Luật Phát triển đô thị: Bước ngoặt tự quyết của TP.HCM

ZNEWS

|

Xã hội

Luật Phát triển đô thị: Bước ngoặt tự quyết của TP.HCM

Được trao thêm nhiều thẩm quyền từ Luật Phát triển đô thị, TP.HCM đứng trước câu hỏi lớn: sử dụng quyền mới thế nào để tháo điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, tạo ra kết quả cụ thể.

Phan Anh

Lời tòa soạn

Hôm nay (1/10), Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực, mở ra bước ngoặt lớn trong tiến trình phát triển của TP.HCM. Lần đầu tiên, thành phố có một khuôn khổ pháp lý với phạm vi phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện, để tự quyết những vấn đề của chính mình.

Nhưng một bước ngoặt về thể chế chỉ thực sự trở thành bước ngoặt phát triển khi những quyền được trao tạo ra kết quả trong thực tế.

Từ khởi điểm đó, Tạp chí điện tử Tri Thức - Znews thực hiện loạt bài “Luật Phát triển đô thị: Bước ngoặt tự quyết của TP.HCM”, đi tìm câu trả lời cho một vấn đề lớn: TP.HCM sẽ làm gì với những quyền mới được trao?

Xuyên suốt hành trình ấy là một thước đo rất cụ thể: thành phố thay đổi ra sao, người dân và doanh nghiệp nhận được gì? Đó là nơi giá trị của Luật Phát triển đô thị được kiểm chứng.

Chỉ hai ngày sau khi Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị ngày 24/8, Thành ủy TP.HCM tổ chức hội nghị triển khai luật. Đây không phải một hội nghị để nghe triển khai văn bản rồi về. Yêu cầu được Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đặt ra ngay từ đầu là phải thống nhất việc gì cần làm, thời hạn bao lâu và trách nhiệm thuộc về ai.

Gần một tháng sau, tại kỳ họp chuyên đề HĐND TP.HCM ngày 21/9, yêu cầu ấy được đẩy thêm một bước: từ chủ trương phải chuyển thành quyết định, từ quyết định sang hành động và từ hành động phải tạo được kết quả cụ thể.

Được trao quyền, vì thế, mới chỉ là điểm bắt đầu. Câu hỏi khó hơn nằm ở phía sau: TP.HCM sẽ làm được gì với những quyền mới?

38 ngày từ khi luật được thông qua đến khi có hiệu lực

Quốc hội

24/8

Thông qua Luật Phát triển đô thị

Thành ủy TP.HCM

26/8

Hội nghị triển khai luật, hai ngày sau khi luật được thông qua

HĐND TP.HCM

21/9

Kỳ họp chuyên đề xem xét loạt nghị quyết triển khai luật

Hiệu lực

1/10

Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực

240 thẩm quyền và câu hỏi ai sẽ thực hiện

Một trong những thay đổi lớn từ Luật Phát triển đô thị là cách nhìn về đô thị. Theo Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang, đô thị không còn chỉ là đối tượng để quản lý mà phải trở thành một chủ thể tạo ra tăng trưởng.

Đi cùng thay đổi đó là mức độ phân cấp, phân quyền lớn. Có 240 nội dung được trao thẩm quyền hướng dẫn, tổ chức thực hiện cho HĐND, UBND và Chủ tịch UBND TP.HCM. Tinh thần được đặt ra khá rõ: địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm.

240

nội dung được Luật Phát triển đô thị trao thẩm quyền hướng dẫn, tổ chức thực hiện cho TP.HCM

Chủ thể nhận quyền

HĐND, UBND, Chủ tịch UBND TP.HCM

Nguyên tắc

Ưu tiên áp dụng Luật Phát triển đô thị khi có sự xung đột của pháp luật

Không gian thí điểm chính sách và các mô hình kinh tế mới cũng được mở rộng khi TP.HCM có Luật Phát triển đô thị. Ảnh: Quỳnh Danh.

