Sửa Luật An toàn thực phẩm: Phân cấp mạnh hơn, quản lý sát hơn

Sau hơn 15 năm thực thi Luật An toàn thực phẩm (ATTP) năm 2010, thị trường thực phẩm đã thay đổi rất nhanh. Thực phẩm không chỉ được bán tại chợ, siêu thị, cửa hàng mà còn được quảng cáo trên mạng xã hội, bán qua sàn thương mại điện tử và giao tận nhà chỉ sau vài thao tác trên điện thoại.

Cách thức quản lý vì thế cũng phải thay đổi. Trình bày Tờ trình tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 24/9, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết dự án Luật ATTP (sửa đổi) nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật năm 2010.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên. Ảnh An Nhiên.

Dự thảo gồm 9 chương, 76 điều, quy định về nguyên tắc quản lý ATTP, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm, điều kiện đối với thực phẩm và cơ sở kinh doanh, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu, quảng cáo, ghi nhãn và quản lý nhà nước.

Điểm đáng chú ý là tư duy quản lý được chuyển mạnh từ kiểm soát từng khâu sang quản lý theo nguy cơ và theo chuỗi.

Đưa thực phẩm online vào khuôn khổ

Một thay đổi rõ nét là dự thảo bổ sung quy định đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm bằng phương thức thương mại điện tử.

Đây là yêu cầu tất yếu khi một sản phẩm có thể được quảng cáo trên mạng xã hội, chốt đơn qua nền tảng trực tuyến rồi giao tận nhà, trong khi người mua nhiều khi khó biết người bán là ai, sản phẩm có được công bố và bảo đảm ATTP hay không.

Dự thảo bổ sung nghĩa vụ đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường số, đồng thời quy định điều kiện bảo đảm ATTP đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến. Phạm vi quản lý vì vậy được mở rộng theo đúng nơi thị trường đang phát triển, thay vì chỉ tập trung vào mô hình kinh doanh truyền thống.

Dự thảo cũng quy định nghĩa vụ đối với tổ chức, cá nhân cung cấp suất ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh, qua đó bao quát thêm những hình thức cung cấp thực phẩm đang tồn tại trong thực tế.

Một chương quan trọng của dự thảo dành cho hệ thống thông tin ATTP và truy xuất nguồn gốc. Khi xảy ra sự cố, cơ quan quản lý không chỉ cần biết sản phẩm nào có vấn đề mà còn phải nhanh chóng xác định sản phẩm xuất phát từ đâu, đi qua những khâu nào và trách nhiệm thuộc về ai.

Theo hướng này, quản lý ATTP được đặt trên nền tảng phân tích nguy cơ và chuỗi cung ứng. Nguồn lực kiểm tra có thể tập trung nhiều hơn vào những nhóm thực phẩm, cơ sở và công đoạn có nguy cơ cao, thay vì kiểm soát dàn trải.

Cùng với đó là xây dựng hệ thống thông tin, dữ liệu và chuyển đổi số trong quản lý ATTP. Khi dữ liệu được kết nối, truy xuất nguồn gốc sẽ không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà trở thành công cụ giúp cảnh báo, khoanh vùng và xử lý nhanh khi xảy ra sự cố.

Đổi cách quản lý để bảo vệ người tiêu dùng

Dự thảo cũng đề xuất tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về ATTP.

Theo định hướng này, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về ATTP; các cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương được phân định trách nhiệm cụ thể. Việc tiếp nhận hồ sơ công bố và cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP được định hướng phân cấp tối đa cho cấp tỉnh.

Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu đưa quản lý đến gần cơ sở sản xuất, kinh doanh hơn, đồng thời giảm những thủ tục không cần thiết phải tập trung ở Trung ương.

Dự thảo còn bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm, kiểm nghiệm, giám định, quảng cáo, ghi nhãn và các biện pháp kiểm soát thực phẩm trên thị trường.

Nhìn tổng thể, lần sửa đổi này không đơn thuần là bổ sung thêm quy định cho Luật năm 2010. Quan trọng hơn, Ban soạn thảo đang hướng tới một phương thức quản lý mới: từ kiểm soát từng sản phẩm sang quản lý theo chuỗi; từ kiểm tra dàn trải sang quản lý theo nguy cơ; từ hồ sơ phân tán sang dữ liệu; đồng thời mở rộng quản lý sang thương mại điện tử.

Đây là hướng tiếp cận phù hợp với một thị trường thực phẩm đang thay đổi từng ngày. Một hệ thống quản lý hiện đại không thể chỉ chờ vi phạm xảy ra rồi xử lý, mà phải có khả năng nhận diện nguy cơ sớm, truy xuất nhanh khi có sự cố và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Dự án Luật ATTP (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026 và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 3 vào tháng 5/2027.