Bài 1: Tầm nhìn không chỉ nằm ở bảng xếp hạng

LTS: Theo bảng xếp hạng Global Financial Centres Index 39 (GFCI 39), Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) đã tăng lên hạng 84. Đây là một tín hiệu tích cực khi trong 3 kỳ gần nhất, TPHCM đã tăng từ 98 lên 95 rồi 84 (trước 2025 còn nằm ngoài Top 100). Tiềm năng và lợi thế đang chờ đón, vậy Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng đã và phải chuẩn bị như thế nào?

Trao đổi với ĐTTC, TS. Hồ Quốc Tuấn, Đại học Bristol, Vương Quốc Anh cho rằng bảng xếp hạng GFCI được xây dựng dựa vào phần lớn các đánh giá và kỳ vọng của giới tài chính quốc tế, chứ không chỉ là dữ liệu thực tế. Nghĩa là xếp hạng này dựa trên cảm nhận (perception). Điều này cũng rất quan trọng trong giới tài chính, vì danh tiếng và cách nhìn nhận sẽ ảnh hưởng đến lựa chọn điểm đến của dòng tiền.

PHÓNG VIÊN: - Ông nhận định thế nào về bảng xếp hạng GFCI 39?

TS. HỒ QUỐC TUẤN: - Trước tiên, về vị thế trong xếp hạng về cảm nhận, Việt Nam đã vượt qua Bangkok của Thái Lan và Manila của Phillipines, đang so kè với Jakarta của Indonesia. Tuy nhiên, so với Malaysia (hạng 42) và Singapore (thường xuyên top 4) thì Việt Nam vẫn còn một khoảng cách rất xa (xem bảng xếp hạng).

Nói cách khác, bức tranh hiện ra khá rõ, Việt Nam đã vượt qua một số nước trong khu vực, vẫn đang là đối thủ cạnh tranh với Indonesia, nhưng vẫn cách Malaysia một khoảng đáng kể và còn rất xa Singapore. Nếu dùng xếp hạng GFCI làm thước đo cảm nhận vị thế của trung tâm tài chính trong mắt giới tài chính, thì Việt Nam đang cố gắng cạnh tranh vào nhóm giữa như Malaysia trong 5-10 năm tới, chưa thể nghĩ đến nhóm đầu.

Cũng xin lưu ý, nhiều thảo luận ở Việt Nam gần đây chỉ so sánh với Singapore và Hong Kong, là một so sánh không phù hợp với tiềm năng và năng lực sẵn có.

- Nói như vậythứ hạng tăng lên vì Việt Nam đang được nhà đầu tư nhìn nhận tích cực hơn trước?

- Đúng như vậy. Vấn đề đặt ra là liệu “họ cảm nhận chúng ta đang tốt lên, nhưng chúng ta thật ra đã thay đổi tương ứng hay chưa”?

Một điều cần chú ý là do biến động kinh tế toàn cầu thời gian qua, nên trong kỳ báo cáo GFCI 39 có nhiều trung tâm tài chính ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương chững lại hoặc giảm nhẹ điểm số. GFCI 39 chỉ là một báo cáo về “cảm nhận”, điều đó nó nói lên rằng vị thế của Việt Nam được nâng lên trong biến động toàn cầu.

Thế nhưng, chúng ta cũng có thể bị tụt hạng trở lại khi mọi việc trở lại tốt hơn, Bangkok và Jakarta với những lợi thế sẵn có vẫn có thể tăng hạng.

Nguồn: Báo cáo GFCI 37, 38, 39 (GFCI 39 là báo cáo gần nhất năm 2026.

- Nhìn nhận của ông là tầm nhìn về VIFC-HCMC không nên chỉ nằm ở thứ hạng của các bảng xếp hạng?

- Theo tôi câu chuyện VIFC-HCMC có lẽ nên bắt đầu từ những câu hỏi về nền tảng. Thứ nhất, nền tảng niềm tin. Một trong những yếu tố cốt lõi giúp Việt Nam ghi điểm là sự ra mắt trung tâm tài chính quốc tế như hứa hẹn, và sự ổn định của dòng vốn FDI toàn cầu vào Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của thế giới.

Tham vọng tăng trưởng 2 con số của chúng ta cũng là một điểm sáng. Có thể nói, niềm tin và sự lạc quan về kinh tế của Việt Nam lan tỏa ở nhiều báo cáo phân tích nước ngoài. Điều này ảnh hưởng nhiều đến niềm tin đầu tư vào Việt Nam.

Thứ hai, cam kết “ưu tiên thể chế”: Chính phủ đã xác định rõ 3 năm đầu (2026-2029) là giai đoạn để hoàn thiện thể chế. Điều này tạo ra một tín hiệu cực kỳ tích cực rằng Việt Nam đang xây dựng một "sân chơi" theo chuẩn mực quốc tế chứ không chỉ là các đặc khu kinh tế thông thường.

Thứ ba “sức bật từ Fintech”: Việt Nam liên tục được đánh giá cao trong nhóm các trung tâm tài chính có triển vọng phát triển Fintech mạnh mẽ nhất khu vực. Sự năng động của các start-up và hạ tầng thanh toán số phát triển nhanh đang là lợi thế cho Việt Nam.

Việt Nam đang sở hữu những lợi thế mà ngay cả các trung tâm tài chính phát triển cũng phải khao khát. Đó là sự kết hợp giữa quy mô dân số, tốc độ tăng trưởng và dư địa cải cách.