Không gian thí điểm chính sách và các mô hình kinh tế mới cũng được mở rộng. Luật Phát triển đô thị được ưu tiên áp dụng khi có xung đột pháp luật trong những trường hợp luật quy định.

Nếu các cơ chế thí điểm trước đây chủ yếu trả lời câu hỏi một việc có thể làm được hay không, yêu cầu lần này đã đi xa hơn: làm thế nào để những cơ chế đó vận hành ổn định, lâu dài.

Nhưng quyền rộng hơn chưa đồng nghĩa với kết quả sẽ đến nhanh hơn. Trong 3 điều quan trọng Luật Phát triển đô thị mang lại, Bí thư Thành ủy TP.HCM đặc biệt nhấn mạnh tốc độ và hiệu năng triển khai. Bởi khi quyền đã được trao, câu hỏi không còn dừng ở việc “thành phố có được làm hay không”, mà chuyển sang “thành phố sẽ làm gì với quyền đó”.

Bí thư Thành ủy TP.HCM ví hạ tầng là đường băng, nguồn vốn là nguyên liệu, còn thể chế mang tính quyết định. Nhưng cuối cùng vẫn còn một mắt xích: ai sẽ thực hiện.

Từ đó, 3 câu hỏi được đặt trực tiếp đến từng cán bộ: Luật trao cho mình và cơ quan mình quyền gì? Với quyền đó có thể tạo ra sản phẩm gì? Nếu không làm hoặc làm không hiệu quả thì ai chịu trách nhiệm? 3 câu hỏi tưởng đơn giản nhưng chạm đúng khoảng cách khó nhất của một cơ chế mới: khoảng cách từ quyền được trao đến khả năng sử dụng quyền đó.

Ở cấp thành phố, khoảng cách ấy trước hết được thể hiện bằng một khối lượng công việc rất lớn. Hàng trăm nội dung thuộc thẩm quyền phải được cụ thể hóa bằng nghị quyết, quyết định và các văn bản cần thiết để tạo hành lang pháp lý khi luật đi vào cuộc sống.

Nhưng số lượng văn bản không phải đích đến. Mỗi thẩm quyền cuối cùng phải tìm được người thực hiện, thời hạn và sản phẩm cụ thể.

Khi quyền lớn hơn, trách nhiệm cũng phải rõ hơn

Phân quyền mạnh hơn cũng đặt ra một câu hỏi khác: quyền lực sẽ được kiểm soát như thế nào? Cách tiếp cận TP.HCM đặt ra là chuyển từ kiểm soát nặng về xin phép sang kiểm soát bằng minh bạch, trách nhiệm giải trình và kết quả.

Cách TP.HCM kiểm soát việc sử dụng quyền được phân cấp

ZNEWS

|

Xã hội

Trước đây

Kiểm soát nặng về xin phép

Cách tiếp cận mới

Kiểm soát bằng minh bạch, trách nhiệm giải trình và kết quả

Điều đó có nghĩa phân quyền không làm trách nhiệm nhẹ đi. Ngược lại, quyền càng lớn, trách nhiệm càng phải rõ.

Thành phố xác định phải tránh cả hai phía: chậm trễ, không dám quyết định; hoặc vận dụng không đúng, thậm chí lợi dụng cơ chế. Cán bộ quyết định đúng thẩm quyền, minh bạch, không vụ lợi, vì lợi ích chung nhưng kết quả chưa đạt như kỳ vọng sẽ được bảo vệ. Ngược lại, việc lợi dụng chính sách vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm hoặc gây thất thoát nguồn lực phải bị xử lý.

