Bài 3: Không để ai đứng ngoài cuộc chuyển động số

Bài 2: Từ “chi bộ trắng” đến “chi bộ số”

“Cõng” sóng về bản

Phiên họp thứ ba của Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh.

Với nhiều nỗ lực, đến nay Điện Biên vẫn còn khoảng 3% khu vực dân cư chưa có sóng 4G ổn định và hơn 10% thôn, bản nằm ngoài tầm với của sợi cáp quang truyền thống. Các “vùng lõm” về hạ tầng, vô tình cũng tạo ra những “vùng lõm” về cơ hội phát triển. Với quyết tâm “không để ai đứng ngoài trong cuộc chuyển động số”, tại cuộc họp Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh gần đây, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo tỉnh Trần Tiến Dũng đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát những khu vực còn khó khăn về kết nối, sóng di động, internet; tập trung tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng, đẩy nhanh tiến độ đầu tư hạ tầng, tạo nền tảng cho chuyển đổi số đồng bộ.

Còn theo ông Phạm Thanh Nam, Phó Giám đốc phụ trách Sở Khoa học và Công nghệ: Việc xóa “vùng lõm” về hạ tầng số được tỉnh quyết liệt triển khai bằng nhiều giải pháp, đặc biệt là trong thời gian gần đây. Trong đó, Viettel Điện Biên là đơn vị chủ lực tham gia thực hiện nhiệm vụ xóa “vùng lõm” sóng trong năm 2026. Ngoài ra, với điều kiện đặc thù miền núi, những khu vực “lõm sóng” đều có địa hình chia cắt, dân cư sống rải rác, rất khó để đầu tư hệ thộng cáp quang. Bởi vậy, tỉnh đẩy mạnh công tác xã hội hóa, kết nối với nhiều doanh nghiệp, đơn vị đưa thiết bị vệ tinh vào lắp đặt tại những địa bàn này.

“Đáng chú ý, mới đây, tỉnh tiếp nhận 45 thiết bị vệ tinh Starlink do Tập đoàn SpaceX tài trợ để triển khai tại các địa bàn. Đối với những nơi chưa có điện, hiện nay doanh nghiệp cung cấp đã tính tới cả phương án đầu tư máy phát điện để bảo đảm trạm hoạt động. Theo kế hoạch, từ nay đến cuối năm, hơn 100 trạm thu phát sóng mới dự kiến được xây dựng và đưa vào khai thác. Hiện nay Viettel Điện Biên đã hoàn thành khảo sát, xây dựng phương án triển khai 85 trạm BTS tại các thôn, bản, cụm dân cư khó khăn; Mobifone khảo sát phương án, vị trí 10 trạm BTS. Đồng thời tiếp tục nâng chất lượng 4G, 5G, hướng tới mục tiêu 60% khu vực dân cư được phủ 5G trong năm 2026”, ông Nam thông tin.

Nhiều thập kỷ qua, bản Trạm Củ (xã Pú Nhung) được ví như một “ốc đảo” tách biệt. Cách trung tâm xã hơn 20km, đây là bản khó khăn nhất với tình trạng không điện, không sóng điện thoại, không internet. Cuối năm 2025, trong khuôn khổ hợp tác chiến lược giữa UBND tỉnh Điện Biên và Tập đoàn OSB, trạm internet vệ tinh tại đây chính thức được khánh thành. Thay vì sử dụng cáp quang truyền thống vốn khó triển khai trên địa hình chia cắt, hệ thống chảo thu kết nối với vệ tinh OSBSAT-1 đã mang đến đường truyền ổn định. Lần đầu tiên, đầu số điện thoại trong nước hiện diện tại Trạm Củ, giúp giáo viên tiếp cận giáo án điện tử, đào tạo từ xa và người dân tiếp cận tin tức, dịch vụ y tế, giáo dục trực tuyến.    

Ông Tòng Văn Nghiến, Phó Chủ tịch UBND xã Pú Nhung cho biết, trước đây bà con Trạm Củ phải di chuyển chặng đường xa, khó khăn mới xuống được trung tâm xã để nộp hồ sơ, làm giấy tờ. Nay, nhờ trạm internet vệ tinh, địa phương đã triển khai mô hình chính quyền 2 cấp, tiếp nhận và xử lý hồ sơ trực tuyến ngay tại bản. Điểm trường Trạm Củ trở thành điểm truy cập internet cộng đồng, giúp người dân làm quen với các dịch vụ công không phải vất vả đi lại.

Cùng với Pú Nhung, xã Chiềng Sinh cũng ghi dấu ấn trong hành trình xóa “vùng trắng” viễn thông khi mới đây đã phối hợp cùng Viettel Điện Biên đầu tư và phủ sóng 4G tại hai bản xa nhất là Huổi Nôm và Hua Sát. Để cụ thể hóa việc phổ cập công nghệ, hơn 100 chiếc điện thoại thông minh và SIM 4G đã trao tận tay các hộ gia đình. Qua đó, hoàn thành mục tiêu 100% hộ dân tại Huổi Nôm và Hua Sát sở hữu thiết bị điện thoại thông minh.

Đại diện Trung tâm Vệ tinh, Tập đoàn OSB bàn giao Trạm Internet vệ tinh tại Điểm trường bản Trạm Củ, xã Pú Nhung.

