Bài 2: Chung sức làm hạ tầng kết nối liên vùng với TP Hồ Chí Minh

Những cây cầu “mơ ước” ghi dấu ấn PPP

Phân tích về tính cấp thiết phải xây dựng cầu Phú Mỹ 2, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND thành phố cho rằng, kết nối giao thông giữa TP Hồ Chí Minh và TP Đồng Nai đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn. Các tuyến đường chính như QL1, QL51, QL20 đều chịu gánh nặng hạ tầng và có những điểm nghẽn cố hữu. Trong đó QL51 ghi nhận lượng xe cao và đã vượt tải từ cách đây 5 năm; cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây dù là tuyến huyết mạch nhưng đã thường xuyên ùn tắc. Đặc biệt, đoạn cao tốc từ TP Hồ Chí Minh - Long Thành đã vượt quá năng lực thông xe tới 25% và không đảm bảo yêu cầu đi lại khi sân bay Long Thành đi vào khai thác. Hiện tại, hướng kết nối từ khu Nam thành phố đi Đồng Nai, nhất là hướng đi sân bay Long Thành đều phải dồn về cầu Phú Mỹ hoặc các tuyến đường nội đô. Không riêng cầu Phú Mỹ đã quá tải do lượng xe container, xe cá nhân lớn, cầu Đồng Nai và cầu Long Thành cũng thường xuyên quá tải nghiêm trọng.

Với hướng tuyến bắt đầu từ đường Nguyễn Hữu Thọ, xã Nhà Bè, cầu Phú Mỹ 2 sẽ vượt sông Đồng Nai để kết nối với đường Liên Cảng của Đồng Nai, nối vào đường 25C đi sân bay Long Thành để tạo thành trục giao thông kết nối quan trọng. Đặc biệt, khi kết nối với các tuyến đường trên cao số 2 và 3 của TP Hồ Chí Minh, sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành sẽ được nối liền. Sau khi hoàn thành, cầu Phú Mỹ 2 sẽ góp phần phân luồng giao thông hiệu quả, làm giảm tải cho cầu Phú Mỹ hiện hữu cùng các tuyến QL1, QL51 và cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây. Từ đó giảm ùn tắc giao thông, rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và nâng cao khả năng cạnh tranh của khu vực; tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho cả TP Hồ Chí Minh và TP Đồng Nai.

Cầu Bình Khánh trên tuyến cao tốc Bến Lức - Long Thành chuẩn bị đưa vào khai thác.

Đối với Dự án xây dựng cầu Cần Giờ, ông Nguyễn Công Vinh nêu rõ, hàng chục năm qua việc di chuyển từ trung tâm thành phố đến 4 xã đảo Cần Giờ vẫn phụ thuộc vào phà Bình Khánh đang quá tải. Vào các dịp cuối tuần, lễ, tết, ùn tắc thường xuyên kéo dài. Sắp tới, Dự án khu đô thị lấn biển Cần Giờ sẽ có dân số khoảng 228.506 người, khách du lịch dự kiến đạt 8,89 triệu lượt/năm. Với quy mô như vậy, nhu cầu giao thông đến Cần Giờ những năm tới đây sẽ còn tăng cao.

Tại Cần Giờ còn có Dự án Cảng trung chuyển quốc tế với khả năng khai thác tàu lên tới 24.000 TEU, tàu trung chuyển 65.000 tấn và sà lan có tải trọng 8.000 tấn sẽ được hoàn thành giai đoạn 1 trước năm 2030. Ngoài ra tuyến đường ven biển nối TP Hồ Chí Minh với TP Đồng Nai, tỉnh Lâm Đồng và Đồng Tháp cũng sẽ được hoàn thành vào năm 2030 nên việc đầu tư cầu Cần Giờ càng trở nên cấp thiết. Khi hoàn thành, cầu Cần Giờ kết nối với cao tốc Bến Lức - Long Thành thông qua nút giao thông với đường Rừng Sác còn tạo ra hướng kết nối liên vùng hiệu quả.