Nguyên tắc với cán bộ khi thực thi thẩm quyền mới

Được bảo vệ

Quyết định đúng thẩm quyền, minh bạch, không vụ lợi

Vì lợi ích chung, kể cả khi kết quả chưa đạt như kỳ vọng

Người làm được việc, có sản phẩm rõ ràng được ghi nhận

Người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung

Bị xử lý

Lợi dụng chính sách, gây thất thoát nguồn lực

Vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm

Vận dụng không đúng, lợi dụng cơ chế

Né tránh, đùn đẩy, chọn an toàn bằng cách không quyết định

Ở đây, người thực thi trở thành một mắt xích quyết định. Một cơ chế dù rộng đến đâu vẫn có thể nằm trên văn bản nếu người có thẩm quyền không sử dụng nó. Nhưng một khi quyền được sử dụng, quyết định ấy cũng phải có khả năng được kiểm tra và quy trách nhiệm.

TP.HCM dự kiến đánh giá hiệu quả quản lý, phân quyền bằng các chỉ số và sản phẩm thực tế. Văn bản hướng dẫn có được ban hành đúng hạn? Thời gian giải quyết thủ tục có giảm? Dự án có được khởi công?

“

Cái gì không đo được thì không được tính thành tích.

Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang

4 thước đo hiệu quả phân quyền TP.HCM dự kiến áp dụng

Văn bản

Tiến độ ban hành văn bản hướng dẫn

Đúng hạn hay chậm so với yêu cầu

Thủ tục

Thời gian giải quyết thủ tục

Mức rút ngắn so với trước

Dự án

Số dự án được khởi công

Sản phẩm thực tế của thẩm quyền

Phản hồi

Đánh giá của người dân, doanh nghiệp

Thước đo nằm ngoài bộ máy

Thước đo vì vậy không chỉ nằm trong nội bộ bộ máy. Phản hồi của người dân, doanh nghiệp cũng trở thành một phần của quá trình đánh giá.

Ở chiều ngược lại, người làm được việc, có sản phẩm rõ ràng phải được ghi nhận; người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong quá trình đổi mới phải được bảo vệ. Với những trường hợp né tránh, đùn đẩy, chọn an toàn bằng cách không quyết định, quan điểm được đặt ra cũng rõ ràng: người không dám sử dụng quyền được giao thì không thể tiếp tục giữ quyền đó.

ZNEWS

|

Xã hội

“

Đồng chí nào né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm và giữ an toàn cho bản thân bằng cách không quyết gì cả, sẽ phải rời đi. Chúng ta không giao quyền cho một người mà không dám dùng quyền của mình.

Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang

Từ nghị quyết đến những thay đổi đo đếm được

Ngày 21/9, khi HĐND TP.HCM họp xem xét một loạt nghị quyết triển khai Luật Phát triển đô thị, những thẩm quyền được trao bắt đầu đi vào một bước cụ thể hơn.

Vấn đề lúc này không còn là thành phố có quyền gì, mà là từng quyền đó sẽ được chuyển thành chính sách và tổ chức thực hiện ra sao. Mỗi nghị quyết trước hết phải đúng luật, rõ ràng và khả thi; xác định được mục tiêu, nguồn lực và trách nhiệm. Quan trọng hơn, mỗi chính sách phải trả lời được những câu hỏi rất thực tế: có tháo được điểm nghẽn không, có tạo thêm nguồn lực hoặc động lực phát triển không và cuối cùng ai chịu trách nhiệm?

Không gian chính sách luật đã mở thì thành phố phải sử dụng, nhưng không vượt khỏi giới hạn pháp luật. Sợ trách nhiệm để rồi tự thu hẹp thẩm quyền được giao không phải cách làm, nhưng nhân danh đổi mới để làm trái quy định cũng không được chấp nhận.

