Bài 2: 'Điểm nghẽn' của chuỗi quế Lào Cai

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp và ngành công thương, diện tích quế của Lào Cai hiện thuộc nhóm lớn nhất cả nước, giá trị sản xuất mỗi năm lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Thế nhưng, phần lớn sản phẩm vẫn đang được bán dưới dạng nguyên liệu hoặc sơ chế. Chưa kể, việc sản xuất, chế biến các sản phẩm, nhất là tinh dầu quế thời gian qua gặp rất nhiều khó khăn trong khâu tiêu thụ. Đó cũng là lý do nhiều năm qua, dù sản lượng liên tục tăng, ngành hàng quế vẫn chưa tạo được bước đột phá tương xứng về giá trị.

Lào Cai có diện tích quế lớn, tạo ra nguồn nguyên liệu dồi dào.

Tại cơ sở chưng cất tinh dầu quế của Công ty TNHH Chế biến nông sản xuất khẩu Sơn Hải, xã Nghĩa Đô, hàng chục tấn cành, lá quế mỗi ngày được đưa vào lò hơi để chiết xuất tinh dầu.

Việc chiết xuất tinh dầu không chỉ góp phần tiêu thụ cành, lá quế cho nông dân khu vực xã Nghĩa Đô và các địa phương lân cận mà còn giúp tạo việc làm cho nhiều lao động ở địa phương.

Tuy nhiên, do thị trường nhiều biến động, giá bán tinh dầu giảm sâu cùng những khó khăn trong quá trình xuất khẩu, cơ sở này đang tồn đọng hơn 40 tấn tinh dầu thành phẩm trong kho.

Tương tự, tại xưởng chế biến tinh dầu quế xuất khẩu của Hợp tác xã (HTX) Lâm Phương Linh, xã Mậu A, việc thu mua nguyên liệu, đốt lò, chiết xuất tinh dầu quế cũng được cơ sở duy trì trong bối cảnh giá mặt hàng tinh dầu quế giảm sâu, thị trường tiêu thụ nhỏ giọt.

Hiện mỗi năm, cơ sở này thu mua trên 100 nghìn tấn nguyên liệu và chiết xuất được khoảng 60 tấn tinh dầu.

Theo đại diện cơ sở này, mặc dù đã tìm hướng xuất khẩu tinh dầu quế đi thị trường Mỹ và một số nước khác ngoài Trung Quốc nhưng việc tiêu thụ mặt hàng tinh dầu quế thời gian qua vẫn gặp không ít khó khăn.

Theo các doanh nghiệp, HTX chế biến tinh dầu quế, nguyên nhân dẫn đến tình trạng tinh dầu quế khó tiêu thụ, giá giảm trong thời gian qua chủ yếu do thị trường chưa đa dạng, công nghệ chế biến sâu hạn chế và chất lượng tinh dầu quế chưa đồng đều giữa các vùng trồng.

Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp cho rằng hàm lượng aldehyde cinnamic (Cinnamaldehyde) - hoạt chất quyết định mùi thơm đặc trưng và giá trị thương mại của quế chưa đồng đều giữa các vùng nguyên liệu.

Đây lại là tiêu chí rất quan trọng đối với các thị trường cao cấp. Tình trạng này là do một số diện tích được phát triển từ nguồn giống khác nhau, điều kiện đất đai khác nhau, quy trình chăm sóc cũng khác nhau nên chất lượng nguyên liệu đầu ra chưa ổn định.

Tinh dầu quế tại Lào Cai hiện nay đa số ở mức tinh dầu thô.

Trong khi đó, các doanh nghiệp chế biến sâu, đặc biệt trong lĩnh vực dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và hương liệu tự nhiên hiện nay không chỉ quan tâm đến sản lượng mà đặc biệt chú trọng đến các chỉ tiêu hóa học của nguyên liệu đầu vào.

Vì vậy, việc kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu, tuyển chọn giống quế có hàm lượng Cinnamaldehyde cao, xây dựng các vùng sản xuất chuyên canh đạt tiêu chuẩn hữu cơ và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng quế Lào Cai trong thời gian tới.

Một thực tế khác là năng lực chế biến sâu của ngành quế Lào Cai vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng vùng nguyên liệu. Hiện nay, phần lớn giá trị của cây quế vẫn đến từ việc bán vỏ quế, tinh dầu thô và gỗ quế.

Trong khi đó, trên thị trường thế giới, quế đã được sử dụng để sản xuất hàng trăm sản phẩm khác nhau như dược phẩm, mỹ phẩm thiên nhiên, thực phẩm chức năng, hương liệu thực phẩm và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh chia sẻ thêm: “Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng khắt khe, lợi thế cạnh tranh không còn ở việc có bao nhiêu héc-ta quế mà ở chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế”.

Nông dân xã Nghĩa Đô sơ chế vỏ quế.

Bởi vậy, bài toán của ngành quế Lào Cai hiện nay không còn là trồng thêm bao nhiêu héc-ta hay tăng thêm bao nhiêu tấn sản lượng. Điều quan trọng hơn là làm sao để mỗi héc-ta quế tạo ra giá trị cao hơn, mang lại thu nhập bền vững hơn và mỗi sản phẩm quế của Lào Cai có thể bước vào những thị trường khó tính nhất thế giới. Khi đó, “vàng xanh” sẽ không chỉ là câu chuyện về diện tích hay sản lượng, mà thực sự trở thành ngành hàng có sức cạnh tranh cao, tạo động lực cho kinh tế lâm nghiệp phát triển bền vững trong nhiều năm tới.

Bài cuối: Mở lối cho “vàng xanh”