Chung sức làm dự án PPP, hợp đồng BT với TP Hồ Chí Minh, các cây cầu trọng điểm là Cát Lái và Long Hưng (cầu Đồng Nai 2) cũng đã được TP Đồng Nai khởi động nhằm hiện thực hoá hạ tầng kết nối chiến lược giữa 2 thành phố. Cầu Cát Lái là công trình giao thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong mạng lưới kết nối liên vùng giữa TP Hồ Chí Minh và TP Đồng Nai. Ngoài việc thay thế phà Cát Lái thường xuyên quá tải, dự án còn hình thành trục giao thông đường bộ trực tiếp, liên tục, góp phần giải tỏa áp lực giao thông tại cửa ngõ Đông Nam TP Hồ Chí Minh - khu vực có mật độ lưu thông hàng hóa, hành khách và hoạt động logistics thuộc nhóm cao nhất cả nước. Cầu Cát Lái và đường dẫn có chiều dài khoảng 11,6km, quy mô 6 làn xe cơ giới và 2 làn xe thô sơ với tổng mức đầu tư khoảng 20,6 nghìn tỷ đồng, được triển khai từ năm 2026 và dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2029. Dự án đã được TP Đồng Nai cho động thổ ngày 15/1, dự kiến sẽ chính thức được khởi công ngay trong năm nay theo phương thức PPP.

Theo ông Hồ Văn Hoà, Phó Chủ tịch UBND TP Đồng Nai, cầu Cát Lái là một trong những dự án giao thông kết nối Đồng Nai với TP Hồ Chí Minh được người dân mong chờ suốt hơn 30 năm qua. Sự chờ đợi ấy không chỉ đến từ nhu cầu đi lại, mà còn là mong mỏi về một trục kết nối xứng tầm cho sự phát triển của cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. “Động thổ, xây dựng cầu Cát Lái không chỉ đánh dấu sự khởi đầu của một công trình giao thông trọng điểm, mà còn là kết quả của quá trình kiên trì, quyết tâm của chính quyền hai địa phương, là niềm vui lớn của người dân”, Phó Chủ tịch UBND TP Đồng Nai Hồ Văn Hòa khẳng định.

Quá tải trên một hướng kết nối giữa TP Hồ Chí Minh và TP Đồng Nai.

Dự án đầu tư xây dựng cầu Đồng Nai 2 cũng đã được TP Đồng Nai triển khai nhằm đáp ứng nhu cầu kết nối giao thông ngày càng gia tăng giữa khu vực phía Đông TP Hồ Chí Minh với TP Đồng Nai. Khi đưa vào khai thác, cầu Đồng Nai 2 sẽ chia sẻ áp lực cho các tuyến giao thông huyết mạch như Xa lộ Hà Nội và cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây. Dự án có tổng chiều dài khoảng 9,8km, rộng 6 làn xe cơ giới và 2 làn xe hỗn hợp, hoàn thành ngay trong năm 2028. Tổng mức đầu tư cho dự án gần 11,5 nghìn tỷ đồng theo hình thức PPP, hợp đồng BT. Để đầu tư các công trình này, TP Đồng Nai cũng tập trung khai thác nguồn thu từ việc đấu giá quỹ đất công để thanh toán cho nhà đầu tư.

Theo lãnh đạo UBND TP Đồng Nai, việc đồng loạt triển khai các dự án cầu kết nối giữa Đồng Nai và TP Hồ Chí Minh không chỉ giải quyết bài toán giao thông trước mắt tại các cửa ngõ trọng điểm, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Các công trình này sẽ tạo nền tảng quan trọng cho phát triển không gian đô thị, công nghiệp và dịch vụ logistics của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Nối dài những tuyến đường sắt đô thị nội vùng

Mặc dù xây dựng đường sắt đô thị cho TP Hồ Chí Minh, nhưng trong quyết định phê duyệt điều chỉnh phát triển giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh đến năm 2020 và tầm nhìn sau năm 2020 được Thủ tướng Chính phủ ban hành từ năm 2013 đã nhấn mạnh tính kết nối liên vùng của một số tuyến metro. Cụ thể, tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên được định hướng nghiên cứu kéo dài đến Đồng Nai và Bình Dương, trong đó hướng tuyến từ nhà ga Suối Tiên đi TP Đồng Nai được định hướng chạy dọc QL1, đến ngã ba Chợ Sặt ở khu vực Biên Hòa. Hướng tuyến đi Bình Dương được kéo dài theo trục Mỹ Phước - Tân Vạn đến ga trung tâm ở Khu liên hợp công nghiệp - đô thị - dịch vụ Bình Dương. Hiện 2 tuyến nối với Metro số 1 trên đang được xúc tiến việc triển khai.

