Bắc Ninh huy động các nguồn lực xã hội để tu bổ, tôn tạo di tích

Chung tay bảo vệ tài sản cộng đồng

Giai đoạn 2020-2025, công tác bảo tồn di tích trên địa bàn thành phố Bắc Ninh đạt nhiều kết quả tích cực. Toàn thành phố đã triển khai tu bổ, tôn tạo 717 di tích với tổng kinh phí khoảng 2.000 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước chiếm khoảng 45%, nguồn xã hội hóa khoảng 55%.

Di tích Quốc gia đặc biệt đền Đô (phường Từ Sơn) sau khi hoàn thành tu bổ giai đoạn 1.

Nhìn chung, công tác tu bổ, tôn tạo di tích được triển khai đúng quy định, bảo đảm trình tự, thủ tục và thẩm quyền. Nhận thức của chính quyền và Nhân dân về bảo tồn di sản ngày càng được nâng cao; nguồn lực xã hội hóa được huy động hiệu quả, góp phần bảo vệ hàng trăm di tích trước nguy cơ xuống cấp. Nhiều công trình sau tu bổ đã được khôi phục, tạo không gian sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng khang trang, đồng thời phát huy giá trị di sản trong giáo dục truyền thống, đời sống cộng đồng và phát triển du lịch.

Điển hình như dự án tu bổ Di tích quốc gia đặc biệt đền Đô (phường Từ Sơn) được triển khai từ tháng 8/2025 và hoàn thành giai đoạn 1 vào cuối tháng 4/2026 với tổng mức đầu tư hơn 73 tỷ đồng, gồm 16 hạng mục. Theo ông Đàm Thế Sử, Chủ tịch UBND phường Từ Sơn, quá trình tu bổ được thực hiện trên nguyên tắc tôn trọng tối đa yếu tố gốc, sử dụng vật liệu truyền thống kết hợp giải pháp kỹ thuật hiện đại, bảo đảm an toàn, bền vững và phù hợp với cảnh quan kiến trúc tổng thể. Phường thường xuyên kiểm tra, giám sát, yêu cầu các đơn vị thi công tuân thủ quy trình kỹ thuật và các quy định về bảo tồn di tích, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, huy động sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức và người dân, góp phần bảo đảm dự án triển khai đúng tiến độ, chất lượng.

Tại phường Tam Sơn, đình Hồi Quan là công trình kiến trúc cổ được khởi dựng từ năm 1715 và đã được xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1989. Qua thời gian, nhiều hạng mục bị xuống cấp nghiêm trọng. Sau quá trình khảo sát, đánh giá, dự án tu bổ, tôn tạo đình Hồi Quan được triển khai theo 2 giai đoạn với tổng mức đầu tư hơn 52,5 tỷ đồng và hoàn thành tháng 1/2026. Ông Nguyễn Hữu Huy, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Hồi Quan cho biết: “Sau khi di tích được Nhà nước quan tâm đầu tư tu bổ, Nhân dân địa phương rất phấn khởi, cùng nâng cao ý thức trách nhiệm trong bảo vệ, giữ gìn và phát huy giá trị di tích. Công trình không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng mà còn là không gian lưu giữ những giá trị, truyền thống tốt đẹp của quê hương”.

Cùng với ngân sách nhà nước, nguồn lực xã hội hóa cũng được huy động hiệu quả. Tổng hợp của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, giai đoạn 2023-2025, trên địa bàn thành phố có 30 di tích được tu bổ, tôn tạo hoàn toàn bằng nguồn vốn xã hội hóa với tổng kinh phí hơn 213 tỷ đồng. Điều đó cho thấy, bên cạnh nguồn lực đầu tư công, sự chung tay của xã hội ngày càng giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Di tích nhiều, nhu cầu đầu tư lớn

Thực tế ở các địa phương cho thấy, bài toán nguồn lực đang là một trong những trở ngại lớn đối với công tác tu bổ, tôn tạo di tích. Phường Vân Hà hiện có 39 di tích đã được xếp hạng và 99 di tích chưa được xếp hạng. Giai đoạn 2023-2025, phường chủ động phối hợp với cơ quan chuyên môn huy động nguồn lực để tu bổ, tôn tạo chùa Nội Ninh, đình Mang, chùa Lưỡng và đình Cao Lôi với tổng kinh phí hơn 20 tỷ đồng. Tuy nhiên, nguồn xã hội hóa tại cơ sở chủ yếu vẫn tập trung vào những hạng mục nhỏ, sửa chữa thường xuyên, chưa đủ khả năng đáp ứng các dự án có quy mô đầu tư lớn. Qua đánh giá hiện trạng, có hơn 30 di tích trên địa bàn phường cần được tu bổ trong giai đoạn 2027-2030 với nhu cầu kinh phí hàng trăm tỷ đồng.

Chùa Vĩnh Nghiêm - Di sản Văn hóa thế giới đang được tu bổ, tôn tạo.

Theo kết quả kiểm kê mới nhất của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, toàn thành phố hiện có 3.154 di tích, trong đó 1.455 di tích đã được xếp hạng các cấp và 1.699 di tích thuộc danh mục kiểm kê. Hệ thống di tích phân bố rộng, nhiều công trình được xây dựng từ lâu, chịu tác động của thời gian, thiên tai, điều kiện tự nhiên và biến đổi khí hậu, dẫn đến xuống cấp nhanh. Nhu cầu đầu tư tu bổ, tôn tạo di tích rất lớn, trong khi ngân sách còn hạn chế. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa cũng có sự chênh lệch rất lớn giữa các địa phương, một số nơi gặp khó khăn trong bố trí vốn đối ứng, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án bảo tồn, phát huy giá trị di tích.

Giai đoạn 2020 - 2025, toàn thành phố đã triển khai tu bổ, tôn tạo 717 di tích với tổng kinh phí khoảng 2.000 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước chiếm khoảng 45%, nguồn xã hội hóa khoảng 55%.

Mới đây, UBND thành phố Bắc Ninh đã ban hành Kế hoạch hỗ trợ kinh phí bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích giai đoạn 2026-2030 với định hướng ưu tiên các di tích đã được xếp hạng có giá trị tiêu biểu, các di tích xuống cấp nghiêm trọng hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến yếu tố gốc. Tổng nhu cầu kinh phí dự kiến khoảng 7.000 tỷ đồng cho 670 di tích (gồm 2 di sản được UNESCO ghi danh, 25 di tích quốc gia đặc biệt, 136 di tích quốc gia và 507 di tích cấp thành phố). Trong đó khoảng 4.700 tỷ đồng từ vốn đầu tư công, 1.180 tỷ đồng từ chi thường xuyên sự nghiệp văn hóa, phần còn lại huy động từ các nguồn hợp pháp khác.