-free" hay "free from harmful chemicals" chỉ được sử dụng khi có đầy đủ chứng cứ kiểm nghiệm khoa học. Mọi quảng cáo sai lệch đều có thể dẫn đến hậu quả bị tịch thu hàng hóa và phá hủy hoàn toàn uy tín thương hiệu tại thị trường quốc tế.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, sự thay đổi từ kiểm tra sản phẩm cuối cùng sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng hóa chất của EU là một xu thế tất yếu. Những doanh nghiệp Việt Nam chủ động đi trước, minh bạch hồ sơ tuân thủ sẽ biến thách thức này thành lợi thế cạnh tranh vượt trội tại thị trường Bắc Âu đầy tiềm năng.