Để cụ thể hóa và thúc đẩy phát triển hạ tầng số, xã Chiềng Sinh ban hành kế hoạch phát triển hạ tầng số giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu đồng bộ hóa dữ liệu, đáp ứng yêu cầu quản lý và điều hành. Xã phấn đấu đến năm 2030 sẽ phủ sóng di động băng rộng 4G đến 100% bản, khu dân cư; trên 40% số bản có sóng 5G và người dân có thể truy cập cáp quang tốc độ cao. Đây là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo nền tảng thúc đẩy kinh tế số trong nông nghiệp và dịch vụ thiết yếu khác.

Lấy người dân làm trung tâm

Dẫu vậy, có sóng không đồng nghĩa với việc đã chuyển đổi số thành công. Hạ tầng hiện đại dù đắt giá đến đâu cũng chỉ là “khung nhà trống” nếu con người không biết khai thác, sử dụng. Vì thế, trong rất nhiều cuộc họp Ban Chỉ đạo chuyển đổi số từ cấp tỉnh đến cơ sở, một quan điểm xuyên suốt luôn được thống nhất là “lấy người dân làm trung tâm của chuyển đổi số”.

Hiện thực hóa chủ trương này, hàng loạt mô hình, phong trào, chiến dịch được khởi động và nhân rộng trên toàn địa bàn, như: Các mô hình Chi bộ số, Chi hội số, gia đình số; phong trào Bình dân học vụ số; chiến dịch Mùa hè số cùng VneID... Trong đó, lực lượng nòng cốt là công an, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, chính trị - xã hội.

Đặc biệt, các Tổ Công nghệ số cộng đồng phủ kín 100%  thôn, bản, tổ dân phố, “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, hướng dẫn từng người dân làm quen với không gian số.  Đến nay, hơn 80% số hộ gia đình trên toàn tỉnh đã được hướng dẫn trực tiếp. Những chiến dịch kiên trì ấy đã biến VNeID, Cổng dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng Điện Biên Smart hay Thanh toán không dùng tiền mặt từ những khái niệm xa lạ trở thành công cụ gần gũi trong đời sống thường nhật của đồng bào các dân tộc Mông, Thái, Dao, Khơ Mú…, nhất là các dân tộc thuộc diện ít người, như: Cống, Si La, Sán Chỉ...

Không dừng lại ở việc phổ cập kỹ năng cơ bản, tỉnh Điện Biên đã có bước đi mang tính đột phá, đó là đưa Trí tuệ nhân tạo (AI) về tận cấp xã và điểm bản. Năm 2026, ứng dụng Trợ lý AI nông nghiệp của tỉnh đã ghi nhận hơn 5.000 tài khoản đăng ký với hơn 30.000 lượt tương tác. Giờ đây, một cán bộ khuyến nông hay một người dân khi thăm nương rẫy, gặp loài sâu bệnh lạ chỉ cần chụp ảnh tải lên hệ thống. Trong vài giây, AI sẽ phân tích, chẩn đoán và đưa ra phác đồ xử lý chính xác.

Song song với  đó, nguồn nhân lực số đã được các địa phương quan tâm chú trọng. Đơn cử tại xã biên giới Mường Nhé, mặc dù thuộc diện khó khăn song 100% cán bộ công chức, viên chức và thành viên Tổ Công nghệ số cộng đồng đã tham gia, hoàn thành tối thiểu 6 khóa học “Bình dân học vụ số”. Các bản, tổ dân cư duy trì hướng dẫn người dân tiếp cận, sử dụng các nền tảng và dịch vụ số thiết yếu. Qua đó, nhận thức và tư duy trong phát triển xã hội số, kinh tế số đã chuyển biến rõ nét. Những sản phẩm đặc trưng như mật ong rừng, măng khô, dứa Mường Nhé không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái ép giá, mà vươn xa trên các sàn thương mại điện tử (PostMart, Shopee, TikTok Shop). Chiếc điện thoại thông minh trở thành tư liệu sản xuất mới, cánh tay nối dài đưa kinh tế vùng biên vươn ra thị trường.

9 tháng đầu năm 2026, những chỉ số phát triển số thể hiện kết quả ấn tượng, khi đóng góp của Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo & chuyển đổi số vào GRDP ước đạt 16,5%. Tỷ trọng giá trị tăng thêm của Kinh tế số trong GRDP chính thức vượt mốc 16%. Dự án Hạ tầng dữ liệu & Điều hành thông minh quy mô 328 tỷ đồng đang được quyết liệt triển khai nhằm xây dựng Trung tâm dữ liệu dùng chung hiện đại.

Phụ nữ Tày bản Pom Mỏ, xã Thanh Nưa tham gia mô hình chi hội số.

Điện Biên đang bước đi trên một hành trình đầy thách thức trong công cuộc chuyển đổi số. Địa hình vẫn chia cắt, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, mỗi mùa mưa bão vẫn đe dọa làm đứt gãy đường truyền... Song chính trong gian khó, giá trị cốt lõi của một chính sách nhân văn mới được thắp sáng trọn vẹn. Không phải là đưa công nghệ hiện đại nhất đến những nơi thuận lợi nhất, mà là dùng công nghệ để thu hẹp những khoảng cách phát triển vốn không thể san bằng bằng các phương thức truyền thống. Để đảm bảo rằng, trên con đường tiến vào kỷ nguyên số của đất nước, không có bất kỳ một bản làng nào, một người dân nào bị bỏ lại phía sau những dãy núi mờ sương.