Xây dựng tuyến Metro số 2 với mục tiêu sẽ tiếp tục nối dài đến Đồng Nai và Tây Ninh trong tương lai.

Vào dịp kỷ niệm 51 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2026) vừa qua, TP Hồ Chí Minh đã khởi công xây dựng tuyến metro Bến Thành - Thủ Thiêm, đoạn tiếp theo của tuyến Metro số 2. Dự án có chiều dài hơn 6,2km, đi ngầm hoàn toàn, tổng vốn đầu tư khoảng 46,3 nghìn tỷ đồng theo phương thức PPP, hợp đồng BT, hoàn thành vào năm 2030. UBND TP Hồ Chí Minh đánh giá đây là một trong những công trình hạ tầng giao thông trọng điểm, có ý nghĩa đặc biệt trong việc tăng cường kết nối khu vực trung tâm với Khu đô thị mới Thủ Thiêm và vùng Đông Nam Bộ. Bởi ngoài việc giữ vai trò then chốt trong kết nối khu trung tâm hiện hữu với Khu đô thị mới Thủ Thiêm - nơi được định hướng trở thành trung tâm tài chính, thương mại quốc tế… tuyến Metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm còn góp phần liên kết với các trục giao thông chiến lược là toàn tuyến Metro số 2, tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm - Long Thành, qua đó tăng khả năng kết nối với sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành.

Hiện tại, tuyến Metro Thủ Thiêm - Long Thành với chiều dài khoảng 46,4km, nối từ phía đông nhà ga Thủ Thiêm của tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm, phường Bình Trưng, TP Hồ Chí Minh đến depot Cẩm Đường, xã Xuân Đường, TP Đồng Nai cũng đang được khẩn trương hoàn thành pháp lý để có thể khởi công. Dự án có hành trình chạy dọc theo các hành lang giao thông lớn như cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, Vành đai 3 và kết nối với 6 tuyến đường sắt đô thị khác, tạo trục vận tải khối lượng lớn giữa trung tâm TP Hồ Chí Minh và sân bay Long Thành. Theo thiết kế, tuyến metro này sẽ có công suất tối đa gần 47.000 hành khách/giờ với tổng mức đầu tư khoảng 134 nghìn tỷ đồng, chưa gồm chi phí giải phóng mặt bằng. Điều đặc biệt, dự án “khủng” này cũng được dự kiến thực hiện theo phương thức PPP, hợp đồng BT, nhà đầu tư huy động vốn và được thanh toán bằng quỹ đất kết hợp ngân sách Nhà nước với mục tiêu hoàn thành vào năm 2030.

Việc TP Hồ Chí Minh khởi công, động thổ loạt dự án hạ tầng chiến lược trong thời gian rất ngắn trên là một kỳ tích. Bởi hầu hết những dự án này đã có trong quyết định phê duyệt điều chỉnh phát triển giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh đến năm 2020 và tầm nhìn sau năm 2020 được Thủ tướng Chính phủ ban hành cách đây 13 năm. Khi đó, các công trình đã được ấn định mốc thời gian triển khai xây dựng, hoàn thiện. Nhất là việc đầu tư có trọng điểm các công trình quan trọng, bức thiết, mang tính đột phá và đóng vai trò động lực để phát triển kinh tế - xã hội như: Dự án mở rộng tuyến QL1; xây dựng tuyến Vành đai 3...

Đạt được những kết quả đột phá về đầu tư phát triển hạ tầng chiến lược trên, ngoài chìa khóa từ cơ chế hợp tác PPP, thanh toán phần lớn cho nhà đầu tư bằng quỹ đất, một nguyên nhân thúc đẩy việc TP Hồ Chí Minh triển khai đồng loạt các dự án trọng điểm với số vốn đầu tư rất lớn được huy động từ các doanh nghiệp tư nhân là cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh từ Trung ương và các bộ, ngành cho thành phố.

Nói về kỷ lục trong thẩm định đối với dự án đường sắt đô thị tốc độ cao, kỹ thuật phức tạp Bến Thành - Cần Giờ, ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng từng khẳng định: Dự án đã được Sở Xây dựng thực hiện phần việc của mình chỉ trong vòng vài tuần để trình UBND thành phố phê duyệt.