Bác Hồ làm thơ chúc Tết năm Ngọ

Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ cách mạng thiên tài, Người còn là nhà văn hóa kiệt xuất, nhà thơ lớn trong lòng công chúng. Thơ xuân là một trong những chủ đề quan trọng mà Người luôn quan tâm thể hiện từng năm, khi có điều kiện. Tính từ bài thơ đầu tiên Người viết từ năm 1942 - 1969, trong 27 năm ấy, Bác Hồ đã làm nhiều bài thơ chúc Tết. Khai bút đầu xuân, làm thơ chúc Tết là cốt cách phương đông của Danh nhân văn hóa thế giới Hồ Chí Minh. Trong toàn bộ các bài thơ chúc Tết của Người, có 3 bài thơ năm Ngọ; Xuân Bính Ngọ 2026 đang đến gần, trân trọng tri ân về những bài thơ năm Ngọ của Bác viết trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người.

Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, cứu dân, mùa Xuân Tân Tỵ, ngày 28/1/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về đến Pác Bó, xã Trường Hà trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Tháng 5/1941, Người chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII, đề ra những quyết sách mang tầm chiến lược khởi đầu cho những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam. Trong đó, trọng tâm là chuyển hướng chỉ đạo chiến lược đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên trên hết; quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh và đề ra chủ trương chuẩn bị vũ trang khởi nghĩa. Thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa sau khi đánh đổ đế quốc Nhật - Pháp; lấy lá cờ đỏ sao vàng năm cánh làm Quốc kỳ. Bác chỉ đạo khẩn trương xây dựng căn cứ địa cách mạng, hình thành lực lượng chính trị, huấn luyện, bồi dưỡng cán bộ cách mạng..., việc nước bộn bề, năm 1941 trôi đi nhanh chóng. Trong bối cảnh ấy, Tết Nhâm Ngọ 1942, Bác Hồ viết bài thơ chúc Tết như sau:

Tháng ngày thấm thoát chóng như thoi
Năm cũ qua rồi, chúc năm mới
Chúc phe xâm lược sẽ diệt vong
Chúc phe dân chủ sẽ thắng lợi!
Chúc đồng bào ta đoàn kết mau
Chúc Việt Minh ta càng tấn tới!
Chúc toàn quốc ta trong năm này,
Cờ đỏ sao vàng bay phấp phới!
Năm này là năm rất vẻ vang
Cách mệnh thành công khắp thế giới.

Bài thơ được đăng tải trang trọng trên Báo Việt Nam Độc lập, số 114, ra ngày 1/1/1942, được quân, dân cả nước hân hoan chào đón, làm cho mùa xuân Nhâm Ngọ thêm rộn ràng, ý nghĩa. Bài thơ ra đời giữa lúc Chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ, lực lượng dân chủ, hòa bình tổng phản công đánh lui trục phát xít Đức - Ý - Nhật, Người tin tưởng quả quyết rằng, phe dân chủ sẽ thắng lợi, bọn đế quốc xâm lược sẽ bị diệt vong. Người chỉ ra cho chúng ta nhận diện rõ ràng tình thế, cục diện cách mạng trong nước và thế giới; phản ánh phong trào Việt Minh không ngừng lớn mạnh, tập hợp lực lượng cách mạng đoàn kết đấu tranh vì hòa bình, dân chủ, tiến bộ và giành những thắng lợi mới.

Ngày 1/2/1954, Tết Nguyên đán Giáp Ngọ, Bác làm thơ gửi quân, dân cả nước:

Năm mới quân, dân ta có hai nhiệm vụ rành rành
Đẩy mạnh kháng chiến để giành độc lập, tự do
Cải cách ruộng đất là công việc rất to
Dần dần làm cho người cày có ruộng khỏi lo nghèo nàn
Quân và dân ta nhất trí kết đoàn,
Kháng chiến, kiến quốc nhất định hoàn toàn thành công
Hòa bình dân chủ thế giới khắp Nam, Bắc, Tây, Đông
Năm mới, thắng lợi càng mới, thành công càng nhiều.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm suối Lê-nin nhân dịp Người thăm đồng bào Pác Bó, xã Trường Hà ngày 20/2/1961. Ảnh: TL

Năm 1953, Bộ Chính trị quyết định mở cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 - 1954 nhằm tiêu diệt địch ở Lai Châu, giải phóng Tây Bắc và mở Chiến dịch Điện Biên Phủ, kết thúc cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm chống thực dân Pháp. Vì thế, phải đẩy mạnh kháng chiến, kiến quốc, tập trung mọi nguồn lực chi viện đắc lực cho chiến trường. Trong bài thơ chúc Tết năm 1954, Bác Hồ chỉ ra hai nhiệm vụ trọng tâm, quan trọng hàng đầu:

Một là, đẩy mạnh cuộc kháng chiến giành độc lập, tự do cho đất nước. Sau 56 ngày đêm chiến đấu ngoan cường, ngày 7/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng vang dội, chấn động địa cầu, buộc thực dân Pháp phải ký kết Hiệp định Giơnevơ chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương. Miền Bắc nước ta hoàn toàn được giải phóng đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, miền Nam tiếp tục cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Hai là, thực hiện mục tiêu người cày có ruộng, những năm 1953 - 1954 ở miền Bắc, Đảng, Chính phủ chủ trương tiến hành cải cách ruộng đất, xóa bỏ chế độ phong kiến thực dân chiếm hữu ruộng đất, thực hiện quyền sở hữu ruộng đất cho người lao động, chia đất cho nông dân, giải phóng sức sản xuất nông thôn, cải thiện đời sống nhân dân, góp phần đẩy mạnh công cuộc kiến quốc, hỗ trợ miền Nam đánh Mỹ.

