Bài 2: Thu nhập nông thôn gấp 2,5-3 lần – đích đến nhiều thách thức

Cây chè trở thành sinh kế chủ lực của nhiều hộ dân Mộc Châu (Sơn La). Phát triển sản xuất hàng hóa là con đường nâng thu nhập bền vững. Ảnh: Hữu Nghị

Những bước tiến đã có

Giai đoạn 2021-2025 đi qua nhiều khó khăn chưa từng có: đại dịch COVID-19, thiên tai, biến động giá nông sản. Trong bối cảnh ấy, theo Báo cáo nghiên cứu khả thi số 81/BC-VPĐP-KHTC, thu nhập bình quân của người dân nông thôn vẫn tăng từ khoảng 41 triệu đồng năm 2020 lên khoảng 54 triệu đồng năm 2024, theo kết quả khảo sát mức sống dân cư của Cục Thống kê, và đạt khoảng 58 triệu đồng năm 2025, gấp 1,4 lần.

Đáng chú ý hơn là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Báo cáo ghi nhận thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số dự kiến đạt 45,9 triệu đồng vào cuối giai đoạn, gấp 3,3 lần năm 2020, vượt xa mục tiêu “tăng trên 2 lần”. Tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số giảm từ 25,91% xuống còn 12,55% vào cuối năm 2024. Những con số này cho thấy đầu tư có trọng tâm cho địa bàn khó khăn nhất đã mang lại kết quả rõ ràng.

Kinh tế nông thôn cũng có thêm những động lực mới. Theo báo cáo của Chính phủ gửi Đoàn giám sát của Hội đồng Dân tộc, đến tháng 8/2026 cả nước có 21.028 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên với 10.657 chủ thể tham gia, tăng gần 2.000 sản phẩm chỉ trong 8 tháng.

Phép tính cho 5 năm tới

Tuy vậy, chặng đường phía trước dài hơn chặng đã đi. Thu nhập nông thôn gấp 2,5 lần năm 2020 tương đương khoảng 103,5 triệu đồng; gấp 3 lần là khoảng 124 triệu đồng. Từ mức 58 triệu đồng năm 2025, thu nhập cần tăng bình quân khoảng 12-16% mỗi năm theo giá hiện hành, gấp khoảng hai lần tốc độ 6,4%/năm của giai đoạn trước.

Mục tiêu này được đặt trong bối cảnh chung của cả nước: tăng trưởng GDP từ 10%/năm trở lên và thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD vào năm 2030. Khi nền kinh tế tăng tốc, khu vực nông thôn không thể đứng ngoài. Nhưng để thu nhập nông thôn tăng nhanh gấp đôi, cần làm rõ phần tăng thêm sẽ đến từ đâu: sản xuất nông nghiệp giá trị cao, việc làm phi nông nghiệp, du lịch nông thôn hay liên kết chuỗi giá trị.

Vườn cây ăn quả được trùm lưới bảo vệ ở vùng cao Mộc Châu. Đầu tư bài bản giúp nông sản có giá trị cao hơn. Ảnh: Hữu Nghị

Khoảng cách xuất phát điểm

Thách thức lớn nhất nằm ở chỗ mức tăng bình quân không phản ánh hết sự khác biệt giữa các vùng. Báo cáo giám sát số 589/BC-HĐDT16 ngày 30/9/2026 của Hội đồng Dân tộc cho biết, theo Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, bình quân mỗi xã mới đạt 2,77 tiêu chí; Lào Cai bình quân chỉ khoảng 1,42 tiêu chí/xã. Cao Bằng có 53/56 xã, Sơn La 66/75 xã, Điện Biên 38/45 xã, Lai Châu 32/38 xã thuộc khu vực III. Tại những nơi này, các tiêu chí về thu nhập, nước sạch, chuyển đổi số được đánh giá là khó thực hiện nhất.

Cũng vì vậy, Hội đồng Dân tộc đề nghị rà soát mục tiêu, chỉ tiêu theo khả năng đo lường và nguồn lực, không hạ chuẩn quốc gia nhưng phải có lộ trình và giải pháp hỗ trợ phù hợp với từng nhóm địa bàn. Đây cũng là hướng mà cơ quan điều phối đã bắt đầu khi phân loại xã thành ba nhóm: đến tháng 9/2026, cả 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phân loại nhóm xã để đặt mục tiêu sát thực tế hơn.

Cùng đo bằng một thước

Có một điểm cần làm rõ khi đặt hai mục tiêu thu nhập cạnh nhau. Trong cùng giai đoạn, thu nhập của người dân tộc thiểu số được ghi nhận tăng 3,3 lần, còn thu nhập chung của người dân nông thôn tăng 1,4 lần. Khả năng cao là hai con số được thu thập từ hai nguồn, theo hai phương pháp khác nhau. [Cần xác minh với Văn phòng Điều phối và Bộ Dân tộc và Tôn giáo về nguồn số liệu thu nhập người dân tộc thiểu số.] Khi ba chương trình đã về chung một mối, việc thống nhất một phương pháp đo thu nhập, theo cả giá hiện hành và giá so sánh, sẽ giúp đánh giá chính xác mục tiêu “thu nhập người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung cả nước”.

Theo Hội đồng Dân tộc, tại thời điểm giám sát, mục tiêu giai đoạn 2026-2030 và mục tiêu năm 2026 chưa được giao cho các bộ, ngành và địa phương, một phần vì khuôn khổ chương trình thay đổi ngay trong năm khi Quốc hội quyết định hợp nhất. Khi Nghị định về chương trình hợp nhất được ban hành, việc giao chỉ tiêu thu nhập theo lộ trình từng năm, từng nhóm địa bàn sẽ là bước quan trọng để kỳ đánh giá giữa kỳ năm 2028 có căn cứ điều chỉnh.

Mục tiêu cao là cần thiết để tạo động lực. Nhưng để đi tới đích, cách tổ chức thực hiện, từ thiết kế chính sách, giao vốn đến xử lý vướng mắc ở cơ sở, mới là yếu tố quyết định.

(Còn nữa)