Bài 1: Những kỷ vật còn mãi với thời gian

Giữa không gian yên bình của Khu lưu niệm Thủ tướng Phạm Văn Đồng, những kỷ vật giản dị như chiếc xe đạp cũ, chiếc vali bạc màu hay bộ ấm trà thân thuộc đang lặng lẽ kể câu chuyện về một nhân cách lớn. Cuộc đời gần một thế kỷ của Thủ tướng Phạm Văn Đồng – người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh – hiện lên không chỉ qua những dấu mốc lịch sử, mà còn qua lối sống thanh bạch, tận tụy, suốt đời vì nước, vì dân.

Nằm bình yên dưới những hàng cây xanh mướt của vùng quê giàu truyền thống cách mạng, Khu lưu niệm Thủ tướng Phạm Văn Đồng (Quảng Ngãi) từ lâu đã trở thành “trái tim” văn hóa của người dân Quảng Ngãi. Được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia năm 2006, khu lưu niệm có diện tích 47.000 mét vuông, lưu giữ và trưng bày 848 hiện vật, hơn 200 hình ảnh và gần 500 tài liệu quý.

Chị Nguyễn Thị Thanh Tuyền, quê xã Đông Sơn, xúc động chia sẻ: “Dù đã nhiều lần đến thăm Khu lưu niệm Thủ tướng Phạm Văn Đồng, nhưng mỗi khi đứng trước những vật dụng sinh hoạt đời thường của Thủ tướng Phạm Văn Đồng lúc sinh thời, tôi vẫn không khỏi bồi hồi. Chính sự giản dị, thanh bạch trong từng điều nhỏ bé ấy càng khiến tôi thêm kính trọng và cảm phục nhân cách lớn của bác”.

Các hạng mục như nhà trưng bày, phòng chiếu phim tư liệu, khu nhà thờ họ Phạm, khu phục dựng ngôi nhà thời niên thiếu... được sắp xếp khoa học, tái hiện sinh động cuộc đời và sự nghiệp của Thủ tướng Phạm Văn Đồng.

Ông Lê Trình, người phụ trách khu lưu niệm, chia sẻ: từng khung hình, từng tủ trưng bày đang được chỉnh trang cẩn trọng để mỗi bước chân du khách như được trở về quá khứ, được “trò chuyện” với Thủ tướng Phạm Văn Đồng – người con ưu tú của quê hương.

Sinh ngày 1.3.1906 tại xã Đức Tân (nay thuộc xã Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi), trong một gia đình công chức, Thủ tướng Phạm Văn Đồng sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng. Năm 1926, đồng chí sang Quảng Châu dự lớp huấn luyện chính trị do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tổ chức – bước ngoặt mở ra hành trình gần ba thập niên gắn bó, được trực tiếp giáo dục và rèn luyện bên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Suốt 75 năm hoạt động cách mạng liên tục, 41 năm là Ủy viên Trung ương Đảng, 35 năm là Ủy viên Bộ Chính trị, 32 năm giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ (1955–1987), 10 năm làm Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương, đồng chí đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của dân tộc. Ở bất kỳ cương vị nào, đồng chí cũng thể hiện phẩm chất của một người cộng sản mẫu mực: cần, kiệm, liêm, chính; nói đi đôi với làm; hết lòng phụng sự Tổ quốc và Nhân dân.

Trong hai cuộc kháng chiến, trên cương vị Phó Thủ tướng rồi Thủ tướng Chính phủ, đồng chí cùng Trung ương Đảng tổ chức bộ máy nhà nước gọn nhẹ, hiệu quả; chăm lo phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế; huy động sức mạnh hậu phương cho tiền tuyến.

Trên mặt trận ngoại giao, đồng chí là Trưởng đoàn Việt Nam tại Hội nghị Fontainebleau, tham dự Hội nghị Geneva và dự Hội nghị Á – Phi tại Indonesia. Với phong cách mềm dẻo mà kiên định, tinh tế mà bản lĩnh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Sau ngày đất nước thống nhất, Thủ tướng trăn trở trước những khó khăn của nền kinh tế và đời sống nhân dân. Việc trực tiếp khảo sát mô hình “khoán” trong nông nghiệp, lắng nghe thực tiễn từ cơ sở đã góp phần đặt nền móng cho tư duy đổi mới. Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng khẳng định: đổi mới là để nhân dân có đời sống ấm no, tự do, hạnh phúc – đó là mục tiêu cao nhất của sự nghiệp cách mạng.

Rời những trang sử lớn lao, bước vào không gian trưng bày ở quê nhà, người xem bắt gặp một hình ảnh rất khác: gần gũi và đời thường. Chiếc xe đạp – phương tiện đi lại gắn bó với Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong thời gian công tác tại Văn phòng Chính phủ – được đặt trang trọng trong khu lưu niệm. Có những việc, Thủ tướng tự đạp xe đi giải quyết, không phiền đến cấp dưới, không chờ xe công.

Chiếc vali cũ theo Thủ tướng suốt 17 năm công tác, bên trong là vài bộ quần áo kaki giản dị, mũ nỉ, khăn len… trở thành minh chứng cho một vị Thủ tướng suốt đời thanh bạch, không màng vật chất.

Những chén đĩa, bộ ly trà, vật dụng sinh hoạt hằng ngày được gìn giữ cẩn thận – đều là đồ dùng bình thường như bao gia đình khác – càng làm nổi bật nhân cách lớn: sống liêm khiết, khiêm nhường, gần gũi với nhân dân.

Để lịch sử không chỉ nằm yên trong tủ kính, khu lưu niệm đã phối hợp với Tỉnh đoàn triển khai dự án “Câu chuyện thời hoa lửa”. Các bạn trẻ hóa thân thành “phóng viên”, tự ghi hình, phỏng vấn, dựng phóng sự về cuộc đời Thủ tướng. Qua lăng kính của thế hệ hôm nay, hình ảnh Thủ tướng Phạm Văn Đồng trở nên sinh động, gần gũi và truyền cảm hứng hơn bao giờ hết.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ, nguyên Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Quảng Ngãi, những hiện vật liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của Thủ tướng Phạm Văn Đồng được trưng bày tại nhà lưu niệm không chỉ đơn thuần là những kỷ vật được lưu giữ, mà còn là “những minh chứng sống” của lịch sử.

Mỗi tài liệu, bức ảnh, trang bản thảo hay vật dụng sinh hoạt thường ngày đều chứa đựng trong đó một câu chuyện, một lát cắt chân thực về hành trình cống hiến trọn đời cho đất nước của Thủ tướng. Từ những hình ảnh, vật dụng giản dị trong đời sống thường nhật, tất cả cùng khắc họa rõ nét một nhà lãnh đạo trí tuệ, bản lĩnh nhưng vô cùng khiêm nhường, gần gũi.

Giá trị của các hiện vật không chỉ nằm ở phương diện lịch sử mà còn ở ý nghĩa giáo dục và truyền cảm hứng sâu sắc. Chúng giúp thế hệ trẻ hôm nay hiểu rằng, đằng sau những quyết sách lớn lao là một con người với lý tưởng kiên định, lối sống thanh bạch và tinh thần phụng sự không mệt mỏi. Khi được trưng bày và giới thiệu một cách sinh động, hệ thống hiện vật này sẽ trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

Có thể nói, mỗi hiện vật là một mảnh ghép ký ức, và khi được đặt cạnh nhau, chúng tạo thành bức tranh toàn cảnh về một cuộc đời lớn — cuộc đời của một nhà lãnh đạo đã dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

NHƯ ĐỒNG; Thiết kế: MẠNH LÊ