Muốn thực hiện tốt hai nhiệm vụ đó, đòi hỏi toàn dân, toàn quân phải đồng tâm đoàn kết, nhất trí, tạo nên sức mạnh tổng hợp để đưa sự nghiệp cách mạng tiến lên. Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở nước ta đã cổ vũ các dân tộc, nhất là các nước thuộc địa, nửa thuộc địa vùng lên đấu tranh giành độc lập, tự do, dân chủ, hòa bình trên toàn thế giới. Với một năm như vậy, theo Bác sẽ là một năm thắng lợi lớn, thành công trên nhiều lĩnh vực. Thực tế, thành quả vĩ đại của cách mạng đạt được trong những năm 1953 - 1954 đã chứng tỏ bài thơ của Bác Hồ Xuân Giáp Ngọ đúng đến từng vần, từng chữ.

12 năm sau, trong không khí Xuân Bính Ngọ rộn ràng, quyết tâm thắng Mỹ của cả hai miền Nam - Bắc, năm 1966, Bác Hồ có bài thơ chúc Tết:

Mừng miền Nam rực rỡ chiến công,
Nhiều Dầu Tiếng, Bầu Bàng, Plây Me, Đà Nẵng…
Mừng miền Bắc chiến đấu anh hùng,
Giặc Mỹ leo thang ngày càng thua nặng
Đồng bào cả nước đoàn kết một lòng,
Tiền tuyến, hậu phương, toàn dân cố gắng
Thi đua sản xuất, chiến đấu xung phong
Chống Mỹ cứu nước ta nhất định thắng.

Trong những năm 1964 - 1965, quân dân hai miền Nam - Bắc đã giành được nhiều thắng lợi to lớn. Miền Bắc vừa hoàn thành kế hoạch 5 năm lần thứ I (1961 - 1965), vừa sản xuất và chiến đấu, đánh bại chiến tranh leo thang bằng không quân, hải quân của Hoa Kỳ, vừa chi viện đắc lực cho miền Nam đánh Mỹ. Tiền tuyến miền Nam thắng lớn với những chiến công hiển hách như Đà Nẵng, Dầu Tiếng, Bầu Bàng, Plây Me… Thắng lợi hai miền Nam - Bắc đã làm thất bại chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ, buộc chúng phải tăng quân ồ ạt vào miền Nam thực hiện chiến lược “chiến tranh cục bộ”, tăng cường bắn phá, mở rộng chiến tranh ra miền Bắc. Bài thơ chúc Tết của Bác Hồ ra đời trong bối cảnh cả nước đoàn kết một lòng trực tiếp đánh Mỹ, thắng Mỹ; Người chúc mừng “miền Nam rực rỡ chiến công”, “miền Bắc chiến đấu anh hùng” và khẳng định: Mỹ càng leo thang thì “càng thua nặng”. Bước sang năm mới Bính Ngọ, quân, dân hai miền Nam - Bắc phải cố gắng, đoàn kết một lòng, tập trung nhiệm vụ thi đua sản xuất, chiến đấu, xung phong ra trận tuyến, sự nghiệp chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta nhất định thành công.

Những bài thơ chúc Tết của Bác Hồ năm con ngựa để mừng xuân mới nhưng gắn với mục tiêu nhiệm vụ chính trị của đất nước. Bác biểu dương thành tích nổi bật của quân, dân ta năm qua theo tình hình thực tế từng năm và chỉ rõ nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung thực hiện trong năm mới. Ba bài thơ đều nhắc nhở chúng ta đoàn kết một lòng, vững vàng niềm tin vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng. Thơ Bác hào sảng, tầm nhìn xa bao quát thế sự - biểu hiện của một bậc vĩ nhân nhưng lại rất gần với công chúng. Bài thơ nào cũng ngắn gọn, từng lời mộc mạc, ý nhị sâu sắc, dễ hiểu, đi vào lòng người, đầy sức thuyết phục. Với giọng đọc trầm ấm truyền cảm của Người, thơ Bác đã đi vào tâm thức của nhân dân. Từng bài thơ chúc Tết của Bác như lời hiệu triệu toàn dân, sau đó đáp lại là cả dân tộc bừng lên khí thế mới, nguyện làm theo Bác và giành những thắng lợi mới to lớn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Lê Chí Thanh