3 chặng đưa thẩm quyền mới vào thực tế

Ban hành

Nghị quyết

Phụ trách

HĐND TP.HCM

Đúng luật, rõ ràng, khả thi

Xác định mục tiêu, nguồn lực, trách nhiệm

Triển khai

Tổ chức thực hiện

Phụ trách

UBND TP.HCM, các cơ quan

Xác định cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp

Ấn định thời hạn và sản phẩm đầu ra

Không tạo thêm vòng xin ý kiến nội bộ

Hậu kiểm

Giám sát

Phụ trách

HĐND TP.HCM

Theo dõi tiến độ

Nhận diện điểm nghẽn, nguyên nhân và trách nhiệm

Kiểm soát bằng minh bạch, không sinh thêm thủ tục

Sau nghị quyết là tổ chức thực hiện. Cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời hạn và sản phẩm đầu ra phải được xác định, thay vì tạo thêm những vòng xin ý kiến nội bộ.

Và sau quyết định vẫn còn một chặng nữa: giám sát. Vai trò của HĐND không kết thúc sau khi biểu quyết thông qua nghị quyết mà tiếp tục ở việc theo dõi tiến độ, nhận diện điểm nghẽn, nguyên nhân và trách nhiệm. Cách kiểm soát được đặt ra không phải bằng cách sinh thêm thủ tục, mà bằng minh bạch, giám sát và kết quả.

Ở cuối chuỗi đó vẫn là những câu hỏi rất cụ thể: Thủ tục có giảm không? Công việc có nhanh hơn không? Điểm nghẽn có được tháo gỡ? Nguồn lực có được khơi thông? Người dân và doanh nghiệp có cảm nhận được thay đổi? Đó cũng là lúc giá trị của Luật Phát triển đô thị đi ra khỏi những con số về thẩm quyền hay số lượng văn bản được ban hành.

TP.HCM đã được trao một không gian quyết định lớn hơn. Nhưng quyền được trao không tự động thành động lực phát triển. Nó chỉ tạo ra giá trị khi được chuyển thành những quyết định đúng, những công việc cụ thể và những thay đổi có thể đo đếm được trong thực tế.

ZNEWS

|

Xã hội

TP.HCM tự quyết, tự làm, tự chịu trách nhiệm

1/10

Luật Phát triển đô thị có hiệu lực, năm 2026

24%

GDP cả nước do TP.HCM đóng góp (khoảng)

30%

thu ngân sách nội địa cả nước (khoảng)

“

Tất cả mọi vấn đề thành phố tự quyết, tự làm, tự chịu trách nhiệm, không phải chờ Chính phủ ban hành nghị định, bộ ban hành thông tư.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Ông hoan nghênh Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang thời gian qua đã triển khai tinh thần này của Luật Phát triển đô thị đến các cấp, các ngành trong thành phố.

Theo Chủ tịch Quốc hội, TP.HCM là một đô thị đặc biệt, đóng góp khoảng 24% GDP và khoảng 30% thu ngân sách nội địa cho cả nước. Tiềm năng, lợi thế, dư địa của TP.HCM còn rất lớn, vấn đề là làm sao tăng trưởng mạnh hơn nữa.

Khi quyền quyết định được chuyển mạnh về thành phố, một yêu cầu mới cũng xuất hiện: bộ máy không chỉ thực thi những quy định có sẵn mà phải chủ động thiết kế chính sách cho chính những vấn đề của mình. Bài 2 của loạt bài sẽ đi vào một thay đổi quan trọng: TP.HCM làm chính sách thế nào khi được trao quyền tự quyết lớn hơn?

Sách

Thành phố Hồ Chí Minh - vùng đất chuyên chở ước mơ

Sách Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh - Thành phố của tôi là ấn phẩm kỷ niệm 50 năm ngày Giải phóng Miền Nam, Thống nhất Đất nước. Sách gồm 28 bài viết, là 28 câu chuyện dung dị, thấm đượm tình yêu dành cho vùng đất nghĩa tình, dễ sống và đáng sống. Từ đó, sách khắc họa và lan tỏa những thành tựu phát triển của TP.HCM dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, chính quyền và sự chung tay, góp sức của nhân dân thành phố từ năm 1975 đến nay.