- Có nghĩa Việt Nam cũng đang có lợi thế về dân số đông và trẻ?

- Với gần 100 triệu dân và cơ cấu dân số trẻ, Việt Nam là một trong những thị trường tài chính tiêu dùng tiềm năng nhất thế giới. Nhu cầu về vay vốn cá nhân, bảo hiểm, đặc biệt là các giải pháp thanh toán số không ngừng tăng cao. Việc xây dựng VIFC-HCMC sẽ là đòn bẩy để hiện thực hóa các tiềm năng này, biến nhu cầu nội địa thành động lực hút vốn quốc tế.

Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh luôn cần vốn. Một thị trường gần 100 triệu dân luôn tạo ra nhu cầu về thanh toán, tín dụng, đầu tư. Ở góc độ đó, Việt Nam không phải là nơi “cung cấp dịch vụ tài chính cho toàn cầu”, mà là nơi tạo ra nhu cầu nội sinh về tài chính, là nơi mà các giao dịch vãng lai và giao dịch vốn quốc tế cần diễn ra nhanh hơn trong tương lai.

Đó mới chính là nhu cầu tự nhiên của VIFC-HCMC: trước tiên, nó phục vụ cho nhu cầu hút vốn quốc tế của nền kinh tế Việt Nam, và là cửa ngõ để vốn quốc tế vào và ra một nền kinh tế năng động bậc nhất khu vực và thế giới.

Đó cũng là lý do tôi cho rằng chúng ta nên chú trọng vào những vấn đề nền tảng, lợi thế do chiến lược phát triển kinh tế tổng thể, nhu cầu tự nhiên của dòng vốn quốc tế, và lợi thế do biến động địa chính trị tạo ra.

Không giống Singapore hay Hong Kong, những nơi đã là trung tâm tài chính quốc tế vững vàng, Việt Nam bước vào cuộc chơi này từ một vị trí khác với những lợi thế khác. Việt Nam không có lợi thế về tài chính, nhưng có lợi thế về nhu cầu vốn cho tăng trưởng, áp lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu và đa dạng hóa của dòng vốn quốc tế.

- Ông vừa nói về nhu cầu vốn cũng như cần đa dạng hóa nguồn vốn quốc tế. Vậy khai thông dòng vốn này như thế nào?

- Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là các quy định về niêm yết cổ phiếu và giới hạn sở hữu nước ngoài (room ngoại). Tuy nhiên, đây cũng chính là dư địa tăng trưởng khổng lồ nếu được tháo gỡ đúng cách.

Khi các quy định này được nới lỏng, trung tâm tài chính quốc tế sẽ trở thành cửa ngõ để các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn quốc tế dễ dàng hơn, đồng thời thu hút các doanh nghiệp khu vực đến niêm yết. Việc nới room ngoại không chỉ mang lại vốn, mà quan trọng là mang lại quản trị và công nghệ tài chính hiện đại. Đây cũng là con đường ngắn nhất để nâng cấp cơ chế quản trị rủi ro cho hệ thống ngân hàng nội địa theo chuẩn Basel III và xa hơn nữa.

Tóm lại, Việt Nam không cần quá lo ngại về câu chuyện thứ hạng hay đi tìm điểm độc đáo riêng biệt gì. Theo phân tích rủi ro và lợi ích, trong bối cảnh hiện nay của thế giới, dòng vốn không đi đến nơi hoàn hảo nhất, mà đi đến nơi cần nó nhất (cơ hội), nơi nó cảm thấy an toàn nhất (hiểu nôm na là rủi ro ít nhất một cách tương đối so với những nơi có cơ hội tương tự). Ở Việt Nam đã có yếu tố thứ nhất và đang cố gắng xây dựng yếu tố thứ hai.

- Theo ông làm sao để dòng vốn quốc tế tin rằng “vốn vào Việt Nam là an toàn”?

- Một trong những điểm đáng chú ý trong các thảo luận gần đây là ý tưởng xây dựng luật riêng cho trung tâm tài chính. Đó chính là một trong những tiền đề quan trọng cho việc xây dựng niềm tin “vốn vào Việt Nam là an toàn”.

Điều này không mới trên thế giới. Những mô hình thành công như Dubai hay Astana, đều chọn cách tách trung tâm tài chính ra khỏi hệ thống pháp luật nội địa, xây dựng một cơ chế riêng, thường dựa trên thông lệ luật Anh, với tòa án độc lập và quy tắc minh bạch.

Lý do rất rõ ràng: trong tài chính, nhà đầu tư không mua cơ sở hạ tầng, cũng không mua ưu đãi thuế, họ mua niềm tin vào luật pháp. Một hợp đồng tài chính có thể kéo dài hàng chục năm. Nhà đầu tư không chỉ cần biết quyền lợi hôm nay, mà cần chắc chắn rằng những cam kết đó sẽ không thay đổi theo nhiệm kỳ, theo chính sách, hay theo ý chí hành chính.

Đó là lý do tại sao nhiều quốc gia chấp nhận tạo ra một “vùng pháp lý đặc biệt”, nơi luật không bị điều chỉnh tùy tiện, và tranh chấp được xử lý theo chuẩn mực quốc tế. Đây cũng là những vấn đề Việt Nam không thể làm trong một vài năm, nhưng nếu chúng ta không bắt đầu từ bây giờ sẽ không bao giờ có.